Leviathan

Từ 13 tuổiđọc 6 phúttriết học chính trịthuyết khế ước xã hộitác phẩm kinh điển
Lưu ý nội dung bàn về chiến tranh và bạo lực trong trạng thái tự nhiên
Tìm mua sách ↓

Thomas Hobbes lập luận rằng nếu không có một chính quyền mạnh, con người sẽ sống trong nỗi sợ và xung đột triền miên, và vì thế họ nên thỏa thuận từ bỏ một phần tự do của mình cho một quyền lực tối cao giữ gìn hòa bình.

Giới thiệu

Leviathan được xuất bản năm 1651, tác giả là nhà triết học người Anh Thomas Hobbes. Ông viết sách khi sống lưu vong ở Pháp, trong thời Nội chiến Anh, lúc đất nước bị xé nát bởi cuộc xung đột giữa nhà vua và Nghị viện, và sau khi nhà vua Charles I đã bị xử tử. Hobbes từng chứng kiến sự khủng khiếp của cuộc nội loạn và muốn tìm cách ngăn nó xảy ra. Cuốn sách là một lập luận dài về bản chất con người, nguồn gốc của quyền lực chính trị và bổn phận của người cai trị cũng như của thần dân. Nhan đề nói đến một con quái vật biển trong Kinh Thánh, và hình minh họa trên bìa vẽ một vị vua khổng lồ có thân hình được ghép từ rất nhiều người nhỏ bé.

Tóm tắt đầy đủ

1. Một cái nhìn duy vật về bản chất con người

Ý chính: Hobbes bắt đầu bằng việc mô tả con người như những cỗ máy phức tạp, được thúc đẩy bởi ham muốn và ác cảm. Ta theo đuổi điều mình muốn và tránh điều mình sợ. Ông nói rằng suy nghĩ, trí nhớ, trí tưởng tượng và lý trí đều là kết quả của chuyển động trong cơ thể và bộ não, và không có thứ ý chí tự do thuần túy nào độc lập với những nguyên nhân như vậy. Con người xấp xỉ ngang nhau về sức mạnh và khả năng, theo nghĩa rằng ngay cả người yếu nhất cũng có thể giết người mạnh nhất, bằng mưu mẹo hoặc bằng cách liên kết với người khác. Sự ngang bằng này dẫn đến cạnh tranh và ngờ vực.

Trong cuộc sống: Khi nguồn lực có hạn và không ai nắm quyền, ngay cả bạn bè cũng có thể rơi vào cạnh tranh nhau.

2. Trạng thái tự nhiên

Ý chính: Hình dung cuộc sống không có chính quyền, điều ông gọi là trạng thái tự nhiên (state of nature), Hobbes nói rằng đó sẽ là cuộc chiến của mọi người chống lại mọi người. Sẽ không có công nghiệp, không có nông nghiệp, không có nghệ thuật và không có xã hội, vì con người sống trong nỗi sợ và hiểm nguy thường trực về cái chết bạo lực. Ông đưa ra ba nguyên nhân của xung đột: cạnh tranh, ngờ vực và vinh quang, tức là ham muốn danh tiếng. Trong tình trạng như thế, không có gì là bất công, vì không có quyền lực chung nào để đặt ra và thực thi luật pháp.

Trong cuộc sống: Một căn phòng đầy người, không có luật lệ và chỉ có một giải thưởng, sẽ nhanh chóng sa vào tranh giành.

3. Các quy luật tự nhiên và khế ước xã hội

Ý chính: Lý trí dẫn con người đến việc tìm kiếm hòa bình, điều mà Hobbes diễn đạt thành các quy luật tự nhiên (laws of nature), như tìm hòa bình khi có thể, sẵn sàng từ bỏ một số quyền khi người khác cũng làm vậy, và giữ lời đã thỏa thuận. Nhưng lời nói thì yếu ớt, và những lời hứa sẽ không được giữ nếu không có một quyền lực bắt buộc thi hành. Vì vậy mọi người giao ước với nhau chuyển quyền lực của mình cho một người hoặc một hội đồng, gọi là chủ quyền tối cao (sovereign), người sẽ bảo vệ họ. Giao ước này tạo ra nhà nước (commonwealth).

Trong cuộc sống: Người chơi trong một trò chơi đồng ý tuân theo luật và chấp nhận một trọng tài, dù đôi khi trọng tài quyết định bất lợi cho mình.

