Bước đi ngẫu nhiên trên phố Wall

Tên gốc: A Random Walk Down Wall Street

Từ 13 tuổiđọc 7 phútđầu tưkinh tế họctài chính cá nhân
Tìm mua sách ↓

Burton Malkiel lập luận rằng giá cổ phiếu khó dự đoán đến mức hầu hết nhà đầu tư, dù chuyên nghiệp hay không, nên giữ một quỹ chỉ số (index fund) rộng và chi phí thấp thay vì cố đánh bại thị trường.

Giới thiệu

Bước đi ngẫu nhiên trên phố Wall được xuất bản lần đầu năm 1973 bởi Burton Malkiel, một nhà kinh tế học từng giảng dạy tại Đại học Princeton. Cuốn sách đã được sửa đổi nhiều lần, để mỗi lần tái bản đều cập nhật các sự kiện gần đây, và ấn bản thứ mười ba ra mắt năm 2023 nhân kỷ niệm năm mươi năm. Bản tóm tắt này dựa trên các ấn bản về sau, vốn có đề cập đến bong bóng internet và tài chính hành vi. Cuốn sách giải thích thị trường chứng khoán vận hành ra sao, các chuyên gia cố chọn ra cổ phiếu thắng cuộc như thế nào, và vì sao hầu hết họ không làm tốt hơn thị trường chung. Hình ảnh trung tâm của Malkiel là “bước đi ngẫu nhiên” (random walk), trong đó không thể dự báo biến động giá ngày mai từ giá hôm nay. Cuốn sách kết hợp lịch sử, lý thuyết kinh tế và lời khuyên đơn giản cho những người tiết kiệm bình thường.

Tóm tắt đầy đủ

1. Nền móng vững chắc và lâu đài trên không

Ý chính: Malkiel mô tả hai cách nhìn truyền thống về điều làm nên giá trị của một cổ phiếu. Quan điểm “nền móng vững chắc” (firm-foundation) cho rằng mỗi cổ phiếu có một giá trị thật dựa trên lợi nhuận và triển vọng tương lai, và nhà đầu tư nên mua khi giá thấp hơn giá trị này. Quan điểm “lâu đài trên không” (castle-in-the-air) cho rằng giá phụ thuộc vào số tiền người khác sẵn lòng trả, nên thành công nằm ở việc đoán được tâm lý đám đông. Cả hai cách đều có điểm hấp dẫn, nhưng dường như không cách nào hiệu quả một cách đáng tin cậy.

Trong cuộc sống: Một ngôi nhà có thể được định giá theo số tiền thuê nó sẽ mang lại qua các năm, hoặc theo mức mà người mua tiếp theo có thể sẵn sàng trả, và mức giá thứ hai có thể khác rất nhiều.

2. Bong bóng và cơn cuồng nhiệt

Ý chính: Cuốn sách nhìn lại những trường hợp nổi tiếng khi giá tăng vọt vượt xa lẽ thường rồi sụp đổ. Malkiel kể về cơn sốt củ hoa tulip ở Hà Lan vào thế kỷ mười bảy, vụ bong bóng South Sea ở Anh đầu thế kỷ mười tám, và một số đợt bùng nổ rồi sụp đổ hiện đại, trong đó có cơn bùng nổ internet cuối thập niên 1990. Ông lập luận rằng trong từng trường hợp, nhiều người đã tin rằng giá sẽ cứ tiếp tục tăng, cho đến khi nó rơi.

Trong cuộc sống: Khi cả trường ai cũng muốn một món đồ chơi giống nhau, giá của nó có thể vọt lên trong vài tuần, rồi tụt mạnh khi cơn sốt qua đi.

3. Các chuyên gia có chọn được cổ phiếu thắng không?

Ý chính: Malkiel xem xét hai phương pháp mà giới chuyên nghiệp dùng. Phân tích kỹ thuật (technical analysis) tìm các mô hình trong giá quá khứ. Phân tích cơ bản (fundamental analysis) nghiên cứu sổ sách và tương lai của công ty. Ông nói rằng các nghiên cứu cho thấy ít bằng chứng rằng phương pháp nào đánh bại được thị trường một cách đáng tin cậy trong dài hạn, và những người có vẻ thắng thường chỉ là may mắn. Ông cũng dẫn các nghiên cứu về quỹ tương hỗ quản lý chủ động, những quỹ thường làm kém hơn trong những năm sau một giai đoạn thành công, nên chọn những quỹ thắng của năm ngoái không bảo đảm gì. Bất cứ quy luật nào được biết đến cũng nhanh chóng bị người khác khai thác và biến mất.

Trong cuộc sống: Nếu có người tự nhận đoán đúng mặt đồng xu nhiều lần liên tiếp, xác suất cho thấy khi có đủ nhiều người thử, một số sẽ có vẻ như có năng khiếu.

4. Ý tưởng về thị trường hiệu quả

Ý chính: Đằng sau quan điểm này là giả thuyết thị trường hiệu quả (efficient-market hypothesis), cho rằng giá đã phản ánh thông tin sẵn có, nên chỉ có tin tức mới và không thể đoán trước mới làm giá di chuyển. Malkiel thừa nhận rằng thị trường không hoàn hảo, và con người mắc sai lầm. Nhưng ông lập luận rằng rất khó kiếm lời từ những sai lầm đó, nhất là sau khi tính cả chi phí. Nhận xét nổi tiếng của ông là một con khỉ bịt mắt chọn cổ phiếu có thể làm tốt ngang các chuyên gia.

Trong cuộc sống: Nếu một cửa hàng giảm giá cực mạnh, nhiều người mua ùa vào, nên món hời biến mất rất nhanh.

5. Tài chính hành vi

Ý chính: Malkiel cũng xem xét công trình của các nhà tâm lý học và kinh tế học, như Daniel Kahneman và Amos Tversky, cho thấy con người không phải lúc nào cũng hợp lý. Chúng ta quá tự tin, chạy theo đám đông và cảm thấy mất mát nặng hơn được lợi. Những thói quen này có thể đẩy giá lệch khỏi giá trị hợp lý, ít nhất là trong một thời gian. Ông lập luận rằng bài học chủ yếu dành cho từng cá nhân: hãy nhận ra khuynh hướng của chính mình, tránh đơn giản chạy theo đám đông và tránh giao dịch thường xuyên do cảm xúc dẫn dắt.

Trong cuộc sống: Bán tháo trong hoảng loạn sau khi thị trường giảm, rồi mua lại sau đó với giá cao hơn, là một ví dụ thường gặp.

6. Quỹ chỉ số và một kế hoạch hợp lý

Ý chính: Lời khuyên thực tế của cuốn sách là mua và giữ một quỹ chỉ số rộng, tức quỹ theo sát một phần lớn của thị trường với chi phí rất thấp. Cách này mang lại mức sinh lời của thị trường, dàn trải rủi ro và tránh phí cao. Malkiel cũng khuyên người đọc đặt khoản đầu tư phù hợp với tuổi và nhu cầu của mình, giữ chi phí thấp và phân bổ vào nhiều loại tài sản khác nhau và nhiều quốc gia, gồm cả quỹ chỉ số trong nước lẫn quốc tế.

Trong cuộc sống: Thay vì cố tìm quả táo ngon nhất trong cả vườn, bạn mua một giỏ táo từ nhiều cây, và chấp nhận một mức trung bình thường là tốt.

7. Lập kế hoạch cho cả cuộc đời

Ý chính: Ở phần cuối, Malkiel đưa ra lời khuyên về đầu tư theo vòng đời (life-cycle investing). Càng còn nhiều năm trước khi cần dùng tiền, bạn càng có thể nắm giữ nhiều cổ phiếu hơn, còn những người gần đến tuổi nghỉ hưu nên giữ nhiều tài sản an toàn hơn. Ông khuyến khích tiết kiệm đều đặn và bắt đầu sớm để lãi kép, tức là việc kiếm lời trên chính những khoản lời trước đó, có thể phát huy tác dụng qua nhiều năm. Ông cũng khuyên nên để dành một khoản tiền mặt cho trường hợp khẩn cấp, cùng với bảo hiểm.

Trong cuộc sống: Một khoản nhỏ để dành mỗi tháng từ công việc đầu tiên có thể lớn lên thành một số tiền lớn vào lúc nghỉ hưu.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Bước đi ngẫu nhiên trên phố Wall là một trong những cuốn sách về đầu tư được đọc rộng rãi nhất, đã bán hơn một triệu rưỡi bản tính đến ấn bản thứ mười hai, và góp phần đưa ý tưởng đầu tư theo chỉ số đến với những người tiết kiệm bình thường. Thông điệp của nó, rằng các quỹ chi phí thấp thường vượt hầu hết các nhà quản lý chủ động trong thời gian dài, nay đã được chấp nhận rộng rãi. Cuốn sách thường được những người ủng hộ ý tưởng thị trường hiệu quả nhắc đến. Nó cũng nuôi dưỡng cách nhìn hoài nghi với những lời khuyên tài chính đắt đỏ hoặc dựa trên dự đoán. Nhiều lần tái bản cho thấy tác giả đã điều chỉnh câu chuyện theo các sự kiện mới mà vẫn giữ ý chính. Với những độc giả muốn hiểu vì sao cách đầu tư đơn giản, nhàm chán có thể là lựa chọn thông minh, đây vẫn là một tài liệu tham khảo chuẩn mực.

Những ý chính

  • Giá cả khó dự đoán. Biến động ngắn hạn phần lớn là ngẫu nhiên, và hầu hết những người dự báo đều thất bại.
  • Chi phí rất quan trọng. Phí cao làm giảm lợi nhuận, nên các quỹ chi phí thấp có lợi thế.
  • Bong bóng lặp lại. Lịch sử cho thấy những cơn sốt có thể kết thúc tệ hại, nên hãy thận trọng khi mọi người đều phấn khích.
  • Hãy đa dạng hóa. Dàn tiền ra nhiều khoản đầu tư làm giảm rủi ro mất mát lớn.
  • Bắt đầu sớm và đều đặn. Thời gian và việc tiết kiệm đều đặn là một trong những tài sản lớn nhất của nhà đầu tư.

Bài học có thể rút ra

Nếu bạn đang tiết kiệm cho tương lai, cuốn sách gợi ý giữ mọi thứ đơn giản: chi tiêu ít hơn thu nhập, tiết kiệm đều đặn và đặt tiền vào các quỹ rộng, chi phí thấp. Hãy cẩn thận với những lời mách nước của người hứa hẹn làm giàu dễ dàng, và hỏi xem họ được trả tiền bằng cách nào. Hãy để ý cảm xúc của chính mình khi giá lên xuống, và quyết định trước mình sẽ làm gì. Với độc giả trẻ, bài học về thời gian rất mạnh mẽ: ngay cả những khoản nhỏ tiết kiệm từ sớm cũng có thể lớn lên. Cuối cùng, hãy nhớ rằng đây là kiến thức phổ thông chứ không phải lời khuyên cá nhân, nên bạn cần xem xét hoàn cảnh riêng của mình, hoặc hỏi một người lớn đáng tin cậy.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà kinh tế học và nhà đầu tư cho rằng thị trường không hiệu quả như Malkiel nói, và chỉ ra những người đã đánh bại thị trường trong thời gian dài, cũng như bằng chứng từ tài chính hành vi về việc định giá sai kéo dài. Những người khác nói rằng quỹ chỉ số thụ động có thể làm tăng nguy cơ sụp đổ lớn nếu quá nhiều tiền đi theo cùng một chiến lược. Một số người thấy cuốn sách quá lạc quan về mức sinh lời dài hạn của cổ phiếu, và lời khuyên của nó có thể không phù hợp với mọi nhà đầu tư ở mọi giai đoạn. Các ấn bản sau đã đáp lại một phần những phê bình này. Lời khuyên cốt lõi được tôn trọng rộng rãi, nhưng đó là một quan điểm, không phải điều chắc chắn.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho bất kỳ ai muốn hiểu về đầu tư và tiết kiệm cho tương lai, từ học sinh sinh viên đến người lớn sắp nghỉ hưu. Sách dễ đọc và có lối viết lịch sử sinh động, nhưng một số phần mang tính kỹ thuật. Những độc giả thích tự chọn từng cổ phiếu có thể không đồng ý với sách, và những ai cần lời khuyên chuyên nghiệp cho một hoàn cảnh cụ thể nên tìm nó ở nơi khác.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Cuốn sách nhỏ về đầu tư theo lẽ thường

John C. Bogle

John Bogle, người sáng lập công ty đầu tư Vanguard, lập luận rằng hầu hết mọi người nên mua và giữ một quỹ chi phí thấp sở hữu toàn bộ thị trường chứng khoán, vì chi phí lặng lẽ ăn mòn phần lợi nhuận của đầu tư chủ động.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Nhà đầu tư thông minh

Benjamin Graham

Đầu tư thành công không phải chuyện thông minh hơn người mà là chuyện kỷ luật: hãy mua những doanh nghiệp vững chắc ở mức giá còn chừa một biên an toàn, và đừng để tâm trạng của thị trường lôi kéo mình.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Con đường đơn giản đến sự giàu có

J. L. Collins

J. L. Collins giải thích, dưới dạng những lá thư gửi con gái, cách xây dựng tài sản bằng một kế hoạch đơn giản: tránh nợ, chi tiêu ít hơn số tiền kiếm được, và đều đặn đầu tư vào một quỹ chi phí thấp nắm giữ toàn bộ thị trường chứng khoán.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Trên đỉnh Phố Wall

Peter Lynch with John Rothchild

Peter Lynch, một nhà quản lý quỹ tương hỗ nổi tiếng, cho rằng người bình thường có thể đầu tư giỏi hơn giới chuyên nghiệp nếu mua cổ phiếu của những doanh nghiệp mà họ hiểu từ cuộc sống hằng ngày, và ông hướng dẫn cách tìm hiểu, đánh giá những doanh nghiệp ấy.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Bán khống

Michael Lewis

Michael Lewis theo chân một nhóm nhà đầu tư khác thường đã nhìn ra rằng cơn sốt nhà đất ở Mỹ trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 là một bong bóng, đã đặt cược chống lại nó, và khám phá ra hệ thống tài chính đã đánh giá sai rủi ro của chính mình sâu đến mức nào.

💼 Kinh doanh

Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia

Adam Smith

Sự giàu có thật sự của một quốc gia không nằm ở kho vàng, mà ở hàng hóa và dịch vụ người dân làm ra, và của cải ấy tăng nhanh nhất khi mọi người chuyên môn hóa, buôn bán tự do và cạnh tranh, còn chính phủ lo việc công lý, quốc phòng và các công trình chung.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →