Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản

Tên gốc: Manifest der Kommunistischen Partei

Từ 13 tuổiđọc 6 phútlý thuyết chính trịkinh tế họclịch sử
Tìm mua sách ↓

Marx và Engels tuyên bố rằng toàn bộ lịch sử là lịch sử đấu tranh giai cấp, rằng chủ nghĩa tư bản đã sinh ra một giai cấp công nhân sẽ lật đổ chính nó, và rằng chủ nghĩa cộng sản sẽ chấm dứt sự phân chia giai cấp.

Giới thiệu

Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, tên gốc là Manifesto of the Communist Party, là một cuốn sách mỏng mang tính chính trị do Karl Marx và Friedrich Engels viết, xuất bản bằng tiếng Đức tại London vào tháng 2 năm 1848. Tác phẩm được Liên đoàn Cộng sản (Communist League), một nhóm nhỏ gồm công nhân và trí thức, đặt viết. Marx viết phần lớn nội dung, còn Engels đóng góp ý tưởng và một bản thảo trước đó. Văn bản chỉ dài khoảng mười hai nghìn từ nhưng là một trong những văn kiện chính trị có ảnh hưởng nhất từng được viết ra. Ra đời đúng lúc các cuộc cách mạng bùng nổ khắp châu Âu, nó kết hợp ba thứ: một cách giải thích lịch sử, một bản phân tích chủ nghĩa tư bản và một chương trình hành động.

Tóm tắt đầy đủ

1. Giai cấp tư sản và giai cấp vô sản

Ý chính: Phần I của Manifesto, “Giai cấp tư sản và giai cấp vô sản” (Bourgeois and Proletarians), mở đầu bằng nhận định rằng lịch sử của mọi xã hội từ trước đến nay là lịch sử của những cuộc đấu tranh giai cấp: người tự do và nô lệ, lãnh chúa và nông nô, chủ phường hội và thợ làm thuê. Trong thời hiện đại, xã hội tách thành hai giai cấp lớn: giai cấp tư sản (bourgeoisie), những người sở hữu nhà máy, đất đai và vốn, và giai cấp vô sản (proletariat), những người làm thuê lấy lương, chỉ có sức lao động để bán. Marx và Engels mô tả giai cấp tư sản như một lực lượng mang tính cách mạng: họ đã quét sạch những ràng buộc phong kiến cũ, tạo ra sức sản xuất khổng lồ và dựng nên một thị trường thế giới.

Trong cuộc sống: Những cuộc tranh luận ngày nay về chủ doanh nghiệp, người lao động và tiền lương vẫn dùng thứ ngôn ngữ giai cấp mà văn bản này đã góp phần phổ biến.

2. Chủ nghĩa tư bản lớn mạnh và khủng hoảng

Ý chính: Về sau trong Phần I, các tác giả lập luận rằng chủ nghĩa tư bản không ngừng làm đảo lộn cách sản xuất, lan ra khắp thế giới và biến mọi thứ thành hàng hóa. Nhưng nó cũng gây ra khủng hoảng, vì làm ra nhiều hơn mức thị trường có thể tiêu thụ, và nó tự sinh ra “những kẻ đào huyệt chôn mình” (gravediggers) là giai cấp công nhân, một giai cấp ngày càng đông và được tổ chức lại nhờ cuộc sống trong nhà máy. Khi công nhân đoàn kết lại trong các công đoàn và hoạt động chính trị, họ bắt đầu thách thức chế độ này. Theo họ, giai cấp tư sản không thể tiếp tục cai trị vì thậm chí không bảo đảm nổi sự sống còn của chính những người làm thuê cho mình.

Trong cuộc sống: Những đợt suy thoái kinh tế, khi nhà máy đóng cửa và người lao động mất việc, thường được nêu ra làm ví dụ cho sự bất ổn mà hai ông mô tả.

3. Giai cấp vô sản và những người cộng sản

Ý chính: Ở Phần II, “Những người vô sản và những người cộng sản” (Proletarians and Communists), Marx và Engels giải thích những người cộng sản đứng về phía nào. Họ nói rằng những người cộng sản không lập ra một đảng riêng đối lập với các đảng khác, mà đại diện cho lợi ích chung của toàn thể giai cấp công nhân. Mục tiêu chính của họ là xóa bỏ chế độ tư hữu đối với tư liệu sản xuất (means of production), tức là những nhà máy và đất đai cho phép một số người sống nhờ vào lao động của người khác, chứ không phải đồ dùng cá nhân. Hai ông đáp lại các lời chỉ trích, trong đó có ý kiến cho rằng chủ nghĩa cộng sản sẽ phá hủy gia đình, tự do và các quốc gia.

Trong cuộc sống: Người ta hay nhầm rằng những người cộng sản muốn lấy đi đồ đạc cá nhân, trong khi văn bản nói về quyền sở hữu những tài sản dùng để sản xuất.

4. Mười biện pháp

Ý chính: Ở gần cuối Phần II, các tác giả đề xuất một loạt biện pháp trước mắt mà họ cho rằng sẽ được áp dụng ở những nước tiên tiến nhất khi công nhân đã giành được quyền lực chính trị. Họ nêu ra mười biện pháp: xóa bỏ sở hữu tư nhân về đất đai; đánh thuế thu nhập lũy tiến mạnh; xóa bỏ quyền thừa kế; tịch thu tài sản của những người di cư ra nước ngoài và của những kẻ nổi loạn; tập trung tín dụng vào tay nhà nước; đưa giao thông và liên lạc về tay nhà nước; mở rộng các nhà máy và đất canh tác thuộc nhà nước, kể cả việc khai khẩn đất hoang; bắt mọi người đều có nghĩa vụ lao động; kết hợp nông nghiệp với công nghiệp để thu hẹp khoảng cách giữa thành thị và nông thôn; và giáo dục công miễn phí cho mọi trẻ em, cùng với việc chấm dứt lao động trẻ em trong nhà máy theo hình thức hiện nay. Họ cho rằng khi sự khác biệt giai cấp biến mất thì quyền lực công sẽ mất tính chính trị của nó.

Trong cuộc sống: Một số ý tưởng trong đó, như thuế lũy tiến và trường công miễn phí, nay đã là chuyện bình thường ở nhiều nước.

5. Các thứ chủ nghĩa xã hội khác và lập trường của những người cộng sản

Ý chính: Phần thứ ba trong bốn phần của Manifesto phê phán các loại chủ nghĩa xã hội khác mà các tác giả coi là phản động, không tưởng hoặc chỉ cải lương, như chủ nghĩa xã hội phong kiến, chủ nghĩa xã hội tiểu tư sản và những viễn cảnh không tưởng của các nhà tư tưởng như Fourier và Owen. Họ cho rằng những trào lưu này hoặc nhìn về quá khứ, hoặc thiếu hiểu biết thực tế về đấu tranh giai cấp. Phần thứ tư và cũng là phần cuối giải thích rằng những người cộng sản nên ủng hộ mọi phong trào cách mạng chống lại trật tự xã hội hiện có, đồng thời luôn đặt vấn đề sở hữu tài sản lên hàng đầu.

Trong cuộc sống: Những bất đồng về chuyện nên cải cách chủ nghĩa tư bản hay thay thế nó vẫn là vấn đề trung tâm của phe tả trong chính trị.

6. Lời kêu gọi kết thúc

Ý chính: Tác phẩm khép lại bằng một tuyên bố mạnh mẽ rằng những người cộng sản công khai nói rõ mục đích của mình chỉ có thể đạt được bằng việc dùng vũ lực lật đổ toàn bộ trật tự xã hội hiện tại. Văn bản nói rằng các giai cấp thống trị có thể run sợ trước một cuộc cách mạng cộng sản, vì theo quan điểm của nó, công nhân chẳng mất gì trong cuộc thay đổi này ngoài những xiềng xích đang trói buộc họ, và có cả một thế giới để giành lấy. Câu cuối cùng kêu gọi công nhân mọi nước đoàn kết lại, và câu ấy đã trở thành một khẩu hiệu nổi tiếng.

Trong cuộc sống: Lời kêu gọi đoàn kết quốc tế giữa những người lao động đã vang lên trong các phong trào lao động trên khắp thế giới.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Manifesto đã được dịch ra hàng chục thứ tiếng và có hàng triệu người đọc. Nó góp phần truyền cảm hứng cho các phong trào xã hội chủ nghĩa và cộng sản cũng như các cuộc cách mạng trong thế kỷ hai mươi, trong đó có ở Nga và Trung Quốc, đồng thời định hình các công đoàn, các đảng dân chủ xã hội và những cuộc tranh luận chính trị. Tuy nhiên, nhiều chính phủ tự nhận theo tác phẩm này lại hành động theo cách mà giới phê bình cho là đi ngược lại các lý tưởng của nó.

Ngay cả những người bác bỏ kết luận của nó cũng thường thừa nhận sức mạnh của nó như một bài viết, và vai trò của nó trong việc đưa ra ý tưởng rằng cơ cấu kinh tế định hình chính trị, pháp luật và văn hóa. Nó vẫn là một trong những văn bản được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử chính trị.

Những ý chính

  • Lịch sử là đấu tranh giai cấp. Xung đột giữa các nhóm người thúc đẩy sự thay đổi.
  • Chủ nghĩa tư bản luôn biến động. Nó vừa tạo ra của cải vừa gây ra khủng hoảng.
  • Công nhân có thể đoàn kết. Lợi ích chung tạo ra sức mạnh tập thể.
  • Tài sản dùng để sản xuất là then chốt. Mục tiêu là chấm dứt chế độ tư hữu đối với tư liệu sản xuất.
  • Tư tưởng đi theo lợi ích. Hoàn cảnh xã hội định hình niềm tin của con người.

Bài học có thể rút ra

Văn bản nhắc ta hỏi xem ai được lợi từ một cách tổ chức kinh tế. Xem ai sở hữu gì và ai làm thuê cho ai có thể làm lộ ra những mối quan hệ quyền lực dễ bị bỏ qua.

Nó cũng cho thấy sức mạnh của một thông điệp ngắn gọn, rõ ràng. Chỉ trong vài trang, các tác giả đã cho hàng triệu người một cách hiểu hoàn cảnh của chính mình, và đó là một bài học về sức mạnh của chữ viết.

Cuối cùng, có thể đọc nó như một lời nhắc phải suy nghĩ phê phán về cả những luận điểm lẫn những hệ quả của nó. Đọc các lập luận ấy cùng với lịch sử của những nhà nước theo chủ nghĩa cộng sản giúp ta hiểu một ý tưởng có thể bị biến đổi ra sao khi đem vào thực tế.

Phê bình và góc nhìn khác

Giới phê bình cho rằng những dự đoán của Manifesto đã sai. Các xã hội tư bản không sụp đổ vào những cuộc cách mạng vô sản theo cách hai tác giả kỳ vọng, và mức sống của nhiều công nhân đã tăng lên. Một tầng lớp trung lưu đông đảo ra đời, còn giai cấp công nhân không nghèo đi một cách đồng loạt. Những người khác cho rằng lý thuyết này bỏ qua vai trò của tư tưởng, tôn giáo, chủ nghĩa dân tộc và sự lựa chọn của từng cá nhân.

Các nhà sử học cũng lưu ý rằng những chế độ tự nhận kế thừa di sản của Manifesto thường trở nên độc đoán và gây ra những tổn thất nặng nề cho con người, dù những người bênh vực cho rằng điều đó đi lệch khỏi tầm nhìn của Marx. Một số người thấy ngôn ngữ về tính tất yếu và cách mạng bạo lực trong đó đáng lo ngại. Tốt nhất nên đọc nó như một tư liệu lịch sử và một điểm khởi đầu cho tranh luận.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách mỏng này phù hợp với thanh thiếu niên lớn tuổi và người lớn quan tâm đến chính trị, lịch sử và kinh tế. Có thể đọc xong trong một hai giờ, nhưng văn phong cô đọng, nên một bản có chú thích sẽ giúp ích. Tốt nhất nên đọc cùng với các bài phê bình và sách lịch sử.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Tư bản

Karl Marx

Karl Marx lập luận rằng chủ nghĩa tư bản tạo ra của cải bằng cách khiến người lao động làm ra nhiều giá trị hơn số tiền họ được trả, và rằng sự bóc lột có sẵn trong hệ thống này, cùng chu kỳ tăng trưởng rồi khủng hoảng của nó, đẩy xã hội tiến tới thay đổi.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia

Adam Smith

Sự giàu có thật sự của một quốc gia không nằm ở kho vàng, mà ở hàng hóa và dịch vụ người dân làm ra, và của cải ấy tăng nhanh nhất khi mọi người chuyên môn hóa, buôn bán tự do và cạnh tranh, còn chính phủ lo việc công lý, quốc phòng và các công trình chung.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Trại súc vật

George Orwell

Các con vật ở một nông trại nước Anh lật đổ ông chủ người tàn nhẫn để lập nên một xã hội công bằng, nhưng những chú lợn thông minh dẫn dắt chúng dần dần trở nên chuyên chế chẳng kém những con người mà chúng thay thế.

📜 Kinh điển

Tại sao các quốc gia thất bại

Daron Acemoglu and James A. Robinson

Quốc gia giàu hay nghèo chủ yếu là do thể chế: những nước chia sẻ quyền lực và trân trọng công sức của người dân thường sẽ thịnh vượng, còn những nước do một nhóm nhỏ nắm quyền vì lợi ích riêng thì vẫn nghèo.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Quân Vương

Niccolo Machiavelli

Một nhà ngoại giao thời Phục hưng khuyên các nhà cai trị hãy đánh giá hành động của mình bằng kết quả chứ không phải bằng đạo đức, và cho rằng một nhà lãnh đạo thành công đôi khi phải mưu mẹo và tàn nhẫn để giành và giữ quyền lực.

⚖️ Chính trị & xã hội

Nền dân trị Mỹ

Alexis de Tocqueville

Sau chuyến đi khắp nước Mỹ vào những năm 1830, chàng trai trẻ người Pháp Alexis de Tocqueville viết một công trình nghiên cứu sắc sảo về nền dân chủ Mỹ, ca ngợi sức sống và tự do của nó, đồng thời cảnh báo những mối nguy như sự chuyên chế của số đông và việc thu mình vào đời sống riêng tư.

⚖️ Chính trị & xã hội

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →