Tôi sẽ dạy bạn làm giàu
Tên gốc: I Will Teach You to Be Rich
Ramit Sethi đưa ra cho người trẻ một chương trình sáu tuần thiết thực: lập các tài khoản cần thiết, tự động hóa việc tiết kiệm và đầu tư, và thoải mái chi tiêu cho những thứ mình yêu thích mà không phải ghi lại từng ly cà phê.
Giới thiệu
Tôi sẽ dạy bạn làm giàu được Ramit Sethi, một người viết về tài chính cá nhân khởi nghiệp từ nghề viết blog, xuất bản năm 2009. Bản tóm tắt này gom các ý theo chủ đề chứ không đi theo thứ tự từng tuần trong sách. Những chi tiết như loại tài khoản, hạn mức thuế và sản phẩm tài chính thuộc về bản năm 2009 hoặc bản năm 2019 và có thể đã lỗi thời. Sách nhắm đến người ở độ tuổi hai mươi và ba mươi, dù các ý tưởng áp dụng được cho mọi lứa tuổi. Sách lập luận rằng vài quyết định lớn quan trọng hơn nhiều so với những khoản tiết kiệm nhỏ mỗi ngày, và hệ thống tốt nhất là hệ thống tự vận hành. Sách được tổ chức thành kế hoạch sáu tuần, đi từ thẻ tín dụng và tài khoản ngân hàng, đến chuẩn bị đầu tư, chi tiêu có chủ đích, tự động hóa và cuối cùng là chọn khoản đầu tư. Giọng văn thẳng thắn và hơi láu cá, và có một số lời lẽ mạnh. Phần lớn chi tiết áp dụng cho nước Mỹ.
Tóm tắt đầy đủ
1. Thôi bào chữa và bắt đầu ngay
Ý chính: Sethi mở đầu bằng nhận xét rằng nhiều người né tránh chuyện tiền bạc vì thấy rối rắm hoặc áy náy, hoặc vì đổ lỗi cho những nguyên nhân bên ngoài như nền kinh tế, ngân hàng hay hệ thống giáo dục. Ông nói rằng vấn đề, và cả lời giải, nằm ở chính bạn, và bước quan trọng nhất là bắt đầu sớm, vì thời gian là thứ làm khoản đầu tư lớn lên. Ông mời người đọc làm những việc nhỏ, rõ ràng, và nói rằng những bước đầu không đòi hỏi nhiều kiến thức.
Trong cuộc sống: Mở một tài khoản tiết kiệm mất chưa đến một giờ, nhưng nhiều người cứ trì hoãn suốt nhiều năm.
2. Lập đúng tài khoản và thẻ
Ý chính: Những tuần đầu của chương trình là chọn vài công cụ tốt. Ở tuần thứ nhất, Sethi bàn về thẻ tín dụng: cách chọn một chiếc thẻ tốt, trả hết dư nợ đầy đủ mỗi tháng, và thương lượng với công ty thẻ về phí và lãi suất. Ở tuần thứ hai, ông bàn về tài khoản ngân hàng có lãi suất cao và không mất phí, cũng như cách thương lượng để ngân hàng hiện tại bỏ phí cho bạn. Mục đích là xây một nền tảng tự chạy mà không cần để ý nhiều.
Trong cuộc sống: Nếu ngân hàng thu của bạn một khoản phí hằng tháng mà chẳng được gì, một cuộc gọi nhanh, hoặc chuyển sang ngân hàng khác, có thể chấm dứt khoản phí đó.
3. Chú ý đến những lựa chọn quyết định
Ý chính: Sethi phản đối lời khuyên bỏ những thú vui nhỏ hằng ngày, như một ly cà phê, để tiết kiệm. Ông cho rằng những lần cắt giảm ấy khó chịu mà chẳng đáng là bao so với cái ông gọi là những lựa chọn quyết định (Big Wins), tức một số ít hành động mang lại kết quả lớn vượt trội, như tự động hóa việc tiết kiệm và đầu tư, tìm một công việc mình yêu thích và thương lượng lương. Ông muốn người đọc tập trung vào những việc đó. Các khoản chi nhỏ vẫn cộng dồn lại, và kế hoạch chi tiêu của ông cố ý cắt bớt những khoản bạn không coi trọng.
Trong cuộc sống: Thương lượng được mức lương khởi điểm cao hơn có thể đáng giá hơn nhiều trong một năm so với việc nhịn mười ly cà phê.
