Làm ra làm, chơi ra chơi

Tên gốc: Deep Work

Từ 13 tuổiđọc 6 phútnăng suấtcông việc
Tìm mua sách ↓

Cal Newport lập luận rằng khả năng tập trung cao độ, không bị phân tán, vào những việc khó, thứ ông gọi là làm việc sâu (deep work), đang ngày càng hiếm và có giá trị, và chỉ ra cách rèn luyện cũng như bảo vệ khả năng ấy trong một thế giới đầy xao nhãng.

Giới thiệu

Deep Work: Rules for Focused Success in a Distracted World do Cal Newport, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Georgetown, người nổi tiếng với những bài viết về công nghệ và công việc, viết và xuất bản năm 2016. Newport định nghĩa làm việc sâu (deep work) là hoạt động chuyên môn được thực hiện trong trạng thái tập trung không bị xao nhãng, đẩy năng lực trí tuệ đến giới hạn. Điều này tạo ra giá trị mới và khó bị sao chép. Ông đối lập nó với làm việc nông (shallow work), gồm những việc không đòi hỏi nhiều trí lực, thường làm trong khi bị phân tâm, chẳng hạn trả lời email. Cuốn sách có hai phần: phần đầu giải thích vì sao làm việc sâu quan trọng, phần hai đưa ra bốn quy tắc để xây dựng nó.

Tóm tắt đầy đủ

1. Vì sao cần làm việc sâu

Ý chính: Newport lập luận rằng làm việc sâu ngày càng có giá trị vì nền kinh tế thưởng cho những người có thể nhanh chóng nắm vững những điều phức tạp và tạo ra kết quả chất lượng cao. Đồng thời, nơi làm việc ngày càng hướng đến việc luôn kết nối, văn phòng không vách ngăn và nhắn tin tức thì, khiến làm việc sâu khó hơn. Sự kết hợp này có nghĩa là những ai biết tập trung ngày càng có lợi thế. Ông cũng nói rằng làm việc sâu mang lại ý nghĩa, vì sự khéo léo trong nghề và sự tập trung đem lại cảm giác thỏa mãn.

Trong cuộc sống: Một lập trình viên hay nhà văn có thể tập trung trong nhiều giờ sẽ làm ra nhiều hơn hẳn người cứ vài phút lại bị ngắt quãng.

2. Làm việc sâu và cái giá của việc chuyển đổi

Ý chính: Tác giả dẫn nghiên cứu về dư âm chú ý (attention residue), cho thấy khi ta chuyển từ việc này sang việc khác, một phần sự chú ý vẫn còn đọng lại ở việc trước, làm giảm hiệu quả ở việc sau. Việc liên tục kiểm tra tin nhắn khiến ta không bao giờ dồn hết tâm trí vào một việc. Newport cũng chỉ ra rằng quan niệm của mọi người về năng suất đã trượt dần sang việc trông có vẻ bận rộn, như trả lời nhanh và lúc nào cũng sẵn sàng, thay vì chất lượng của kết quả.

Trong cuộc sống: Cứ mười phút lại xem điện thoại khi đang học có thể khiến cùng một bài học mất nhiều thời gian hơn hẳn.

3. Quy tắc một: hãy làm việc sâu

Ý chính: Quy tắc đầu tiên của Newport là xây dựng những nếp sinh hoạt biến làm việc sâu thành thói quen. Ông mô tả bốn cách xếp lịch cho việc này: cách tu viện (monastic), trong đó người ta loại bỏ các nghĩa vụ mang tính làm việc nông; cách hai chế độ (bimodal), chia thời gian thành những khoảng dài để làm việc sâu và những khoảng khác cho việc thông thường; cách nhịp đều (rhythmic), đặt một giờ cố định mỗi ngày; và cách nhà báo (journalistic), chen việc sâu vào bất cứ khi nào có thời gian rảnh. Ông cũng khuyên nên có những nghi thức, như chọn một địa điểm, và cách theo dõi tiến độ, chẳng hạn đánh dấu mỗi ngày làm việc sâu trên lịch.

Trong cuộc sống: Có một giờ học cố định mỗi sáng, với một chỗ ngồi nhất định và một mục tiêu rõ ràng, giúp việc bắt đầu dễ hơn.

4. Quy tắc hai: hãy đón nhận sự buồn chán

Ý chính: Tập trung sâu là một kỹ năng cần được rèn luyện, giống như cơ bắp. Newport cho rằng nếu lúc nào buồn chán ta cũng chuyển sang thứ gì đó kích thích, khả năng tập trung của ta sẽ yếu đi. Ông khuyên lên lịch trước những lúc bạn sẽ dùng internet hoặc các thứ gây xao nhãng, và tránh xa chúng ngoài những lúc đó, thay vì thỉnh thoảng nghỉ ngắn khỏi sự tập trung một cách tùy hứng suốt cả ngày. Cách này rèn cho bạn khả năng cưỡng lại thôi thúc kiểm tra thiết bị mỗi khi thấy chán. Ông cũng gợi ý rèn luyện bằng những cách như thiền có mục đích (productive meditation), tức là tập trung vào một vấn đề công việc được xác định rõ trong lúc làm một hoạt động thể chất như đi bộ, và học thuộc thông tin.

Trong cuộc sống: Đứng xếp hàng mà không với tay lấy điện thoại là một cách nhỏ để tập chịu đựng sự buồn chán.

5. Quy tắc ba: bỏ mạng xã hội

Ý chính: Newport khuyên độc giả đánh giá các công cụ mình dùng bằng cách so sánh lợi ích với cái giá phải trả, thay vì chấp nhận bất cứ công cụ nào có chút lợi ích. Ông đề xuất “cách tiếp cận của người thợ thủ công” (craftsman approach): chỉ dùng một công cụ nếu tác động tích cực của nó vượt xa tác động tiêu cực đối với điều bạn quan tâm. Ông gợi ý thử nghiệm bằng cách ngừng một dịch vụ trong ba mươi ngày và xem có ai để ý hay không, và khuyến khích dành thời gian rảnh cho những hoạt động chất lượng thay vì lướt mạng vô thức.

Trong cuộc sống: Ai xóa một ứng dụng mạng xã hội trong một tháng có thể nhận ra mình nhớ nó ít hơn nhiều so với tưởng tượng.

6. Quy tắc bốn: rút cạn những việc nông

Ý chính: Quy tắc cuối cùng là giảm bớt việc nông để có nhiều thời gian hơn cho việc sâu. Newport khuyên lên lịch cho từng phút của ngày làm việc, theo kiểu một kế hoạch được điều chỉnh khi có thay đổi; tự hỏi một sinh viên đại học thông minh mới tốt nghiệp sẽ mất bao lâu để học một việc, từ đó xác định nó có thật sự là việc nông hay không; đặt một giờ cố định để kết thúc công việc vào buổi tối; và trở nên khó liên lạc qua email, chẳng hạn bằng cách thiết lập kỳ vọng với người khác. Ông cho rằng làm ít hơn nhưng tốt hơn sẽ tạo ra nhiều hơn.

Trong cuộc sống: Chặn sẵn thời gian trên lịch cho một dự án lớn khiến những việc vặt khó chiếm hết cả ngày hơn.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Làm ra làm, chơi ra chơi trở thành sách bán chạy và là một tác phẩm then chốt trong thế giới năng suất, và thuật ngữ “làm việc sâu” nay được dùng rộng rãi ở văn phòng, trường học và các cuộc thảo luận trực tuyến. Sách đã ảnh hưởng đến cách nhiều người đi làm quản lý thời gian, bố trí không gian làm việc và nói về công nghệ. Nó thường được nhắc đến trong các cuộc tranh luận về văn phòng không vách ngăn, nhắn tin liên tục và làm việc từ xa.

Cuốn sách cũng cho người đọc một cách hiểu cảm giác bị phân tán và một phương pháp để cải thiện, và sau đó Newport tiếp tục viết về chủ nghĩa tối giản số (digital minimalism) và năng suất thong thả (slow productivity).

Nhiều sinh viên và nhà văn nói rằng cuốn sách giúp họ hoàn thành những dự án lớn, như luận văn và sách, nhờ cho họ một sự cho phép đơn giản để tắt thông báo và bảo vệ những khoảng thời gian dài.

Những ý chính

  • Sự tập trung là một kỹ năng có giá trị. Làm việc sâu tạo ra kết quả chất lượng cao.
  • Xao nhãng có cái giá của nó. Chuyển đổi giữa các việc khiến sự chú ý bị bỏ lại phía sau.
  • Hãy xây dựng nếp làm việc. Hãy sắp xếp và bảo vệ thời gian cho việc làm sâu.
  • Hãy rèn luyện sự chú ý. Đón nhận sự buồn chán và tránh bị kích thích liên tục.
  • Hãy giảm việc nông. Ít việc giá trị thấp hơn sẽ để lại nhiều thời gian hơn cho điều quan trọng.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách dạy rằng sự chú ý là một nguồn lực có hạn và đáng để bảo vệ. Nếu muốn học hay tạo ra một điều khó, ta cần những quãng thời gian dài không bị gián đoạn, và ta có thể sắp xếp ngày của mình để có được chúng.

Sách cũng gợi ý rằng ta có thể chủ động với công nghệ thay vì để nó sai khiến mình. Tự hỏi “Công cụ này có giúp mình làm điều mình coi trọng không?” và sẵn sàng nói không có thể cải thiện cả công việc lẫn lúc nghỉ ngơi.

Cuối cùng, sách khuyến khích chúng ta xem sự tập trung là một kỹ năng tiến bộ nhờ luyện tập, điều này mang lại hy vọng cho bất kỳ ai cảm thấy mình dễ bị xao nhãng.

Phê bình và góc nhìn khác

Giới phê bình chỉ ra rằng lời khuyên của sách dễ áp dụng hơn với những người tự chủ được lịch làm việc, như giáo sư và nhà văn, so với những người thường xuyên bị gián đoạn như y tá, giáo viên hay nhân viên chăm sóc khách hàng. Những người khác cho rằng sự hợp tác và giao tiếp cũng có giá trị, và một số việc nông là cần thiết.

Một số người nói rằng việc Newport bác bỏ mạng xã hội là quá cực đoan hoặc bỏ qua lợi ích của nó đối với cộng đồng và công việc, và rằng sách lặp lại những ý chính. Dù vậy, nhiều độc giả vẫn thấy ý tưởng cốt lõi, rằng sự tập trung đáng được bảo vệ, thuyết phục và hữu ích.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách phù hợp với thanh thiếu niên và người lớn, nhất là học sinh, sinh viên và người làm công việc trí óc. Sách được tổ chức rõ ràng và thực tế. Những độc giả vốn đã làm việc có tổ chức có thể muốn đọc lướt phần đầu.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Dòng chảy

Mihaly Csikszentmihalyi

Nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi cho thấy con người hạnh phúc nhất không phải khi thư giãn mà khi hoàn toàn đắm mình vào một hoạt động đầy thử thách, vừa sức với khả năng của mình, một trạng thái ông gọi là dòng chảy (flow).

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Thay đổi tí hon, hiệu quả bất ngờ

James Clear

Những thay đổi lớn trong cuộc sống không đến từ những bước nhảy vọt khổng lồ mà từ những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày, và bạn có thể xây dựng thói quen tốt (cũng như bỏ thói quen xấu) bằng cách thiết kế cuộc sống sao cho những lựa chọn đúng trở nên rõ ràng, hấp dẫn, dễ làm và mang lại sự hài lòng.

🌱 Phát triển bản thân

Sức mạnh của thói quen

Charles Duhigg

Charles Duhigg cho thấy thói quen vận hành theo một vòng lặp gồm tín hiệu, hành động và phần thưởng, và khi hiểu được vòng lặp ấy, ta có thể thay đổi thói quen của chính mình, cũng như của các công ty và xã hội.

🌱 Phát triển bản thân

Giải trí đến chết

Neil Postman

Neil Postman lập luận rằng truyền hình đã biến những cuộc thảo luận nghiêm túc của xã hội thành giải trí, đến mức chính trị, tin tức, tôn giáo và giáo dục đều bị chi phối bởi đòi hỏi phải làm người xem vui, và điều đó đe dọa khả năng suy nghĩ của chúng ta.

⚖️ Chính trị & xã hội

Thế hệ lo âu

Jonathan Haidt

Jonathan Haidt lập luận rằng việc tuổi thơ chuyển từ lấy vui chơi làm trung tâm sang lấy điện thoại làm trung tâm vào đầu những năm 2010 đã gây ra làn sóng lo âu và trầm cảm ở người trẻ, và ông đề xuất bốn quy tắc chung để đảo ngược tình trạng này.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

7 thói quen của người thành đạt

Stephen R. Covey

Thành công lâu dài trong cuộc sống và công việc không đến từ những mẹo nhanh hay một cá tính lôi cuốn, mà từ nhân cách tốt, được xây dựng qua bảy thói quen đưa ta từ chỗ phụ thuộc vào người khác, đến chỗ tự đứng vững, rồi đến chỗ hợp tác tốt với người khác.

🌱 Phát triển bản thân

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →