Dám bị ghét

Tên gốc: 嫌われる勇気

Từ 13 tuổiđọc 6 phúttâm lý họctriết học
Lưu ý nội dung bàn về chấn thương tâm lý; các vấn đề gia đình và những lựa chọn của con người trước chúng
Tìm mua sách ↓

Qua cuộc đối thoại giữa một nhà triết học và một chàng trai trẻ hoài nghi, cuốn sách giới thiệu tâm lý học của Alfred Adler và lập luận rằng ta có thể được tự do khỏi quá khứ, khỏi kỳ vọng của người khác và khỏi nhu cầu được tán thành, bằng cách tự chọn cách mình sống.

Giới thiệu

The Courage to Be Disliked: The Japanese Phenomenon That Shows You How to Change Your Life and Achieve Real Happiness do Ichiro Kishimi, một nhà triết học người Nhật chuyên nghiên cứu tác phẩm của nhà tâm lý học người Áo Alfred Adler, và Fumitake Koga, một nhà văn, cùng viết. Sách được xuất bản ở Nhật Bản năm 2013, trở thành một cuốn bán chạy lớn ở đó và được dịch sang tiếng Anh năm 2018. Cuốn sách được viết như một cuộc trò chuyện kéo dài năm đêm giữa một nhà triết học và một chàng trai trẻ đang bất hạnh và đầy nghi ngờ. Nhà triết học giải thích các ý tưởng của Adler, còn chàng trai thì phản bác. Theo họ, tâm lý học Adler là một cách nghĩ thực tế về các mối quan hệ và hạnh phúc.

Tóm tắt đầy đủ

1. Chấn thương tâm lý không tồn tại: ta tự chọn mục tiêu của mình

Ý chính: Đêm đầu tiên đưa ra một luận điểm cực đoan: ta không bị quyết định bởi những trải nghiệm trong quá khứ. Nhà triết học nói rằng tâm lý học Adler tập trung vào mục tiêu chứ không phải nguyên nhân. Chẳng hạn, một người cứ ở lì trong nhà và không ra ngoài có thể nói đó là do một quá khứ chấn thương, nhưng thực ra họ có thể đang dùng nỗi sợ để né tránh một kết cục nào khác. Ông lập luận rằng ta tự chọn lối sống của mình, và khi đổi mục tiêu, ta có thể thay đổi. Chàng trai trẻ phẫn nộ.

Trong cuộc sống: Một học sinh nói “mình không dám phát biểu trên lớp vì có lần mình bị bẽ mặt” có thể đang tránh nguy cơ bị bẽ mặt thêm lần nữa.

2. Mọi vấn đề đều là vấn đề giữa người với người

Ý chính: Vào đêm thứ hai, nhà triết học nói rằng mọi vấn đề đều là vấn đề trong quan hệ giữa người với người, và cảm giác thua kém (inferiority) nảy sinh từ việc so sánh với người khác. Ông phân biệt cảm giác thua kém lành mạnh, có thể thúc đẩy ta phát triển, với mặc cảm tự ti (inferiority complex), tức một cái cớ để tránh hành động. Ông nói rằng mục tiêu của ta nên là so sánh mình không phải với người khác mà với chính mình của ngày hôm qua, và rằng cuộc sống không phải một cuộc thi.

Trong cuộc sống: Thay vì buồn vì điểm số của bạn mình, bạn có thể tự hỏi xem mình có tiến bộ so với học kỳ trước không.

3. Tách bạch việc của mình và việc của người khác

Ý chính: Đêm thứ ba giới thiệu một trong những ý tưởng nổi tiếng nhất: tách bạch việc của mình và việc của người khác (separation of tasks). Mỗi việc đều thuộc về một ai đó, và câu hỏi cần đặt ra là: “Việc này là của ai?” Bạn không thể kiểm soát cách người khác phản ứng với mình, và họ cũng không thể kiểm soát bạn. Nếu cha mẹ muốn con học, thì việc học là việc của đứa trẻ; cha mẹ có thể hỗ trợ nhưng không thể ép buộc. Điều này giải thoát ta khỏi việc cố làm vừa lòng tất cả mọi người và khỏi việc bị người khác điều khiển, và đây cũng là chỗ xuất hiện dũng khí dám bị người khác không thích (the courage to be disliked): bạn chấp nhận rằng có người sẽ không ưa mình.

Trong cuộc sống: Việc bạn cùng lớp có tán thưởng bức tranh của bạn hay không là việc của họ; vẽ tranh mới là việc của bạn.

4. Cảm giác gắn bó với cộng đồng

Ý chính: Vào đêm thứ tư, nhà triết học nói rằng mục tiêu của mỗi cá nhân không phải là cô lập mà là cảm giác gắn bó với cộng đồng (community feeling), tức cảm giác mình thuộc về một tập thể và đóng góp cho người khác. Ông lập luận rằng ta không nên tìm kiếm sự công nhận hay lời khen mà nên cho đi, vì cảm giác mình đóng góp được cho người khác (contribution feeling) mang lại cảm giác mình có giá trị. Ông bác bỏ cả trừng phạt lẫn khen thưởng như những cách nuôi dạy con cái và quản lý nhân viên, vì chúng khiến người ta lệ thuộc vào sự tán thành, và ông ưu tiên sự động viên và tôn trọng.

Trong cuộc sống: Giúp một người hàng xóm vì bạn muốn mình có ích, chứ không phải để nhận phần thưởng, là một ví dụ về cảm giác gắn bó với cộng đồng.

5. Sống hết lòng trong hiện tại

Ý chính: Đêm cuối cùng chuyển sang chuyện sống như thế nào. Nhà triết học nói rằng cuộc đời là một chuỗi những khoảnh khắc, giống như một điệu nhảy, và ta nên tập trung vào hiện tại, không phải quá khứ hay tương lai, hay một mục tiêu lớn lao. Ông nói rằng người ta thường trì hoãn việc sống cho đến khi đạt được một mục tiêu, nhưng ý nghĩa của cuộc đời là sống hết lòng từng khoảnh khắc. Ông kết lại bằng nhận định rằng cuộc đời không có ý nghĩa định sẵn, và mỗi người có thể tự trao cho nó ý nghĩa bằng sự đóng góp cho người khác.

Trong cuộc sống: Thích thú với quá trình học một nhạc cụ, không chỉ với buổi biểu diễn cuối cùng, là một cách để sống trong hiện tại.

6. Phản ứng của chàng trai trẻ

Ý chính: Xuyên suốt cuốn sách, chàng trai tranh cãi, phản đối và dần dần bắt đầu hiểu ra vấn đề. Đến cuối, anh trầm tư hơn, dù chưa hoàn toàn bị thuyết phục. Hình thức đối thoại cho thấy những ý tưởng này là để đem ra đối chiếu với trải nghiệm thực tế, chứ không phải để chấp nhận ngay. Cuốn sách gợi ý rằng thay đổi cuộc sống đòi hỏi cả dũng khí lẫn thời gian, và bước đầu tiên là quyết định thay đổi.

Trong cuộc sống: Thảo luận những ý tưởng mới với một người bạn, và đặt câu hỏi về chúng, là một cách tốt để tìm ra điều gì hợp lý với bạn.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Dám bị ghét bán được hàng triệu bản ở Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nơi khác, và được nối tiếp bằng một phần sau, The Courage to Be Happy. Sách đã đưa các ý tưởng của Alfred Adler, một nhân vật ít nổi tiếng hơn Freud và Jung, đến với đông đảo công chúng, và khơi dậy những cuộc trò chuyện về sự tự do khỏi áp lực xã hội.

Cuốn sách chạm đến nhiều độc giả trong những nền văn hóa coi trọng sự hòa thuận xã hội và kỳ vọng của người khác, và đã ảnh hưởng đến các cuộc bàn luận về phát triển bản thân, nuôi dạy con cái và công việc, mang lại một lựa chọn nhẹ nhàng hơn so với một số câu chuyện thành công mang tính cạnh tranh.

Hình thức đối thoại khiến sách dễ theo dõi, và nhiều độc giả quay lại với ý tưởng tách bạch việc của mỗi người mỗi khi họ giằng xé giữa mong muốn của bản thân và kỳ vọng của gia đình hay đồng nghiệp.

Những ý chính

  • Ta tự chọn mục tiêu của mình. Quá khứ không quyết định ta.
  • Tách bạch việc của mỗi người. Đừng cố kiểm soát người khác, và đừng để họ kiểm soát bạn.
  • Đừng tìm kiếm sự tán thành. Bị người khác không ưa là cái giá của tự do.
  • Cảm thấy gắn bó. Đóng góp cho người khác mang lại ý nghĩa.
  • Sống trong hiện tại. Mỗi khoảnh khắc đều trọn vẹn.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách cho ta một câu hỏi để đặt ra trong những tình huống khó khăn: “Việc này là của ai?” Áp dụng nó có thể giảm bớt xung đột với gia đình và bạn bè, và giúp ta thôi lo lắng về những điều mình không kiểm soát được.

Sách cũng khuyến khích ta chịu trách nhiệm về những lựa chọn của mình. Ngay cả khi không thể thay đổi những gì đã xảy ra với mình, ta vẫn có thể quyết định phản ứng ra sao, và nhận thức đó có thể tiếp thêm sức mạnh.

Cuối cùng, sách dạy ta nhìn các mối quan hệ như những quan hệ bình đẳng. Tôn trọng người khác, thay vì cố đứng trên hay dưới họ, có thể làm tình bạn và gia đình tốt đẹp hơn.

Phê bình và góc nhìn khác

Các nhà tâm lý học và nhà phê bình cho rằng luận điểm “chấn thương tâm lý không tồn tại” gây băn khoăn và có thể gây hại, vì chấn thương tâm lý đã được ghi nhận rõ ràng, và nói với những người từng bị tổn thương rằng nỗi đau của họ là một sự lựa chọn có thể là thiếu tử tế và không chính xác. Tâm lý học Adler cũng ít được các nghiên cứu hiện đại ủng hộ hơn một số hướng tiếp cận khác, và một số ý tưởng của nó khó kiểm chứng.

Những người khác lưu ý rằng lập trường của nhà triết học có thể mang vẻ giáo điều và chàng trai trẻ bị khắc họa như một đối thủ dễ bị đánh bại. Một số độc giả thấy lời khuyên phớt lờ kỳ vọng của người khác là khó áp dụng trong nhiều nền văn hóa, và cuốn sách đưa ra rất ít hướng dẫn về cách đối phó với những tổn hại nghiêm trọng. Tốt nhất nên đọc nó như một góc nhìn đáng suy ngẫm.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này phù hợp với thanh thiếu niên và người lớn. Hình thức trò chuyện giúp sách dễ đọc, dù các ý tưởng khá thách thức. Những độc giả từng trải qua chấn thương tâm lý nên đọc các luận điểm của sách một cách thận trọng và cân nhắc tìm sự hướng dẫn của chuyên gia.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Nghệ thuật tinh tế của việc đếch quan tâm

Mark Manson

Mark Manson lập luận rằng một cuộc sống tốt đẹp không đến từ sự tích cực không ngừng nghỉ, mà từ việc chọn điều đáng để quan tâm, chấp nhận rằng vấn đề và giới hạn là không thể tránh, và chịu trách nhiệm về những lựa chọn của chính mình.

🌱 Phát triển bản thân

Bốn thỏa ước

Don Miguel Ruiz

Don Miguel Ruiz đề xuất bốn thỏa thuận mà mỗi người nên lập với chính mình: nói lời ngay thẳng, không xem mọi chuyện là nhằm vào mình, không suy diễn, và luôn làm hết sức mình, như một con đường dẫn đến tự do khỏi nỗi sợ và sự tự phán xét.

🌱 Phát triển bản thân

Đi tìm lẽ sống

Viktor E. Frankl

Một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã giải thích rằng ngay cả trong nỗi đau tồi tệ nhất, con người vẫn có thể chọn thái độ của mình, và việc tìm được một lý do để sống chính là điều cho ta sức mạnh để chịu đựng.

👤 Chuyện đời thực

Suy tưởng

Marcus Aurelius

Cuốn sổ tay riêng của một hoàng đế La Mã, trong đó ông mỗi ngày tự nhắc mình chấp nhận những điều không thể kiểm soát, hành xử công bằng và tử tế, và nhớ rằng đời người ngắn ngủi.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Tâm lý học thành công

Carol S. Dweck

Nhà tâm lý học Carol Dweck cho thấy những người tin rằng năng lực có thể phát triển, tức là có tư duy phát triển (growth mindset), học hỏi tốt hơn, đối mặt với thất bại tốt hơn và đạt được nhiều hơn những người tin rằng tài năng là cố định.

🌱 Phát triển bản thân

Thay đổi tí hon, hiệu quả bất ngờ

James Clear

Những thay đổi lớn trong cuộc sống không đến từ những bước nhảy vọt khổng lồ mà từ những thói quen nhỏ lặp lại mỗi ngày, và bạn có thể xây dựng thói quen tốt (cũng như bỏ thói quen xấu) bằng cách thiết kế cuộc sống sao cho những lựa chọn đúng trở nên rõ ràng, hấp dẫn, dễ làm và mang lại sự hài lòng.

🌱 Phát triển bản thân

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →