Chiến lược đại dương xanh
Tên gốc: Blue Ocean Strategy
Thay vì lao vào cuộc chiến với đối thủ trên một thị trường đã đông đúc, doanh nghiệp có thể mở ra một khoảng thị trường mới chưa ai chiếm, nơi cạnh tranh gần như không còn ý nghĩa, bằng cách mang đến cho khách hàng giá trị vượt trội hơn hẳn với chi phí thấp hơn.
Giới thiệu
Chiến lược đại dương xanh do W. Chan Kim và Renée Mauborgne, hai giáo sư của trường kinh doanh INSEAD, viết và xuất bản năm 2005. Cuốn sách dựa trên nhiều năm nghiên cứu những công ty đã tạo ra thị trường mới. Các tác giả dùng một hình ảnh đơn giản: “đại dương đỏ” (red ocean) là thị trường đã có sẵn, nhuốm máu vì cạnh tranh, nơi các công ty tranh giành cùng một nhóm khách hàng. “Đại dương xanh” (blue ocean) là vùng thị trường chưa ai biết đến, nơi không có cạnh tranh vì thị trường ấy còn chưa tồn tại. Cuốn sách giới thiệu các công cụ để tìm ra đại dương xanh, như biểu đồ chiến lược (strategy canvas) và khung bốn hành động (Four Actions Framework), và đã trở thành sách bán chạy trên khắp thế giới.
Tóm tắt đầy đủ
1. Đại dương đỏ và đại dương xanh
Ý chính: Trong đại dương đỏ, các công ty cạnh tranh bên trong ranh giới có sẵn của một ngành và tìm cách thắng đối thủ bằng việc giành phần lớn hơn của cùng một nhu cầu. Khi thị trường chật chội, lợi nhuận mỏng dần và sản phẩm trở nên na ná nhau. Trong đại dương xanh, công ty tạo ra nhu cầu mới, khiến chuyện cạnh tranh không còn quan trọng. Các tác giả cho rằng phần lớn doanh nghiệp dồn hết sức vào đại dương đỏ, trong khi những phần thưởng lớn nhất lại đến từ việc tạo ra đại dương xanh.
Trong cuộc sống: Mười hãng điện thoại chỉ cố gắn máy ảnh nhỉnh hơn một chút thì vẫn đang ở trong đại dương đỏ. Chiếc điện thoại đầu tiên cho người bình thường mang cả internet trong túi đã mở ra một đại dương xanh.
2. Đổi mới giá trị
Ý chính: Ý tưởng trung tâm là đổi mới giá trị (value innovation): vừa tạo sự khác biệt vừa giữ chi phí thấp, cùng một lúc. Theo lối nghĩ truyền thống, các nhà chiến lược cho rằng phải chọn một trong hai: hoặc làm ra thứ đặc biệt và bán giá cao, hoặc bán rẻ nhưng đơn giản. Các công ty đại dương xanh phá thế đánh đổi đó. Họ khiến đối thủ trở nên không còn đáng kể bằng cách đem lại cho khách hàng một bước nhảy về giá trị, đồng thời cắt giảm chi phí, tức là bỏ đi những thứ mà cả ngành mặc định phải có nhưng khách hàng không thật sự coi trọng.
Trong cuộc sống: Một khách sạn bình dân bỏ nhà hàng và sảnh lớn, nhưng có giường êm và phòng yên tĩnh với giá thấp, đang mang đến đúng điều mà phần đông khách thật sự cần.
3. Biểu đồ chiến lược
Ý chính: Các tác giả giới thiệu biểu đồ chiến lược (strategy canvas), một đồ thị đơn giản cho thấy cả ngành đang cạnh tranh bằng cách nào. Dọc theo đáy biểu đồ là những yếu tố mà ngành dùng để cạnh tranh, chẳng hạn giá cả, dịch vụ hay chất lượng. Mỗi công ty được vẽ bằng một đường cho thấy họ cung cấp bao nhiêu ở từng yếu tố. Nếu mọi đường trông giống nhau, ngành đó đang ở trong đại dương đỏ. Một chiến lược đại dương xanh có đường vẽ trông hoàn toàn khác với của những người còn lại.
Trong cuộc sống: Hãy vẽ đường của ba tiệm pizza trong khu phố, và nhiều khả năng bạn sẽ thấy cùng một hình dáng: giá tương tự, nhân bánh tương tự. Một tiệm có đường vẽ khác sẽ nổi bật hẳn lên.
4. Khung bốn hành động
Ý chính: Để đổi hình dạng của đường vẽ, các tác giả đưa ra bốn câu hỏi. Những yếu tố nào mà cả ngành mặc định phải có nên được loại bỏ? Những yếu tố nào nên giảm bớt xuống thấp hơn nhiều so với chuẩn của ngành? Những yếu tố nào nên tăng cường lên cao hơn nhiều? Và những yếu tố nào nên tạo mới, vì ngành chưa bao giờ cung cấp? Các câu trả lời được đặt vào một bảng, đôi khi gọi là bảng Loại bỏ - Giảm bớt - Tăng cường - Tạo mới (Eliminate-Reduce-Raise-Create grid). Ví dụ trong sách: Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất của họ là Cirque du Soleil, đoàn xiếc đã làm mới hẳn loại hình này bằng cách bỏ các nghệ sĩ ngôi sao và tiết mục thú vật, rồi tạo ra một trải nghiệm mang tính sân khấu và nghệ thuật dành cho người lớn.
Trong cuộc sống: Một câu lạc bộ ở trường có thể bỏ những cuộc họp dài, giảm giấy tờ, tăng thời gian trực tiếp làm việc và tạo mới một buổi trình diễn hằng tháng.
5. Nhìn ra ngoài ranh giới
Ý chính: Các tác giả mô tả sáu hướng để tìm ra đại dương xanh. Trong đó có việc nhìn vào những ngành thay thế (khách hàng của bạn còn dùng thứ gì khác để giải quyết cùng một vấn đề?), vào những nhóm khách hàng khác và vào các sản phẩm bổ trợ. Họ cũng gợi ý nhìn vào những người chưa phải khách hàng (non-customers), tức là những người không dùng bất kỳ sản phẩm nào của ngành bạn, và hỏi vì sao. Đại dương xanh thường đến từ việc hiểu vì sao người ta tránh xa.
Ví dụ trong sách: Họ nhắc đến một loại rượu vang tên Yellow Tail, được thiết kế cho những người không uống vang vì thấy nó quá phức tạp. Nhờ làm cho rượu dễ hiểu và dễ uống, công ty đã chạm tới một nhóm khách hàng mới rất lớn.
Trong cuộc sống: Nhiều người tránh phòng tập vì cảm thấy e ngại. Một phòng tập chào đón người mới bắt đầu có thể thu hút những ai chưa từng đăng ký.
6. Nhìn bức tranh toàn cảnh thay vì chỉ nhìn con số
Ý chính: Các tác giả cho rằng chiến lược nên được vẽ thành một bức tranh mà ai cũng hiểu, chứ không nên chôn trong những tài liệu dài. Các nhóm nên đến gặp cả khách hàng lẫn những người chưa phải khách hàng, và xem họ thực sự dùng sản phẩm ra sao. Họ khuyên làm một buổi “thức tỉnh bằng hình ảnh” (visual awakening): cho các nhà quản lý xem biểu đồ chiến lược để tự thấy khoảng cách giữa công ty mình và điều thị trường cần.
Trong cuộc sống: Một nhóm phác ý tưởng của mình trên một trang giấy sẽ dễ thống nhất hơn một nhóm cầm kế hoạch dày 50 trang.
7. Thực thi và rủi ro
Ý chính: Một chiến lược tốt cần những người tin vào nó. Các tác giả bàn về quy trình công bằng (fair process): cho mọi người tham gia vào quyết định, giải thích vì sao đưa ra các lựa chọn và đặt ra kỳ vọng rõ ràng. Họ cũng nói về rủi ro, lập luận rằng mỗi nguyên tắc trong sáu nguyên tắc ấy làm giảm một loại rủi ro cụ thể (rủi ro về tìm kiếm cơ hội, về hoạch định, về quy mô, về mô hình kinh doanh, về tổ chức và về quản lý), và một chiến lược đại dương xanh có thể được kiểm tra theo một chuỗi câu hỏi đơn giản: có giá trị vượt trội cho người mua không, mức giá có vừa túi tiền không, mục tiêu chi phí có đạt được không, và những rào cản khiến người ta chưa dùng thử đã được giải quyết chưa?
Trong cuộc sống: Một ý tưởng mới ở trường có nhiều khả năng thành công hơn nếu những người phải thực hiện nó đã có dịp nói lên quan điểm của mình.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Chiến lược đại dương xanh đã bán được hàng triệu bản bằng hàng chục thứ tiếng và là giáo trình quen thuộc ở các trường kinh doanh. Những cách gọi giàu hình ảnh của sách, “đại dương đỏ”, “đại dương xanh” và “đổi mới giá trị”, được các nhà quản lý và doanh nhân dùng rộng rãi. Các tác giả sau đó còn xuất bản Blue Ocean Shift, đưa ra thêm những bước thực hành cụ thể.
Cuốn sách gửi đến các nhà quản lý một thông điệp đầy hy vọng: bạn không cần đánh bại đối thủ mới thành công, bạn có thể đi vòng qua họ. Sách cũng khiến biểu đồ chiến lược trở thành công cụ phổ biến với các nhóm làm việc, doanh nghiệp khởi nghiệp và tổ chức phi lợi nhuận. Các công cụ này còn được thử trong giáo dục, dịch vụ công và các nhóm cộng đồng, vì một bản vẽ đơn giản thì nhóm nào cũng dễ dùng và dễ cùng bàn luận.
Những ý chính
- Đừng chỉ tranh giành cùng một nhóm khách hàng. Hãy tìm những nơi không có cạnh tranh.
- Cắt bỏ và tạo mới cùng lúc. Bỏ những tính năng không cần thiết giúp hạ chi phí, còn những điều mới mang thêm giá trị.
- Hãy nhìn vào những người chưa phải khách hàng. Những người hoàn toàn không mua có thể nắm chìa khóa.
- Hãy vẽ chiến lược ra. Một bức tranh trực quan cho thấy bạn giống đối thủ đến mức nào.
- Mọi người phải tin vào kế hoạch. Quy trình công bằng giúp cả nhóm theo đến cùng.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách dạy một cách nghĩ hữu ích về mọi cuộc cạnh tranh. Thay vì hỏi làm sao để nhỉnh hơn mọi người một chút, ta có thể hỏi mọi người đang làm giống nhau điều gì, và sẽ ra sao nếu ta làm khác đi.
Sách cũng khuyến khích ta lắng nghe những người chưa đứng về phía mình. Nếu một câu lạc bộ có ít thành viên, lời giải có thể nằm ở việc hỏi vì sao người khác tránh xa, thay vì cố làm tốt hơn nữa cho số ít người đã tham gia.
Cuối cùng, bốn câu hỏi này là một công cụ đơn giản cho mọi kế hoạch, chẳng hạn một dự án ở trường hay thói quen sinh hoạt của gia đình: ta có thể thôi làm gì, làm ít đi điều gì, làm nhiều hơn điều gì, hoặc bắt đầu làm điều gì mới?
Phê bình và góc nhìn khác
Giới phê bình nhận xét rằng cuốn sách dựa vào những ví dụ được chọn sau khi sự việc đã xảy ra, và nhiều công ty được nêu tên về sau gặp khó khăn hoặc đánh mất đại dương xanh của mình vào tay những kẻ bắt chước. Điều này khiến khó biết khung lý thuyết này dự đoán được thành công, hay chỉ giải thích nó sau khi đã rõ kết quả.
Một số người khác cho rằng ý tưởng quá chung chung để áp dụng, và đại dương xanh thật sự rất hiếm, thường liên quan đến may mắn hoặc thay đổi công nghệ. Có người nói biểu đồ chiến lược có thể đơn giản hóa quá mức những thị trường phức tạp, và ranh giới giữa đỏ và xanh không rõ ràng như sách trình bày. Những người ủng hộ đáp lại rằng cuốn sách đưa ra những công cụ hữu ích và một cách nghĩ mới mẻ.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách phù hợp với nhà quản lý, doanh nhân, người làm tiếp thị và sinh viên ngành kinh doanh. Sách viết rõ ràng và nhiều ví dụ. Những độc giả đã biết các ý chính có thể tập trung vào phần công cụ ở các chương giữa.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Không đến một
Peter Thiel with Blake Masters
Những công ty giá trị nhất tạo ra thứ mới từ con số không, và Peter Thiel lập luận rằng điều đó có nghĩa là nhắm tới vị thế độc quyền trong một thị trường nhỏ, cụ thể, thay vì cạnh tranh với tất cả mọi người trong một thị trường đông đúc.
💼 Kinh doanhThế lưỡng nan của nhà cải tiến
Clayton M. Christensen
Những công ty lớn thường sụp đổ không phải vì quản lý kém, mà vì họ làm mọi thứ đều đúng: họ lắng nghe những khách hàng tốt nhất và đầu tư vào những sản phẩm tốt nhất, nên bỏ lỡ công nghệ rẻ hơn, đơn giản hơn mà cuối cùng sẽ thay thế mình.
💼 Kinh doanhTừ tốt đến vĩ đại
Jim Collins
Collins lập luận rằng sự cải thiện bền vững của một doanh nghiệp đến từ những nhà lãnh đạo có kỷ luật, những con người được chọn lọc kỹ, một ý tưởng kinh tế tập trung và việc thực thi tích lũy dần dần, chứ không phải từ những chương trình chuyển đổi gây chấn động.
💼 Kinh doanhBắt đầu với câu hỏi tại sao
Simon Sinek
Những nhà lãnh đạo và công ty truyền cảm hứng cho người khác thường bắt đầu bằng việc giải thích vì sao họ tồn tại, tức là mục đích hay niềm tin của họ, rồi sau đó mới nói đến việc họ làm bằng cách nào và làm ra cái gì.
💼 Kinh doanhKhởi nghiệp tinh gọn
Eric Ries
Các công ty khởi nghiệp thành công không phải nhờ làm theo một kế hoạch chi tiết, mà nhờ nhanh chóng thử nghiệm ý tưởng với khách hàng thật, học từ kết quả và đổi hướng khi cần.
💼 Kinh doanhXây dựng để trường tồn
Jim Collins and Jerry I. Porras
Một nghiên cứu kéo dài sáu năm về những công ty thành công và trường tồn, cho thấy điều làm họ khác biệt là một mục đích cốt lõi vững chắc, kết hợp với nỗ lực không ngừng để thay đổi và cải tiến.
💼 Kinh doanhMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.