Sức mạnh của thói quen
Tên gốc: The Power of Habit
Charles Duhigg cho thấy thói quen vận hành theo một vòng lặp gồm tín hiệu, hành động và phần thưởng, và khi hiểu được vòng lặp ấy, ta có thể thay đổi thói quen của chính mình, cũng như của các công ty và xã hội.
Giới thiệu
The Power of Habit: Why We Do What We Do in Life and Business do Charles Duhigg, một phóng viên điều tra của tờ The New York Times, viết và xuất bản năm 2012. Duhigg bắt đầu quan tâm đến thói quen sau khi biết về những nghiên cứu cho thấy một phần lớn hành động hằng ngày của chúng ta diễn ra một cách tự động. Cuốn sách dựa trên khoa học thần kinh, tâm lý học và các trường hợp thực tế từ doanh nghiệp, đội thể thao và các phong trào xã hội. Sách chia làm ba phần, lần lượt bàn về thói quen của cá nhân, của công ty và của xã hội. Đây là một cuốn sách bán rất chạy và có ảnh hưởng lớn trong giới kinh doanh cũng như lĩnh vực phát triển bản thân.
Tóm tắt đầy đủ
1. Vòng lặp thói quen
Ý chính: Duhigg giải thích rằng thói quen hình thành khi bộ não tìm cách tiết kiệm sức lực. Các nhà nghiên cứu ở Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cho chuột chạy trong mê cung và thấy rằng khi một việc trở thành thói quen, hoạt động của não chuyển dần sang một vùng sâu hơn, gọi là hạch nền (basal ganglia), còn phần não dùng để suy nghĩ thì lắng xuống. Theo mô hình của Duhigg, mọi thói quen đều đi theo một vòng lặp ba phần: tín hiệu (cue), thứ kích hoạt hành vi; hành động quen thuộc (routine), chính là hành vi đó; và phần thưởng (reward), thứ cho bộ não biết vòng lặp này có đáng nhớ hay không. Theo thời gian, một cơn thèm muốn phần thưởng ngày càng mạnh lên, và chính nó thúc đẩy thói quen.
Trong cuộc sống: Cảm thấy căng thẳng (tín hiệu), ăn một món ăn vặt (hành động quen thuộc) và thấy dễ chịu (phần thưởng) có thể trở thành một vòng lặp tự động.
2. Tạo thói quen mới: bộ não luôn thèm muốn
Ý chính: Tác giả kể về việc kem đánh răng Pepsodent đã thành công lớn vào đầu thế kỷ hai mươi, không chỉ vì làm sạch răng mà còn vì tạo ra cảm giác tê tê mát lạnh mà người ta trở nên thèm và gắn với cảm giác sạch sẽ. Ông cho thấy các công ty tạo ra thói quen bằng cách gắn sản phẩm của mình với tín hiệu và phần thưởng. Tương tự, những người bắt đầu thói quen tập thể dục thường thành công khi chọn một tín hiệu rõ ràng, chẳng hạn mang giày chạy bộ vào sau khi đi làm về, và một phần thưởng, chẳng hạn cảm giác dễ chịu hoặc một món ngon.
Trong cuộc sống: Một thói quen sẽ bền hơn nếu bạn để ý và tận hưởng phần thưởng, chứ không chỉ làm cho xong hành động.
3. Quy tắc vàng để thay đổi thói quen
Ý chính: Theo mô hình của Duhigg, lời khuyên cốt lõi là bạn không thể xóa bỏ một thói quen xấu, mà chỉ có thể đổi nó. Hãy giữ nguyên tín hiệu và phần thưởng, chỉ thay hành động quen thuộc. Duhigg nêu ví dụ về Hội Cai nghiện rượu (Alcoholics Anonymous), nơi giúp người ta thay việc uống rượu bằng các buổi họp mặt và sự hỗ trợ, đồng thời vẫn giữ được phần thưởng về mặt giao tiếp xã hội. Ông nói thêm rằng niềm tin cũng rất quan trọng: thói quen thay đổi bền vững hơn khi con người tin rằng thay đổi là có thể, thường là nhờ sự hỗ trợ của một nhóm.
Trong cuộc sống: Một người hay ăn vặt vì buồn chán có thể thay món ăn vặt bằng một cuộc đi bộ ngắn, cũng giúp xua đi sự buồn chán.
4. Thói quen then chốt
Ý chính: Một số thói quen là thói quen then chốt (keystone habits), tức là những thói quen kéo theo một chuỗi phản ứng làm thay đổi các hành vi khác. Một ví dụ là tập thể dục: những người bắt đầu tập thường cũng ăn uống lành mạnh hơn và làm việc hiệu quả hơn mà không hề lên kế hoạch. Duhigg kể rằng Paul O’Neill, người mới lên làm lãnh đạo Alcoa, một công ty nhôm lớn, đã tập trung vào một thói quen then chốt là an toàn lao động, và điều này dẫn đến giao tiếp tốt hơn, chất lượng cao hơn và lợi nhuận tăng. Điều đó cho thấy những thay đổi nhỏ nhưng có chiến lược có thể biến đổi cả một tổ chức.
Trong cuộc sống: Gấp chăn gối hằng ngày hay ăn tối cùng gia đình có thể là thói quen nhỏ làm trụ cột cho một cuộc sống ngăn nắp hơn.
5. Ý chí cũng là một thói quen
Ý chính: Duhigg bàn về ý chí, thứ mà nghiên cứu cho thấy giống như một cơ bắp có thể bị mỏi. Starbucks đã huấn luyện nhân viên rèn ý chí bằng cách dạy họ những cách ứng xử sẵn có khi gặp khách hàng khó tính, để khi căng thẳng, họ làm theo một kế hoạch đã chuẩn bị thay vì mất kiểm soát. Bài học là ý chí có thể được tăng cường nhờ luyện tập và nhờ lên kế hoạch trước cho những lúc khó khăn, chẳng hạn quyết định từ trước mình sẽ làm gì nếu một tình huống nào đó xảy ra.
Trong cuộc sống: Quyết định trước mình sẽ làm gì khi bị cám dỗ, chẳng hạn cách đáp lại một lời nhận xét khó chịu, giúp bạn dễ giữ bình tĩnh hơn.
6. Thói quen trong công ty và xã hội
Ý chính: Ở các phần sau, tác giả cho thấy thói quen chi phối các tổ chức và phong trào như thế nào. Những chuỗi cửa hàng bán lẻ như Target nghiên cứu thói quen của khách hàng và dùng dữ liệu để dự đoán việc mua sắm, kể cả khi một khách hàng đang mang thai. Duhigg cũng xem xét cách các thói quen xã hội đã thúc đẩy cuộc tẩy chay xe buýt ở Montgomery, nơi mối liên hệ bền chặt giữa bạn bè cùng những mối quan hệ lỏng lẻo hơn trong cộng đồng đã kéo nhiều người cùng tham gia, và cách những lãnh đạo như Rick Warren xây dựng một nhà thờ khổng lồ (megachurch) dựa trên thói quen và tinh thần cộng đồng. Ông kết luận rằng chúng ta phải chịu trách nhiệm về thói quen của mình, kể cả những thói quen hình thành một cách vô thức.
Trong cuộc sống: Các nhóm xã hội có thể thay đổi hành vi khi bạn bè khuyến khích nhau, như trong một nhóm học tập hay một đội thể thao.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Sức mạnh của thói quen nhiều năm nằm trong danh sách sách bán chạy, và các ý tưởng của nó trở nên quen thuộc trong kinh doanh, giáo dục và phát triển bản thân. Khái niệm “vòng lặp thói quen” được các huấn luyện viên, nhà trị liệu và người thiết kế ứng dụng sử dụng, và nó đã góp phần mở đường cho những cuốn sách về thói quen xuất hiện sau, như Atomic Habits của James Clear.
Cuốn sách cũng đưa nghiên cứu khoa học đến với đông đảo công chúng một cách dễ đọc, với những câu chuyện khiến các ý tưởng trừu tượng trở nên dễ nhớ. Nhiều người dùng nó như một tài liệu tham khảo khi muốn xây dựng nếp sinh hoạt tốt hơn ở nhà và ở nơi làm việc.
Lời khuyên của sách đã được nhiều độc giả thử theo những cách đơn giản, thực tế, chẳng hạn đổi thói quen ăn vặt, bắt đầu đi bộ buổi sáng hay dọn bàn làm việc mỗi tối, và nhiều người cho biết ý tưởng về vòng lặp thói quen đã cho họ một điểm xuất phát rõ ràng.
Những ý chính
- Thói quen đi theo một vòng lặp. Tín hiệu, hành động quen thuộc và phần thưởng thúc đẩy hành vi tự động.
- Đổi hành động, giữ phần thưởng. Hãy thay thế thay vì chỉ cố bỏ.
- Thói quen then chốt lan rộng. Một số thay đổi nhỏ ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực.
- Ý chí có thể được rèn luyện. Lên kế hoạch cho những lúc khó khăn sẽ giúp ích.
- Niềm tin và cộng đồng giúp ích. Sự hỗ trợ làm cho thay đổi bền lâu.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách cho chúng ta một phương pháp thực tế để thay đổi thói quen: xác định tín hiệu và phần thưởng, rồi thử nghiệm nhiều hành động khác nhau. Cách này dùng được cho những thói quen như cắn móng tay, ăn vặt, kiểm tra điện thoại hay trì hoãn.
Sách cũng nhắc chúng ta phải kiên nhẫn. Thói quen hình thành dần dần, và việc thay đổi đòi hỏi thử rồi sai rồi sửa, nên ta có thể xem những lần vấp ngã là thông tin chứ không phải thất bại.
Cuối cùng, sách khuyến khích chúng ta nghĩ đến môi trường và các mối quan hệ của mình. Sắp xếp không gian sống và tham gia một nhóm người có cùng mục tiêu có thể giúp thói quen tốt dễ hình thành hơn.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà khoa học chỉ ra rằng cuốn sách đơn giản hóa các nghiên cứu và những câu chuyện chính được kể quá gọn gàng, có thể không khớp với toàn bộ bằng chứng. Chẳng hạn, câu chuyện Target đoán được một khách hàng có thai chỉ dựa trên một giai thoại, còn ý tưởng cho rằng ý chí giống như cơ bắp đã bị các nghiên cứu sau này thách thức vì một số kết quả không lặp lại được.
Những người khác cho rằng lời khuyên không phải lúc nào cũng thực tế, vì thay đổi hành động quen thuộc trong khi vẫn giữ tín hiệu và phần thưởng không dễ, và các yếu tố mang tính cơ cấu, như nghèo đói, có thể hạn chế khả năng thay đổi thói quen. Dù vậy, vòng lặp thói quen vẫn là một mô hình hữu ích.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách phù hợp với thanh thiếu niên và người lớn muốn hiểu và cải thiện thói quen của mình. Sách dễ đọc và các câu chuyện sinh động. Đây là người bạn đồng hành tốt cho những cuốn hướng dẫn thực hành hơn về việc hình thành thói quen.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Thay đổi tí hon, hiệu quả bất ngờ
James Clear
Những thay đổi lớn trong cuộc sống không đến từ những bước nhảy vọt khổng lồ mà từ những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày, và bạn có thể xây dựng thói quen tốt (cũng như bỏ thói quen xấu) bằng cách thiết kế cuộc sống sao cho những lựa chọn đúng trở nên rõ ràng, hấp dẫn, dễ làm và mang lại sự hài lòng.
🌱 Phát triển bản thânTâm lý học thành công
Carol S. Dweck
Nhà tâm lý học Carol Dweck cho thấy những người tin rằng năng lực có thể phát triển, tức là có tư duy phát triển (growth mindset), học hỏi tốt hơn, đối mặt với thất bại tốt hơn và đạt được nhiều hơn những người tin rằng tài năng là cố định.
🌱 Phát triển bản thânVững tâm bền chí
Angela Duckworth
Nhà tâm lý học Angela Duckworth lập luận rằng thành công không chỉ phụ thuộc vào tài năng mà còn vào "grit", sự kết hợp giữa đam mê và lòng kiên trì lâu dài, và chỉ ra cách con người có thể vun đắp phẩm chất này ở bản thân và ở người khác.
🌱 Phát triển bản thânLàm ra làm, chơi ra chơi
Cal Newport
Cal Newport lập luận rằng khả năng tập trung cao độ, không bị phân tán, vào những việc khó, thứ ông gọi là làm việc sâu (deep work), đang ngày càng hiếm và có giá trị, và chỉ ra cách rèn luyện cũng như bảo vệ khả năng ấy trong một thế giới đầy xao nhãng.
🌱 Phát triển bản thânDòng chảy
Mihaly Csikszentmihalyi
Nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi cho thấy con người hạnh phúc nhất không phải khi thư giãn mà khi hoàn toàn đắm mình vào một hoạt động đầy thử thách, vừa sức với khả năng của mình, một trạng thái ông gọi là dòng chảy (flow).
🧩 Tâm trí & tâm lý học7 thói quen của người thành đạt
Stephen R. Covey
Thành công lâu dài trong cuộc sống và công việc không đến từ những mẹo nhanh hay một cá tính lôi cuốn, mà từ nhân cách tốt, được xây dựng qua bảy thói quen đưa ta từ chỗ phụ thuộc vào người khác, đến chỗ tự đứng vững, rồi đến chỗ hợp tác tốt với người khác.
🌱 Phát triển bản thânMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.