Định vị

Tên gốc: Positioning: The Battle for Your Mind

Từ 13 tuổiđọc 8 phúttiếp thịquảng cáo
Tìm mua sách ↓

Al Ries và Jack Trout lập luận rằng trong một thế giới ngập tràn thông điệp, chìa khóa của tiếp thị là giành được một chỗ rõ ràng và khác biệt trong tâm trí khách hàng, chứ không chỉ là làm cho sản phẩm tốt hơn.

Giới thiệu

Positioning ra mắt năm 1981, do hai người làm quảng cáo là Al Ries và Jack Trout viết. Năm 1972, họ đã viết về ý tưởng định vị (positioning) trong một loạt bài trên tạp chí chuyên ngành Advertising Age, và cuốn sách mở rộng ý tưởng ấy. Theo họ, thế giới hiện đại bị “quá tải thông tin” (over-communicated): con người bị quảng cáo, thương hiệu và tin tức dội vào từ mọi phía. Bộ não tự vệ bằng cách chỉ tiếp nhận một lượng nhỏ và xếp mọi thứ vào các nhóm. Hai tác giả đưa ra lời khuyên về cách một sản phẩm tìm được chỗ đứng trong hệ thống sắp xếp đó, và cách tránh những sai lầm làm hại thương hiệu.

Tóm tắt đầy đủ

1. Xã hội quá tải thông tin

Ý chính: Hai tác giả cho rằng vấn đề chính của mọi công ty giờ đây không còn là làm ra sản phẩm, mà là làm sao để tiếng nói của mình vượt qua được tiếng ồn. Mỗi người nhận về nhiều thông điệp hơn rất nhiều so với mức họ có thể tiếp thu, nên để đối phó, họ bỏ qua phần lớn những gì nhìn thấy. Vì vậy, công ty phải đưa ra một thông điệp đơn giản và tập trung, vì một thông điệp rắc rối sẽ bị lạc mất.

Trong cuộc sống: Một học sinh kể cho bạn mười lý do nên đi xem một bộ phim có thể kém thuyết phục hơn một bạn chỉ nói một điều rõ ràng: “đó là bộ phim hài nhất năm nay.”

2. Tâm trí hoạt động như một chiếc thang

Ý chính: Ries và Trout cho rằng tâm trí lọc bỏ mọi thứ không khớp với những gì nó đã biết, và chỉ chứa được một số lượng thương hiệu có hạn. Các thương hiệu ấy được xếp hạng trên một “chiếc thang” trong đầu cho từng loại sản phẩm, chẳng hạn nước ngọt hay dịch vụ cho thuê xe. Sản phẩm ở nấc trên cùng nhận được phần lớn sự chú ý của khách hàng. Thương hiệu nào không có mặt trên thang thì sẽ không được nhớ. Muốn thu hút thêm khách, một thương hiệu phải hoặc đẩy một đối thủ ở nấc trên xuống, hoặc tự đặt mình trong mối tương quan với những thương hiệu đã có sẵn. Các tác giả nhận xét rằng một sản phẩm thật sự mới thường dễ giải thích hơn khi nói nó không phải là gì, hoặc khi so sánh nó với một thứ quen thuộc.

Trong cuộc sống: Nếu ai đó hỏi bạn về một công cụ tìm kiếm, một hãng giày thể thao hay một chuỗi cửa hàng đồ ăn nhanh, có lẽ bạn chỉ kể được hai hay ba cái tên, rồi danh sách của bạn dừng lại.

3. Hãy là người đầu tiên, hoặc tìm một loại sản phẩm mới

Ý chính: Các tác giả cho rằng vị trí tốt nhất là vị trí đầu tiên. Là người đầu tiên chiếm một chỗ trong tâm trí mang lại lợi thế rất lớn, vì người ta nhớ người đến trước và quên những người còn lại. Họ nhắc đến việc người ta nhớ người đầu tiên bay qua Đại Tây Dương hay đặt chân lên Mặt Trăng, và những thương hiệu như Kodak và Xerox, nhờ dẫn đầu từ sớm mà có được vị thế lâu dài. Nếu bạn không thể đứng đầu trong một loại sản phẩm đã có, bạn nên tạo ra một loại mới để mình là người đầu tiên.

Ví dụ trong sách: Các tác giả cho rằng con đường dễ nhất để vào tâm trí một người là đến trước, và việc đến trước thường có giá trị hơn việc tốt hơn.

Trong cuộc sống: Một tiệm bánh nhỏ có thể không đấu lại được chuỗi bánh mì lớn ở mặt hàng bánh mì nói chung, nhưng nó có thể là “tiệm bánh men chua” (sourdough) đầu tiên và giỏi nhất trong khu phố.

4. Định vị trước người dẫn đầu

Ý chính: Nếu bạn không phải người dẫn đầu, bạn cần tìm một khoảng trống và tận dụng nó. Các tác giả coi người dẫn đầu và người theo sau là hai bài toán khác nhau. Họ khuyên người theo sau hãy tìm một kẽ hở, hay “lỗ hổng” (họ mượn một từ tiếng Pháp để gọi nó), mà người dẫn đầu chưa lấp, chẳng hạn về kích cỡ, giá cả hay kiểu khách hàng, và phải khác người dẫn đầu một cách rõ ràng. Họ mô tả khẩu hiệu “Think small” (hãy nghĩ nhỏ) của Volkswagen theo cách này, và mức giá cao của Michelob như một cách báo hiệu chất lượng.

Ví dụ trong sách: Họ cũng nói rằng một thương hiệu có thể tự định vị đối lập với người dẫn đầu. Họ kể về việc Avis chấp nhận vị trí số hai trong ngành cho thuê xe, sau Hertz, và xây dựng thông điệp quanh việc cố gắng nhiều hơn (trying harder), cũng như việc 7Up tự giới thiệu là “Uncola” (không phải cola), một lựa chọn thay thế cho các loại cola đang thống trị. Với người dẫn đầu, lời khuyên thì ngược lại: hãy củng cố ý tưởng ban đầu và làm mạnh cả loại sản phẩm, thay vì chỉ khoe mình là số một. Các tác giả cũng cảnh báo rằng một thương hiệu quên mất điều đã làm nên thành công của mình có thể đi lạc hướng.

Trong cuộc sống: Một quán bánh mì kẹp thịt mới có thể nói rằng họ chỉ dùng nguyên liệu tươi, làm từng mẻ nhỏ, khác với các chuỗi lớn chuẩn bị đồ hàng loạt.

5. Sức mạnh của một cái tên

Ý chính: Ries và Trout cho rằng tên của một sản phẩm quan trọng rất nhiều, vì từ ngữ mang những ý nghĩa vốn đã có sẵn trong đầu mọi người. Họ khuyên đặt những cái tên gợi ra lợi ích chính, như Head & Shoulders hay DieHard, và cảnh báo không nên dùng tên khó hiểu, mã kỹ thuật, và với các công ty chưa nổi tiếng thì không nên dùng chữ viết tắt, vì người ta nhớ tên tốt hơn nhớ các chữ cái. Với một cái tên hay, việc định vị trở nên dễ hơn nhiều, còn một cái tên kém hoặc gây rối sẽ làm mọi việc khác khó hơn.

Trong cuộc sống: Nếu bạn lập một câu lạc bộ ở trường, cái tên “Robot Builders” cho mọi người biết nó là gì, còn “The Group” thì chẳng nói lên điều gì.

6. Cái bẫy của việc kéo giãn một thương hiệu

Ý chính: Các tác giả cảnh báo về “mở rộng dòng sản phẩm” (line extension), tức là gắn tên một thương hiệu nổi tiếng lên nhiều sản phẩm khác. Ví dụ của họ có xà phòng Dial lấn sang chất khử mùi, và kẹo Life Savers lấn sang kẹo cao su. Họ cho rằng những bước đi như vậy có thể làm mờ điều thương hiệu đại diện và làm yếu vị thế của nó, vì công ty nghĩ từ trong ra ngoài trong khi khách hàng nhìn thương hiệu từ ngoài vào trong. Doanh số ban đầu cũng có thể đánh lừa, vì các cửa hàng có thể chỉ đơn giản là nhập món mới về. Họ khuyên các công ty nên kỷ luật và giữ sự tập trung hẹp, dù việc tăng trưởng dường như đòi hỏi điều ngược lại. Một chương sau đó, về những lúc mở rộng dòng sản phẩm có thể thành công, đưa ra vài quy tắc kinh nghiệm, chẳng hạn đặt một cái tên riêng cho sản phẩm thật sự mới hoặc có nhiều tiềm năng.

Trong cuộc sống: Một nhà hàng nổi tiếng nhờ món pizza mà đột nhiên thêm sushi, tacos và quầy salad có thể khiến khách hàng bối rối, không biết quán làm món nào ngon nhất.

7. Định vị bản thân và sự nghiệp

Ý chính: Ở những chương sau, các tác giả lập luận rằng cùng những ý tưởng ấy cũng áp dụng được cho con người và sự nghiệp của họ. Họ khuyên người đọc nên xác định mình bằng một khái niệm duy nhất, rõ ràng thay vì cố làm tất cả cho tất cả mọi người, và chọn một cái tên dễ nhớ, không bị lẫn trong những chữ viết tắt. Họ cũng khuyến khích việc thử và mắc sai lầm, đồng thời thúc giục mọi người “tìm một con ngựa để cưỡi” (find a horse to ride), nghĩa là một công ty đang phát triển, một người sếp giỏi, hoặc những người bạn tốt trong giới kinh doanh có thể nâng đỡ sự nghiệp.

Trong cuộc sống: Một bạn cùng lớp nổi tiếng là giải thích toán giỏi nhất thường là người đầu tiên mà mọi người tìm đến.

8. Định vị một doanh nghiệp

Ý chính: Ở những chương cuối, các tác giả gợi ý rằng bất kỳ ai bắt đầu một chương trình định vị nên bắt đầu bằng các câu hỏi chứ không phải khẩu hiệu: bạn đang nắm giữ vị trí nào trong tâm trí khách hàng, bạn muốn có vị trí nào, bạn phải vượt mặt ai, và bạn có đủ tiền để giữ vị trí đó không. Họ cũng nhấn mạnh rằng một công ty phải trung thực về vị trí thực của mình, ngay cả khi lòng tự hào gây cản trở.

Trong cuộc sống: Trước khi làm áp phích, các thành viên câu lạc bộ ở trường có thể hỏi trước xem mọi người đang nghĩ gì về câu lạc bộ.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Positioning là một trong những cuốn sách có ảnh hưởng nhất trong ngành tiếp thị. Nó đã làm cho một từ trở nên phổ biến, nay là một phần của ngôn ngữ kinh doanh hằng ngày, và đã thay đổi cách nhiều người làm quảng cáo nghĩ về công việc của mình, từ việc mô tả sản phẩm sang việc định hình nhận thức. Những ý tưởng của sách, như chiếc thang trong tâm trí, việc đi đầu và việc tránh mở rộng dòng sản phẩm, đã được đọc và bàn luận rộng rãi trong giới tiếp thị suốt nhiều thập kỷ. Hai tác giả sau đó còn viết thêm những cuốn khác về tiếp thị. Sách đáng đọc vì nó nêu ra một điều rõ ràng: khách hàng quyết định dựa trên điều họ tin, chứ không chỉ dựa trên sự thật. Với bất kỳ ai muốn được lắng nghe trong một thế giới ồn ào, đó là một bài học hữu ích và bền lâu.

Những ý chính

  • Trận chiến diễn ra trong tâm trí. Điều người ta tin về một sản phẩm quan trọng không kém bản thân sản phẩm.
  • Đơn giản thì thắng. Trong thế giới ồn ào, một thông điệp ngắn gọn và rõ ràng mới đến được với người nghe.
  • Người đến trước khó bị vượt. Nếu không thể dẫn đầu một loại sản phẩm cũ, hãy tạo ra một loại mới.
  • Sự tương phản có ích. Một người chơi nhỏ có thể được lợi nhờ khác người dẫn đầu một cách rõ rệt.
  • Đừng kéo giãn một cái tên quá xa. Một thương hiệu đại diện cho mọi thứ thì chẳng đại diện cho điều gì.

Bài học có thể rút ra

Khi bạn cố giải thích về bản thân, một dự án hay một ý tưởng, hãy tự hỏi bạn muốn người ta nhớ điều duy nhất nào. Hãy tập nói nó trong một câu ngắn. Hãy để ý cách các thương hiệu cố đặt mình vào tâm trí bạn, và tự hỏi lời họ nói có đúng không. Nếu bạn đang nộp đơn xin một chỗ học hay một công việc, hãy nghĩ xem điều gì làm bạn khác với các ứng viên khác, và thể hiện điều đó bằng những ví dụ thật. Đồng thời, hãy nhớ rằng một vị trí khéo léo chỉ có ích khi sản phẩm tốt. Định vị có thể đưa khách bước vào cửa, nhưng chất lượng mới giữ họ ở lại.

Phê bình và góc nhìn khác

Giới phê bình cho rằng cuốn sách được viết cho thế giới quảng cáo cuối thế kỷ hai mươi, khi truyền thông đại chúng thống trị, và thế giới trực tuyến ngày nay, với công cụ tìm kiếm và mạng xã hội, vận hành khác đi. Một số người thấy các tác giả phát biểu các quy tắc của mình quá chắc chắn và dựa nhiều vào những ví dụ được chọn lọc kỹ. Việc đề cao nhận thức hơn sản phẩm cũng có thể bị hiểu là giấy phép cho việc tô vẽ hình ảnh rỗng tuếch, thậm chí cho việc đánh lừa khách hàng. Giới phê bình cũng lưu ý rằng việc kéo giãn thương hiệu đôi khi vẫn thành công. Những ý tưởng này được dùng tốt nhất khi đi cùng sự trung thực và một sản phẩm tốt phía sau.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho người làm tiếp thị, chủ doanh nghiệp nhỏ, người sáng lập, nhà thiết kế và bất kỳ ai muốn hiểu cách thương hiệu định hình những gì chúng ta nghĩ. Sách ngắn, sinh động và dễ đọc. Những độc giả muốn tìm các phương pháp tiếp thị số hiện đại hoặc lời khuyên dựa trên nghiên cứu có thể cần đọc thêm các cuốn sách mới hơn.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Con bò tía

Seth Godin

Seth Godin lập luận rằng trong một thị trường đông đúc, chiến lược an toàn nhất là trở nên đáng chú ý, vì những sản phẩm tầm thường hòa lẫn vào nhau như những con bò nâu, còn một con bò tím thì được người ta để ý và bàn tán.

💼 Kinh doanh

Vượt qua vực thẳm

Geoffrey A. Moore

Geoffrey Moore lập luận rằng các công ty công nghệ mới thường thất bại khi cố chuyển từ một nhóm nhỏ những người mê công nghệ sang đại chúng, và họ có thể vượt qua "vực sâu" (chasm) này bằng cách tập trung vào một thị trường hẹp và cung cấp một giải pháp trọn gói.

💼 Kinh doanh

Những đòn tâm lý trong thuyết phục

Robert B. Cialdini

Nhà tâm lý học Robert Cialdini chỉ ra sáu nguyên tắc thuyết phục phổ biến, giải thích vì sao người ta gật đầu đồng ý, cách dùng chúng một cách đạo đức và cách tự bảo vệ trước những người lạm dụng chúng.

🌱 Phát triển bản thân

Dính chặt như keo

Chip Heath and Dan Heath

Chip và Dan Heath chỉ ra sáu phẩm chất, gói gọn trong các chữ cái đầu tiếng Anh là Simple, Unexpected, Concrete, Credible, Emotional và Stories (đơn giản, bất ngờ, cụ thể, đáng tin, giàu cảm xúc và có câu chuyện), giúp một ý tưởng dễ hiểu, dễ nhớ và có thể thay đổi hành vi.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Khởi nghiệp tinh gọn

Eric Ries

Các công ty khởi nghiệp thành công không phải nhờ làm theo một kế hoạch chi tiết, mà nhờ nhanh chóng thử nghiệm ý tưởng với khách hàng thật, học từ kết quả và đổi hướng khi cần.

💼 Kinh doanh

Từ tốt đến vĩ đại

Jim Collins

Collins lập luận rằng sự cải thiện bền vững của một doanh nghiệp đến từ những nhà lãnh đạo có kỷ luật, những con người được chọn lọc kỹ, một ý tưởng kinh tế tập trung và việc thực thi tích lũy dần dần, chứ không phải từ những chương trình chuyển đổi gây chấn động.

💼 Kinh doanh

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →