Huyền thoại E-Myth: Vì sao phần lớn doanh nghiệp nhỏ không thành công
Tên gốc: The E-Myth Revisited
Michael Gerber lập luận rằng phần lớn doanh nghiệp nhỏ thất bại vì chủ của chúng là những người thợ giỏi nghề nhưng chưa bao giờ học cách xây dựng một doanh nghiệp, và theo ông, cách chữa là làm việc trên doanh nghiệp bằng các hệ thống, chứ không chỉ làm việc trong nó.
Giới thiệu
Huyền thoại E-Myth: Vì sao phần lớn doanh nghiệp nhỏ không thành công ra mắt năm 1995 và là phiên bản sửa đổi của một cuốn sách trước đó của Michael E. Gerber, một nhà tư vấn doanh nghiệp nhỏ. “E-Myth” là “huyền thoại về nhà khởi nghiệp” (entrepreneurial myth), niềm tin rằng những người lập ra doanh nghiệp đều là nhà khởi nghiệp. Gerber cho rằng phần lớn thật ra là những người thợ lành nghề, mà ông gọi là “người làm chuyên môn” (technician), những người nảy ra ý định làm công việc của mình cho chính mình, rồi sau đó bị công việc nhấn chìm. Sách được viết như một chuỗi các cuộc trò chuyện và câu chuyện. Mục đích của nó là giúp chủ doanh nghiệp nhỏ tạo ra một công ty có thể chạy mà không phụ thuộc vào họ từng phút.
Tóm tắt đầy đủ
1. Huyền thoại về nhà khởi nghiệp
Ý chính: Gerber nói rằng sai lầm cốt lõi là niềm tin rằng người giỏi một nghề thì sẽ giỏi điều hành một doanh nghiệp bán sản phẩm của nghề đó. Một thợ làm bánh giỏi không mặc nhiên hiểu về định giá, tuyển người hay lập kế hoạch. Thực tế, phần lớn chủ mới là những người thợ lành nghề vừa trải qua một “cơn bốc đồng khởi nghiệp” (entrepreneurial seizure), một thôi thúc đột ngột muốn tự lập, rồi nhận ra mình vừa mua cho mình một công việc đầy áp lực.
Ví dụ trong sách: Gerber dùng một ví dụ xuyên suốt, một bà chủ tiệm bánh nướng tên Sarah, đang vật lộn để theo kịp tiệm của mình và tin rằng giải pháp chỉ đơn giản là làm bánh ngon hơn, trong khi vấn đề thật nằm ở cách điều hành doanh nghiệp.
Trong cuộc sống: Một thợ làm tóc tài năng mở một tiệm có thể dành cả ngày cắt tóc và chẳng bao giờ có thời gian để lên kế hoạch cho việc kinh doanh.
2. Ba con người trong bạn
Ý chính: Gerber nói rằng mỗi chủ doanh nghiệp có ba con người bên trong. Người làm chuyên môn (technician) thích làm chính công việc. Người quản lý (manager) thích trật tự, kế hoạch và việc giữ mọi thứ vận hành. Nhà khởi nghiệp (entrepreneur) là người mơ mộng, thấy cơ hội và muốn thay đổi mọi thứ. Ở hầu hết các chủ doanh nghiệp nhỏ, người làm chuyên môn mạnh hơn hẳn hai người kia, và sự mất cân bằng này gây ra rắc rối.
Trong cuộc sống: Một học sinh mê vẽ nhưng ghét hạn chót và không nhìn đến dự án tiếp theo sẽ cảm nhận sự mất cân bằng đó khi làm nghề vẽ tự do.
3. Ba giai đoạn của một doanh nghiệp
Ý chính: Gerber mô tả một doanh nghiệp đi qua ba giai đoạn, mà ông gọi là thơ ấu, thiếu niên và trưởng thành. Ở giai đoạn thơ ấu, chủ làm mọi việc. Ở giai đoạn thiếu niên, chủ quyết định doanh nghiệp cần người giúp và thuê một ít người, nhưng thường chật vật trong việc quản lý hoặc buông bớt công việc, và doanh nghiệp lớn lên một cách lộn xộn. Giai đoạn trưởng thành là một cách nhìn có chủ ý, mang tinh thần khởi nghiệp, trong đó chủ nhìn doanh nghiệp từ bên ngoài và xây dựng một cấu trúc vận hành được dù có hay không có mặt họ. Gerber nói cách nhìn này có thể dẫn dắt một doanh nghiệp ngay từ ngày đầu tiên.
Trong cuộc sống: Một gia đình mở quầy bán đồ ăn lúc đầu có thể tự làm mọi thứ, và về sau cần có quy tắc để quầy vẫn vận hành như cũ khi thuê thêm người phụ.
4. Làm việc trên doanh nghiệp, không chỉ trong doanh nghiệp
Ý chính: Lời khuyên then chốt của cuốn sách là lùi lại và nhìn doanh nghiệp như một sản phẩm đáng được thiết kế. Gerber nói rằng chủ nên thiết kế doanh nghiệp sao cho nó có thể được nhân bản nhiều lần, giống như một hệ thống nhượng quyền (franchise). Điều đó nghĩa là viết ra cách mọi việc được làm, để chất lượng như nhau dù ai là người làm.
Ví dụ trong sách: Ông dùng ý tưởng về mô hình mẫu để nhượng quyền (franchise prototype), một doanh nghiệp được xây dựng để vận hành theo cùng một cách ở mọi địa điểm, làm hình mẫu cho mọi doanh nghiệp nhỏ.
Trong cuộc sống: Một trung tâm dạy kèm có sẵn tài liệu hướng dẫn bằng văn bản cho từng buổi học có thể thuê giáo viên mới mà không làm giảm chất lượng.
5. Xây dựng hệ thống và cơ cấu rõ ràng
Ý chính: Gerber nói rằng nên tổ chức con người xoay quanh công việc cần làm, chứ không xoay quanh tính cách của từng người trong công ty. Ông đề nghị các chủ vẽ một sơ đồ tổ chức, kể cả với doanh nghiệp rất nhỏ, với một vị trí cho mỗi vai trò, để nhiệm vụ được giao cho vị trí chứ không giao cho cá nhân. Các hệ thống nên rõ ràng và được viết ra, để nhân viên có thể làm theo mà không cần giám sát liên tục.
Trong cuộc sống: Một tiệm sửa xe đạp nhỏ có thể giữ một bảng kiểm tra cho mỗi loại sửa chữa, để thợ nào cũng làm theo những bước giống nhau.
6. Quy trình phát triển doanh nghiệp
Ý chính: Phần cuối cuốn sách đưa ra một loạt bước cần làm để cải thiện một doanh nghiệp. Gerber mô tả một quá trình liên tục gồm đổi mới (innovation), định lượng (quantification) và phối hợp (orchestration): nghĩ ra ý tưởng cải tiến, đo xem điều gì xảy ra, rồi tổ chức cách làm việc mới để nó trở thành một hệ thống. Điều này tách biệt với Chương trình Phát triển Doanh nghiệp bảy phần (Business Development Program) của ông, gồm các bước là mục đích chính, mục tiêu chiến lược, cùng các chiến lược về tổ chức, quản lý, con người, tiếp thị và hệ thống. Ông cũng nói rằng chủ doanh nghiệp cần một mục đích rõ ràng, một hình dung về việc doanh nghiệp nên trở thành gì, và một kế hoạch để đạt tới đó.
Trong cuộc sống: Một cửa hàng thử cách chào khách mới, đếm xem bao nhiêu người quay lại, rồi giữ phiên bản hiệu quả, là đang làm theo phương pháp này.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Huyền thoại E-Myth: Vì sao phần lớn doanh nghiệp nhỏ không thành công đã bán rộng rãi và là một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất về doanh nghiệp nhỏ. Thông điệp chính của nó, rằng bạn nên xây dựng một doanh nghiệp có thể hoạt động mà không có bạn, đã được nhiều huấn luyện viên, nhà tư vấn và chủ doanh nghiệp nhắc lại. Cuốn sách góp phần phổ biến ý tưởng về hệ thống và quy trình cho các công ty nhỏ, và sự phân biệt giữa làm việc “trong” và “trên” doanh nghiệp của mình nay đã thành một cách nói quen thuộc. Sách quan trọng vì nó nói về một tình huống rất phổ biến, khi một người tài năng lập doanh nghiệp vì đam mê rồi kiệt sức. Bằng cách giải thích vì sao điều này xảy ra, sách giúp chủ doanh nghiệp nhìn rõ vấn đề của mình hơn và bắt đầu thay đổi trước khi quá muộn.
Những ý chính
- Kỹ năng không đồng nghĩa với đầu óc kinh doanh. Giỏi một nghề không có nghĩa là giỏi điều hành một công ty.
- Ba vai trò đều quan trọng. Một doanh nghiệp khỏe mạnh cần một người làm chuyên môn, một người quản lý và một người biết mơ, và hầu hết các chủ doanh nghiệp nghiêng hẳn về một vai.
- Làm việc trên doanh nghiệp. Lùi lại và thiết kế cách doanh nghiệp nên vận hành, để nó không chỉ phụ thuộc vào bạn.
- Viết ra hệ thống. Quy trình rõ ràng mang lại cho khách hàng chất lượng như nhau mọi lần.
- Nghĩ như một hệ thống nhượng quyền. Xây dựng một mô hình có thể nhân bản, dù bạn không bao giờ định nhân bản nó.
Bài học có thể rút ra
Nếu bạn muốn mở một doanh nghiệp nhỏ, hoặc đã có sẵn một doanh nghiệp, hãy tự hỏi những việc nào chỉ mình bạn làm được và những việc nào có thể được viết ra rồi giao cho người khác. Hãy thử viết một bản hướng dẫn từng bước đơn giản cho một việc bạn hay làm. Ngay cả ngoài kinh doanh, ý tưởng này vẫn áp dụng được: nếu bạn điều hành một câu lạc bộ hay một dự án của gia đình, một kế hoạch rõ ràng giúp người khác tiếp quản khi bạn vắng mặt. Nó cũng nhắc ta nhìn vào điểm mạnh và khoảng trống của chính mình. Nếu bạn là người hay mơ mộng, hãy tìm một cộng sự thích lập kế hoạch. Nếu bạn yêu chính công việc, hãy dành thời gian nhìn bức tranh lớn.
Phê bình và góc nhìn khác
Giới phê bình chỉ ra rằng cuốn sách được viết theo lối đơn giản, nặng về kể chuyện, với một nhân vật ví dụ xuyên suốt, và đưa ra rất ít bằng chứng từ nghiên cứu. Sự ưu ái mạnh mẽ dành cho hệ thống và các tiêu chuẩn kiểu nhượng quyền có thể không phù hợp với các doanh nghiệp sáng tạo hay mang tính cá nhân, nơi nét riêng của người làm là giá trị chính. Một số độc giả thấy việc chia thành người làm chuyên môn, quản lý và nhà khởi nghiệp quá gọn gàng, còn nhận định rằng phần lớn doanh nghiệp nhỏ thất bại vì chủ của chúng thì quá rộng. Những yếu tố khác, như may rủi, vốn và thị trường, cũng quan trọng. Tốt nhất nên xem cuốn sách là một cách suy nghĩ hữu ích, chứ không phải một quy luật.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những người đang điều hành hoặc định mở một doanh nghiệp nhỏ, như cửa hàng, xưởng, nhà hàng và công ty tư vấn. Sách đọc nhanh và dễ tiếp cận. Những độc giả làm việc trong một công ty lớn hoặc muốn lời khuyên chi tiết về tài chính hay kỹ thuật có thể thấy sách ít liên quan hơn.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Khởi nghiệp tinh gọn
Eric Ries
Các công ty khởi nghiệp thành công không phải nhờ làm theo một kế hoạch chi tiết, mà nhờ nhanh chóng thử nghiệm ý tưởng với khách hàng thật, học từ kết quả và đổi hướng khi cần.
💼 Kinh doanhKhông đến một
Peter Thiel with Blake Masters
Những công ty giá trị nhất tạo ra thứ mới từ con số không, và Peter Thiel lập luận rằng điều đó có nghĩa là nhắm tới vị thế độc quyền trong một thị trường nhỏ, cụ thể, thay vì cạnh tranh với tất cả mọi người trong một thị trường đông đúc.
💼 Kinh doanhMBA cá nhân
Josh Kaufman
Josh Kaufman lập luận rằng bạn có thể tự học những điều cốt lõi của kinh doanh, và ông giải thích các ý tưởng chính về cách doanh nghiệp tạo ra giá trị, bán hàng, đưa sản phẩm đến khách và quản lý tiền bạc, cùng những kỹ năng tư duy giúp con người làm việc hiệu quả.
💼 Kinh doanhVượt qua vực thẳm
Geoffrey A. Moore
Geoffrey Moore lập luận rằng các công ty công nghệ mới thường thất bại khi cố chuyển từ một nhóm nhỏ những người mê công nghệ sang đại chúng, và họ có thể vượt qua "vực sâu" (chasm) này bằng cách tập trung vào một thị trường hẹp và cung cấp một giải pháp trọn gói.
💼 Kinh doanhTừ tốt đến vĩ đại
Jim Collins
Collins lập luận rằng sự cải thiện bền vững của một doanh nghiệp đến từ những nhà lãnh đạo có kỷ luật, những con người được chọn lọc kỹ, một ý tưởng kinh tế tập trung và việc thực thi tích lũy dần dần, chứ không phải từ những chương trình chuyển đổi gây chấn động.
💼 Kinh doanhXây dựng để trường tồn
Jim Collins and Jerry I. Porras
Một nghiên cứu kéo dài sáu năm về những công ty thành công và trường tồn, cho thấy điều làm họ khác biệt là một mục đích cốt lõi vững chắc, kết hợp với nỗ lực không ngừng để thay đổi và cải tiến.
💼 Kinh doanhMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.