4. Kế hoạch chi tiêu có chủ đích
Ý chính: Thay vì một bản ngân sách chi li, Sethi gợi ý một kế hoạch đơn giản với bốn nhóm chính: chi phí cố định như tiền thuê nhà và hóa đơn, tiền tiết kiệm cho các mục tiêu, tiền đầu tư dài hạn, và khoản tiền tiêu thoải mái, không áy náy, cho bất cứ thứ gì bạn thích. Ông đưa ra tỷ lệ phần trăm tham khảo cho từng nhóm và yêu cầu người đọc điều chỉnh cho phù hợp. Phương châm của ông là chi tiêu hào phóng cho những điều bạn yêu thích và cắt giảm không thương tiếc những điều bạn không quan tâm. Cách này được gọi là kế hoạch chi tiêu có chủ đích (conscious spending plan).
Trong cuộc sống: Nếu bạn mê âm nhạc nhưng không quan tâm đến quần áo, bạn có thể chi cho các buổi hòa nhạc và giữ tủ quần áo đơn giản.
5. Tự động hóa mọi thứ
Ý chính: Thói quen then chốt trong sách là tự động hóa. Hãy cài đặt các khoản chuyển tiền tự động từ tiền lương vào tiết kiệm, đầu tư và thanh toán hóa đơn, để kế hoạch của bạn vẫn chạy khi bạn bận hoặc bị cám dỗ. Sethi cho rằng hệ thống thắng ý chí, vì nó bỏ đi việc phải quyết định lại mỗi tháng. Tuy vậy, tự động hóa vẫn cần được kiểm tra lại thỉnh thoảng, và nó không xóa bỏ rủi ro cũng không bảo đảm lợi nhuận.
Trong cuộc sống: Nếu một khoản tiền cố định tự chuyển vào tiết kiệm đúng ngày nhận lương, bạn sẽ không có cảm giác mình đã phải từ bỏ nó.
6. Đầu tư một cách đơn giản
Ý chính: Sethi khuyên người mới bắt đầu dùng các quỹ chi phí thấp nắm giữ nhiều loại cổ phiếu, như quỹ chỉ số (index fund) hoặc quỹ theo vòng đời (lifecycle fund), loại tự điều chỉnh khi bạn lớn tuổi hơn, và tận dụng các tài khoản hưu trí có ưu đãi thuế và khoản đóng góp đối ứng từ nhà tuyển dụng. Ông cũng nhấn mạnh tư duy dài hạn. Ông cảnh báo đừng cố chọn cổ phiếu thắng cuộc, và cho rằng phần lớn mọi người nên giữ cho đơn giản và cứ đầu tư đều đặn.
Trong cuộc sống: Bỏ một chút từ mỗi kỳ lương vào cùng một quỹ đa dạng trong nhiều chục năm thì nhàm chán, nhưng thường hiệu quả hơn việc chạy theo lời mách nước mới nhất.
7. Sống một cuộc đời giàu có
Ý chính: Phần cuối sách nói về việc tiền để làm gì. Sethi mời người đọc nghĩ xem “cuộc đời giàu có” có nghĩa gì với mình, dù là du lịch, thời gian bên gia đình, một dự án mơ ước hay việc cho đi. Ông nói rằng tiền nên phục vụ các giá trị của bạn, và một khi hệ thống đã vào guồng, bạn có thể tận hưởng mà không lo lắng.
Trong cuộc sống: Hai người có cùng thu nhập có thể sống những cuộc đời rất khác nhau, vì một người đã xác định rõ điều gì quan trọng nhất với mình.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Tôi sẽ dạy bạn làm giàu trở thành sách bán chạy và đưa Sethi thành một tiếng nói được ưa chuộng với độc giả trẻ, những người chưa được các sách tài chính truyền thống phục vụ tốt. Ngôn ngữ giản dị, sự sẵn sàng nói về tâm lý và việc nhấn mạnh tự động hóa đã thay đổi cách nhiều người nghĩ về tiền. Một bản sửa đổi năm 2019 đã cập nhật các chi tiết. Cuốn sách có sức ảnh hưởng vì kết hợp lời khuyên cơ bản vững chắc với ý tưởng rằng bạn có thể tận hưởng cuộc sống trong khi xây dựng tài sản, chứ không phải sống trong mặc cảm tội lỗi liên miên. Sách đã khuyến khích nhiều người bước những bước đầu tiên vào đầu tư, và cởi mở hơn khi nói về lương và thương lượng.
Những ý chính
- Hãy bắt đầu ngay. Thời gian có mặt trên thị trường quan trọng hơn việc hiểu biết hoàn hảo.
- Tập trung vào những lựa chọn quyết định. Thương lượng lương và chọn lựa khôn ngoan thắng việc cắt những khoản chi vụn vặt.
- Tự động hóa thói quen tốt. Một hệ thống tự chạy đáng tin hơn ý chí.
- Chi cho điều bạn yêu thích. Hãy dành sẵn khoản tiền tiêu không áy náy, và cắt bớt những gì bạn không coi trọng.
- Giữ việc đầu tư đơn giản. Các quỹ chi phí thấp, đa dạng là đủ với đa số mọi người.
Bài học có thể rút ra
Nếu bạn mới bắt đầu kiếm tiền, hãy chọn một việc trong sách để hoàn thành trong tuần này, chẳng hạn mở một tài khoản tiết kiệm tốt hoặc cài đặt một khoản chuyển tiền tự động. Hãy xác định điều bạn thực sự coi trọng, và lên kế hoạch chi cho điều đó. Nếu nhận được lời mời làm việc, hãy nhớ rằng thương lượng có thể sinh lợi về lâu dài, và hãy luyện trước điều mình sẽ nói. Đừng so sánh mình với người khác, và đừng để thuật ngữ chuyên môn làm mình sợ. Như mọi khi, hãy tìm hiểu quy định ở nước bạn, vì nhiều chi tiết trong sách áp dụng cho nước Mỹ, và hãy hỏi một người lớn đáng tin cậy hoặc một chuyên gia tư vấn có chuyên môn về hoàn cảnh riêng của bạn.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng lời khuyên chủ yếu dành cho những người vốn đã có thu nhập khá và có khả năng tiết kiệm, và quan điểm rằng đừng lo về các khoản chi nhỏ có thể không hợp với những người có ngân sách eo hẹp. Những người khác chỉ ra rằng các loại tài khoản và quy định đều là của Mỹ, nên độc giả ở nơi khác phải điều chỉnh. Giọng văn sỗ sàng và một số lời lẽ có thể làm một số độc giả khó chịu. Một số chuyên gia tài chính cho rằng lời hứa làm bạn giàu có của sách chỉ là quảng cáo thổi phồng, vì kết quả còn tùy vào thu nhập, may mắn và thị trường. Tuy nhiên, lời khuyên cơ bản được chấp nhận rộng rãi.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho người trẻ, người mới đi làm và bất kỳ ai muốn có một kế hoạch tiền bạc rõ ràng mà không phải nghe giảng dài dòng. Sách đọc vui, và các bước có thể làm theo thứ tự. Độc giả ngoài nước Mỹ có thể phải tìm loại tài khoản tương đương ở nước mình, và những ai không thích lời lẽ suồng sã hoặc mạnh có thể thấy một số trang kém dễ chịu.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Thay đổi tài chính toàn diện
Dave Ramsey
Dave Ramsey đưa ra một kế hoạch từng bước, gọi là Baby Steps (những bước nhỏ), để thoát nợ, xây dựng tiền tiết kiệm và đầu tư, dựa trên tiền mặt, một bản ngân sách và niềm tin vững chắc rằng vấn đề thật sự với tiền là hành vi chứ không phải thiếu thông tin.
💰 Tiền bạc & kinh tếCon đường đơn giản đến sự giàu có
J. L. Collins
J. L. Collins giải thích, dưới dạng những lá thư gửi con gái, cách xây dựng tài sản bằng một kế hoạch đơn giản: tránh nợ, chi tiêu ít hơn số tiền kiếm được, và đều đặn đầu tư vào một quỹ chi phí thấp nắm giữ toàn bộ thị trường chứng khoán.
💰 Tiền bạc & kinh tếTiền bạc hay cuộc sống
Vicki Robin and Joe Dominguez
Vicki Robin và Joe Dominguez dạy rằng tiền là thứ bạn đổi lấy bằng năng lượng sống của mình, và họ đưa ra một chương trình từng bước để ghi lại từng đồng, chi tiêu cho những điều thật sự quan trọng và đạt đến độc lập tài chính.
💰 Tiền bạc & kinh tếThay đổi tí hon, hiệu quả bất ngờ
James Clear
Những thay đổi lớn trong cuộc sống không đến từ những bước nhảy vọt khổng lồ mà từ những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày, và bạn có thể xây dựng thói quen tốt (cũng như bỏ thói quen xấu) bằng cách thiết kế cuộc sống sao cho những lựa chọn đúng trở nên rõ ràng, hấp dẫn, dễ làm và mang lại sự hài lòng.
🌱 Phát triển bản thânTâm lý học về tiền
Morgan Housel
Cách bạn cư xử với tiền quan trọng hơn lượng kiến thức bạn có về nó, và kết quả tài chính tốt đến từ sự khiêm tốn, kiên nhẫn và tránh những sai lầm lớn, chứ không phải từ việc là người thông minh nhất phòng.
💰 Tiền bạc & kinh tếTìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia
Adam Smith
Sự giàu có thật sự của một quốc gia không nằm ở kho vàng, mà ở hàng hóa và dịch vụ người dân làm ra, và của cải ấy tăng nhanh nhất khi mọi người chuyên môn hóa, buôn bán tự do và cạnh tranh, còn chính phủ lo việc công lý, quốc phòng và các công trình chung.
💰 Tiền bạc & kinh tếMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.