4. Quyền lực tối cao tuyệt đối

Ý chính: Hobbes lập luận rằng người nắm chủ quyền phải có quyền lực hoàn toàn để giữ hòa bình. Nếu quyền lực của người ấy có thể bị chia cắt hoặc bị thách thức, xung đột sẽ quay trở lại. Thần dân phải vâng lời trong hầu hết mọi việc và không thể chính đáng nổi dậy, trừ khi người nắm chủ quyền đe dọa tính mạng họ, vì mục đích của nhà nước là bảo vệ họ. Người nắm chủ quyền có bổn phận bảo vệ người dân, đặt ra luật pháp và đem lại công lý. Hobbes thường được đọc như người ủng hộ chế độ quân chủ chuyên chế.

Trong cuộc sống: Một đội trưởng có thẩm quyền rõ ràng có thể tránh được những cuộc cãi vã làm đội tan rã.

5. Luật pháp, tự do và hình phạt

Ý chính: Cuốn sách bàn về việc luật pháp là mệnh lệnh của người nắm chủ quyền, và con người có tự do ở những nơi luật pháp im lặng. Người tự do là người không bị cản trở làm điều mình muốn trong giới hạn của luật. Theo Hobbes, hình phạt là để ngăn chặn tác hại, chứ không phải để trả thù. Ông cũng mô tả bổn phận của thần dân, trong đó có việc nộp thuế, và bổn phận của người nắm chủ quyền là thúc đẩy sự an toàn và phúc lợi của người dân, chứ không chỉ đòi được vâng lời.

Trong cuộc sống: Luật giao thông hạn chế những gì người lái xe được làm, nhưng cũng làm cho việc lái xe an toàn.

6. Tôn giáo và Giáo hội

Ý chính: Các phần sau của Leviathan nói về tôn giáo. Hobbes lập luận rằng trong một nhà nước Kitô giáo, người nắm chủ quyền phải có thẩm quyền đối với Giáo hội, để không có hai quyền lực đối địch nhau. Ông diễn giải Kinh Thánh để cho thấy rằng người Kitô hữu nên vâng lời những người cai trị trong mọi việc, trừ những điều phủ nhận rằng Giê-su là Đấng Christ. Những bàn luận của ông, cùng lời chỉ trích của ông đối với các tuyên bố của giới tu sĩ, đã gây chấn động nhiều người, và ông bị buộc tội vô thần.

Trong cuộc sống: Một đất nước có hai quyền lực cạnh tranh, mỗi bên đều tự nhận có tiếng nói sau cùng, có thể có nguy cơ xung đột.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Leviathan là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của triết học chính trị bằng tiếng Anh. Nó đặt nền cho một cách nghĩ về chính quyền bắt đầu từ cá nhân và lợi ích của họ, cùng với ý niệm về khế ước, điều đã ảnh hưởng đến các nhà tư tưởng như John Locke và Rousseau, rồi đến lý thuyết tự do và dân chủ về sau, ngay cả khi họ không đồng ý với kết luận của ông. Quan điểm của Hobbes về hiểm họa của tình trạng vô chính phủ và nhu cầu có trật tự vẫn được dùng trong các cuộc tranh luận về an ninh, luật pháp và vai trò của nhà nước, chẳng hạn khi bàn về các quốc gia thất bại. Cuốn sách cũng là một kiệt tác của văn xuôi tiếng Anh.

Những ý chính

  • Trật tự là điều kiện tiên quyết của một cuộc sống tốt. Không có hòa bình, không điều gì khác có thể nảy nở.
  • Con người hành động vì sợ hãi và ham muốn. Chính trị phải tính đến bản chất con người.
  • Quyền lực đến từ sự thỏa thuận. Nhà nước được tạo ra bằng một khế ước.
  • Một người nắm chủ quyền mạnh ngăn được xung đột. Quyền lực bị chia cắt có nguy cơ dẫn đến nội chiến.
  • An ninh là bổn phận đầu tiên của nhà nước. Việc bảo vệ tính mạng biện minh cho sự vâng lời.

Bài học có thể rút ra

Ngay cả khi bạn bác bỏ kết luận của Hobbes rằng người nắm chủ quyền nên có quyền lực tuyệt đối, lập luận của ông vẫn mời bạn suy nghĩ về việc vì sao ta tuân theo luật lệ, và điều gì làm cho một xã hội yên bình. Hãy để ý nỗi sợ và sự ngờ vực có thể khiến xung đột leo thang thế nào, và điều gì giúp xây lại lòng tin: luật lệ rõ ràng, trọng tài công bằng, lời hứa được giữ. Hãy suy nghĩ về sự cân bằng giữa tự do và an ninh, và về những gì bạn sẵn sàng từ bỏ để được an toàn. Và hãy đọc lập luận của những người bất đồng, như Locke và Rousseau, để tự cân nhắc các câu trả lời.

Phê bình và góc nhìn khác

Nhiều người đã chỉ trích cái nhìn bi quan của Hobbes về bản chất con người, cho rằng con người cũng có khả năng hợp tác, tin tưởng và đồng cảm ngay cả khi không có một nhà nước mạnh. Việc ông bênh vực quyền lực tuyệt đối đã bị những người theo chủ nghĩa tự do công kích, họ lập luận rằng một người nắm chủ quyền không bị giới hạn có thể chính là mối đe dọa lớn nhất đối với người dân. Những người khác nhận xét rằng không rõ vì sao người ta lại đồng ý trao quá nhiều quyền lực cho một người nắm chủ quyền mà bản thân người ấy không bị giao ước ràng buộc, dù Hobbes cho phép người dân giữ quyền chống lại những đe dọa trực tiếp đến tính mạng mình. Một số sử gia cho rằng tác phẩm của ông phản ánh nỗi sợ nội chiến của thời đại ông. Những người phê bình theo tôn giáo thì khó chịu với chủ nghĩa duy vật của ông. Dù vậy, thách thức mà ông đặt ra vẫn quan trọng.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho độc giả yêu triết học, chính trị và lịch sử, muốn đọc một tác phẩm kinh điển của thuyết khế ước xã hội. Sách dài, và ngôn ngữ của thế kỷ mười bảy rất khó, nên nhiều người đọc hai phần đầu hoặc một số đoạn chọn lọc. Những ai muốn có một lối nhập môn dễ hơn có thể bắt đầu bằng một bản tóm tắt rồi đọc các chương chính.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Khế ước xã hội (sách)

Jean-Jacques Rousseau

Rousseau hỏi làm thế nào con người có thể sống cùng nhau dưới luật pháp mà vẫn tự do, và lập luận rằng một chính quyền chính đáng dựa trên một thỏa thuận, trong đó công dân chỉ tuân theo "ý chí chung" (general will) mà chính họ cùng tạo nên.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Quân Vương

Niccolo Machiavelli

Một nhà ngoại giao thời Phục hưng khuyên các nhà cai trị hãy đánh giá hành động của mình bằng kết quả chứ không phải bằng đạo đức, và cho rằng một nhà lãnh đạo thành công đôi khi phải mưu mẹo và tàn nhẫn để giành và giữ quyền lực.

⚖️ Chính trị & xã hội

Cộng hòa

Plato

Qua nhân vật Socrates, Plato đặt câu hỏi công lý là gì và hình dung ra một thành bang lý tưởng, lập luận rằng một con người công chính và một nhà nước công chính đều được cai quản bởi trí tuệ, với lý trí dẫn dắt toàn bộ.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Suy ngẫm về Triết học Tiên khởi

Rene Descartes

Descartes nghi ngờ mọi điều có thể nghi ngờ để tìm một nền móng vững chắc cho tri thức, và khám phá ra rằng mình tồn tại như một con người biết suy nghĩ, từ đó ông cố dựng lại bức tranh của mình về Thượng đế, tâm trí và thế giới.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Bàn về tự do

John Stuart Mill

John Stuart Mill lập luận rằng xã hội chỉ được hạn chế tự do của một người để ngăn chặn tác hại gây ra cho người khác, và rằng tự do tư tưởng, tự do ngôn luận cùng cá tính riêng đều có lợi cho tất cả mọi người.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Binh pháp Tôn Tử

Tôn Tử

Chiến thắng lớn nhất là chiến thắng giành được mà không cần đánh, nhờ lập kế hoạch cẩn thận, hiểu rõ cả mình lẫn đối phương, và biết dùng mưu mẹo, sự linh hoạt và thời điểm.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →