Greg McKeown cho rằng ta nên làm ít việc hơn nhưng làm tốt hơn: xác định điều thật sự cốt yếu, mạnh dạn từ chối phần còn lại và xây dựng những thói quen đơn giản để giữ gìn thời gian và sức lực của mình.
Giới thiệu
Essentialism: The Disciplined Pursuit of Less ra mắt năm 2014, do Greg McKeown, một nhà tư vấn lãnh đạo kiêm diễn giả, viết. Các ý tưởng của ông hình thành từ quá trình làm việc với những nhà lãnh đạo của các công ty đổi mới sáng tạo. Ông trình bày cuốn sách như một lời đáp cho cảm giác rất phổ biến trong đời sống hiện đại: bị kéo đi mọi hướng, làm đủ thứ việc mà chẳng việc nào ra hồn. Sách gồm bốn phần: cốt lõi (essence), khám phá (explore), loại bỏ (eliminate) và thực hiện (execute). McKeown mô tả lối sống của người “không theo lối cốt yếu” (nonessentialist), tức là lúc nào cũng gật đầu và dàn trải sức mình quá mỏng, đối lập với người theo lối sống cốt yếu (essentialist), chỉ theo đuổi những điều thật sự quan trọng. Đây là một cuốn sách dễ đọc và được đọc rộng rãi.
Tóm tắt đầy đủ
1. Tư duy nền tảng: ít hơn nhưng tốt hơn
Ý chính: McKeown mở đầu bằng nhận xét rằng cuộc sống hiện đại đầy ắp lựa chọn và đòi hỏi, và nhiều người cảm thấy bận rộn mà không hiệu quả. Người không theo lối sống cốt yếu nghĩ rằng việc nào cũng bắt buộc, việc nào cũng quan trọng và mình làm được hết. Người theo lối sống cốt yếu nghĩ theo hướng lựa chọn: chỉ một vài việc thật sự đáng kể, và họ chấp nhận rằng mình làm được bất cứ việc gì nhưng không thể làm tất cả. Cách của người theo lối sống cốt yếu là luôn tự hỏi liệu đây có phải việc quan trọng nhất để dành thời gian cho hay không, và đưa ra những lựa chọn có chủ ý.
Trong cuộc sống: Một học sinh tham gia mười câu lạc bộ có thể chẳng làm tốt câu lạc bộ nào, trong khi một bạn chỉ tham gia hai câu lạc bộ có thể làm rất xuất sắc.
2. Khám phá: sức mạnh của sự lựa chọn
Ý chính: Tác giả cho rằng chúng ta có khả năng lựa chọn, và khi quên điều đó, ta trượt vào cảm giác bất lực và để yêu cầu của người khác dẫn dắt mình. Để tìm ra điều cốt yếu, ông khuyên dành thời gian khám phá và suy nghĩ: thường xuyên tạm rời công việc để ngẫm nghĩ, đọc nhiều thể loại, vui chơi và ngủ đủ giấc. Ông cũng đề xuất một tiêu chí chọn lọc khắt khe: nếu chưa phải là một lời đồng ý rõ ràng thì hãy coi là không. Một công cụ ông đưa ra là quy tắc 90 phần trăm (90 percent rule): chấm điểm một lựa chọn từ 0 đến 100 theo tiêu chí quan trọng nhất, và loại bỏ nếu nó dưới 90 điểm.
Trong cuộc sống: Chọn ngành học hay chọn một dự án sẽ dễ hơn nếu trước tiên bạn tự hỏi điều gì mình quan tâm nhất.
3. Loại bỏ: can đảm nói không
Ý chính: Một phần lớn của cuốn sách nói về việc cắt bỏ những thứ không cốt yếu. McKeown cho rằng nói không rất khó vì ta sợ làm người khác thất vọng, nhưng vẫn có thể từ chối một cách tế nhị, và có khi ta đánh đổi một phần được lòng người để lấy sự tôn trọng. Ông gợi ý những cách từ chối lịch sự, chẳng hạn giới thiệu một người khác có thể giúp, và tách quyết định ra khỏi mối quan hệ. Ông cũng nói rằng chi phí đã bỏ ra (sunk costs), tức là thời gian ta đã dành rồi, không nên giữ ta lại trong một cam kết không tốt. Một mục đích rõ ràng, mà ông gọi là ý định cốt yếu (essential intent), giúp những quyết định này dễ dàng hơn.
Trong cuộc sống: Từ chối một yêu cầu một cách lịch sự có thể giúp bạn rảnh tay làm việc quan trọng hơn.
4. Biên tập và đặt ranh giới
Ý chính: Tác giả ví người theo lối sống cốt yếu với một biên tập viên, người cắt bỏ những gì thừa để tác phẩm rõ ràng hơn. Ta cũng có thể “biên tập” cuộc sống bằng cách bỏ bớt các cam kết và đồ đạc bừa bộn, rồi chọn lấy một vài điều thiết yếu. Ông gợi ý đặt ra ranh giới để bảo vệ những gì quan trọng, và coi ranh giới là một sự tự do, vì nó giúp ta không phải gánh mục tiêu của người khác. Ông cũng cảnh báo đừng giải quyết hộ vấn đề của người khác, vì điều đó có thể kìm chân họ.
Trong cuộc sống: Đóng cửa phòng một tiếng để tập trung là kiểu ranh giới có thể giúp bạn hoàn thành một việc quan trọng.
5. Thực hiện: làm cho việc cốt yếu thật dễ
Ý chính: McKeown đề nghị làm cho việc cốt yếu trở nên nhẹ nhàng. Các ý tưởng gồm: chừa khoảng đệm trong lịch trình để chuyện bất ngờ không làm hỏng kế hoạch; cộng thêm khoảng một nửa vào thời gian ước tính; bắt đầu từ những thắng lợi nhỏ; và gỡ bỏ chướng ngại đang làm chậm mọi thứ khác. Ông khuyên xây dựng các thói quen cố định để việc cốt yếu thành nếp và đỡ tốn công suy nghĩ. Ông cũng khuyên giữ sự tập trung vào hiện tại, và áp dụng cách tiến bộ tối thiểu khả thi (minimum viable progress): bắt đầu từ bước nhỏ nhất mà vẫn có ích. Mục tiêu là tiến bộ mà không căng thẳng.
Trong cuộc sống: Chừa thêm mười phút cho một chuyến đi nghĩa là nếu có chậm trễ thì bạn cũng không bị muộn.
6. Sống như một người theo lối sống cốt yếu
Ý chính: Ở chương cuối, McKeown mời độc giả coi lối sống cốt yếu là chính con người mình chứ không phải việc thỉnh thoảng mới làm. Ông mô tả cách một cuộc sống với ít thứ hơn có thể lại là một cuộc sống đầy đủ hơn, theo nghĩa rõ ràng hơn, làm chủ được nhiều hơn và vui hơn với hiện tại. Ông cảnh báo cái bẫy dồn rất nhiều sức vào những việc vặt, và cho rằng lối sống này không phải một quyết định làm một lần rồi xong, mà là sự rèn luyện liên tục, đòi hỏi chú tâm mỗi ngày. Theo ông, quyền lựa chọn luôn nằm trong tay ta.
Trong cuộc sống: Người luôn tự hỏi đâu là điều cốt yếu có thể bớt phải mất thời gian vào những việc vặt vãnh.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Chủ nghĩa tinh giản trở thành sách bán chạy và là cuốn cẩm nang quen thuộc của những người cảm thấy quá tải. Thông điệp làm ít hơn nhưng làm tốt hơn đã gây tiếng vang trong một nền văn hóa chuộng sự bận rộn và đòi hỏi liên tục, và được đón nhận trong giới kinh doanh, nhà trường lẫn gia đình. Cuốn sách mang đến cho độc giả một cách diễn đạt, như “theo đuổi có kỷ luật việc làm ít đi” (the disciplined pursuit of less), cùng những câu hỏi thực tế để tự đặt ra. Nó ảnh hưởng đến phong trào sống tối giản và tập trung rộng hơn, cùng với các sách về sự chú ý và làm việc sâu (deep work). Sách vẫn được giới thiệu cho học sinh, sinh viên và người đi làm muốn giành lại quyền kiểm soát thời gian của mình.
Những ý chính
- Ít hơn nhưng tốt hơn. Hãy tập trung vào một vài điều thiết yếu.
- Chọn có chủ ý. Bạn có thể tự quyết định mình làm gì.
- Từ chối một cách tế nhị. Bảo vệ thời gian mà không làm tổn hại các mối quan hệ.
- Biên tập các cam kết. Bỏ những thứ không phục vụ mục tiêu của bạn.
- Làm cho điều cốt yếu thật dễ. Dùng thói quen, khoảng đệm và những bước nhỏ.
Bài học có thể rút ra
Bạn có thể bắt đầu bằng cách liệt kê mọi việc mình đang cam kết, rồi hỏi việc nào cốt yếu và việc nào không. Tuần này hãy tập nói không với một yêu cầu nhỏ, bằng cách lịch sự. Hãy chừa khoảng đệm trong kế hoạch, và dành thời gian cho nghỉ ngơi và suy nghĩ. Hãy tự hỏi: “Nếu hôm nay chỉ làm được một việc, đó sẽ là việc gì?” Và nhớ rằng không phải cơ hội nào cũng đáng nắm lấy. Hãy chăm sóc giấc ngủ, vì cuốn sách coi nghỉ ngơi là một phần của việc làm tốt nhất công việc. Theo thời gian, những thói quen này khiến cuộc sống bình yên và có ý nghĩa hơn.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng lời khuyên trong sách tuy hợp lý nhưng hướng đến những người làm chuyên môn và quản lý, vốn có phần nào quyền chủ động về thời gian; còn nhiều người, chẳng hạn người làm công việc lương thấp hoặc chăm sóc người thân, không thể dễ dàng nói không như vậy. Người khác nhận xét rằng sách lặp đi lặp lại, ý chính thì đơn giản và có thể viết ngắn hơn. Một số người cho rằng các câu chuyện trong sách chỉ là giai thoại, và việc xác định “một vài điều thiết yếu” khó hơn sách gợi ý. Có người lo rằng cuốn sách có thể khuyến khích tính ích kỷ. Dù vậy, nhiều người vẫn thấy sách hữu ích.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những ai cảm thấy bận rộn, ôm đồm hoặc tản mạn, bao gồm học sinh, sinh viên và người đi làm. Sách dễ đọc và có nhiều mẹo thực tế. Ai muốn có góc nhìn triết lý hơn về thời gian có thể đọc Four Thousand Weeks.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Điều duy nhất
Gary Keller and Jay Papasan
Gary Keller và Jay Papasan lập luận rằng những kết quả phi thường đến từ việc tập trung vào một việc quan trọng nhất tại mỗi thời điểm, và đưa ra một "câu hỏi tập trung" (focusing question) để tìm ra nó: việc nào, nếu làm xong, sẽ khiến mọi việc khác trở nên dễ dàng hơn hoặc không còn cần thiết?
🌱 Phát triển bản thânTối giản kỹ thuật số
Cal Newport
Nhà khoa học máy tính Cal Newport lập luận rằng chúng ta nên dùng công nghệ có chủ đích, bằng cách dọn bớt những thói quen số ít giá trị và xây một cuộc sống với những khoảng thư giãn chất lượng, thời gian ở một mình và những cuộc trò chuyện thật, một triết lý mà ông gọi là chủ nghĩa tối giản kỹ thuật số (digital minimalism).
🌱 Phát triển bản thânBốn nghìn tuần
Oliver Burkeman
Nhà báo Oliver Burkeman lập luận rằng đời người trung bình chỉ dài khoảng bốn nghìn tuần, rằng ta không bao giờ làm xong hết mọi việc, và rằng sự bình yên thật sự đến từ việc chấp nhận giới hạn của mình và chủ động chọn cách dùng quỹ thời gian có hạn.
🌱 Phát triển bản thânNghịch lý của sự lựa chọn
Barry Schwartz
Nhà tâm lý học Barry Schwartz lập luận rằng có quá nhiều lựa chọn có thể khiến ta lo lắng, do dự và kém hài lòng hơn, và ta thường làm tốt hơn khi chọn mức "đủ tốt" và hạn chế số lựa chọn của mình.
🧩 Tâm trí & tâm lý họcLàm ra làm, chơi ra chơi
Cal Newport
Cal Newport lập luận rằng khả năng tập trung cao độ, không bị phân tán, vào những việc khó, thứ ông gọi là làm việc sâu (deep work), đang ngày càng hiếm và có giá trị, và chỉ ra cách rèn luyện cũng như bảo vệ khả năng ấy trong một thế giới đầy xao nhãng.
🌱 Phát triển bản thânThay đổi tí hon, hiệu quả bất ngờ
James Clear
Những thay đổi lớn trong cuộc sống không đến từ những bước nhảy vọt khổng lồ mà từ những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày, và bạn có thể xây dựng thói quen tốt (cũng như bỏ thói quen xấu) bằng cách thiết kế cuộc sống sao cho những lựa chọn đúng trở nên rõ ràng, hấp dẫn, dễ làm và mang lại sự hài lòng.
🌱 Phát triển bản thânMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.