Các bài luận Liên bang
Tên gốc: The Federalist Papers
Một loạt tám mươi lăm bài tiểu luận được ba trong số những người sáng lập Hoa Kỳ viết vào các năm 1787 và 1788 để thuyết phục người dân New York chấp thuận bản Hiến pháp mới, giải thích hệ thống chính quyền sẽ vận hành ra sao và vì sao cần đến nó.
Giới thiệu
Các bài luận Liên bang do Alexander Hamilton, James Madison và John Jay viết, và được đăng trên các tờ báo ở New York dưới bút danh chung Publius, lấy theo tên một chính khách La Mã. Hội nghị Lập hiến (Constitutional Convention) ở Philadelphia đã soạn một kế hoạch cho một chính quyền quốc gia mạnh hơn vào mùa hè năm 1787, và kế hoạch này cần được chín trong mười ba bang thông qua. Ở New York, những người phản đối, gọi là phe Chống Liên bang (Anti-Federalists), công kích kế hoạch này, và các bài tiểu luận nhằm đáp lại họ. Hamilton viết phần lớn, Madison viết một phần đáng kể, còn Jay chỉ viết năm bài. Tất cả hợp lại thành một tác phẩm kinh điển của lý thuyết chính trị.
Tóm tắt đầy đủ
1. Vì sao cần một liên minh mạnh hơn
Ý chính: Những bài đầu lập luận rằng Điều khoản Liên hiệp (Articles of Confederation), hình thức chính quyền đầu tiên của các bang, quá yếu. Quốc hội không thể thu thuế, điều tiết thương mại hay buộc người ta thi hành các quyết định của mình, và các bang thì cãi vã với nhau. Các tác giả nói rằng chia rẽ sẽ dẫn đến xung đột, sự can thiệp của nước ngoài và sự yếu kém. Jay giải thích những lợi ích của liên minh đối với an ninh, còn Hamilton nêu những bài học từ lịch sử, như các cuộc chiến giữa những thành bang Hy Lạp.
Trong cuộc sống: Một nhóm hàng xóm không có luật lệ chung có thể gặp khó khăn khi tự bảo vệ mình hoặc giải quyết tranh chấp.
2. Các phe nhóm và nước cộng hòa rộng lớn
Ý chính: Trong Federalist số 10, Madison bàn về vấn đề các phe nhóm (faction), tức những nhóm công dân gắn kết với nhau bởi một lợi ích chung đi ngược lại quyền của người khác hoặc lợi ích của cộng đồng. Ông nói rằng nguyên nhân của phe nhóm bắt rễ trong bản chất con người và không thể loại bỏ mà không hủy hoại tự do. Giải pháp là kiểm soát tác động của chúng. Một nước cộng hòa rộng lớn, với nhiều lợi ích khác nhau, khiến một phe nhóm khó thống trị được, và chế độ đại diện lọc ý kiến của công chúng.
Trong cuộc sống: Ở một trường lớn có nhiều câu lạc bộ, một nhóm khó thâu tóm mọi thứ hơn so với ở một trường nhỏ.
3. Phân chia quyền lực và cơ chế kiểm soát, đối trọng
Ý chính: Trong Federalist số 51 và một số bài khác, Madison giải thích cách thiết kế chính quyền. Quyền lực được chia cho ba nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp, và mỗi nhánh có những cách để chống lại các nhánh còn lại, để tham vọng kiềm chế được tham vọng. Ông nói rằng nếu con người là thiên thần thì chẳng cần đến chính quyền, và nếu thiên thần cai trị thì chẳng cần đến sự kiểm soát. Vì cả hai điều đều không đúng, chính quyền phải kiểm soát người bị trị, và cũng phải kiểm soát chính mình.
Trong cuộc sống: Một hệ thống trong đó một người đề xuất quy tắc, người khác phê chuẩn và người thứ ba phân xử tranh chấp sẽ làm giảm nguy cơ lạm quyền.
4. Hệ thống liên bang
Ý chính: Các tác giả bênh vực sự cân bằng giữa chính quyền quốc gia và các bang. Hiến pháp trao cho chính quyền quốc gia một số quyền hạn xác định, như quốc phòng và thương mại, và để những quyền còn lại cho các bang. Madison lập luận rằng hệ thống hai tầng này đem lại thêm một lớp bảo vệ cho tự do, vì hai cấp có thể kiềm chế lẫn nhau, và người dân có thể trông cậy vào cả hai. Ông trả lời nỗi lo rằng chính quyền mới sẽ nuốt chửng các bang.
Trong cuộc sống: Một đất nước có chính quyền địa phương và chính quyền quốc gia có thể nhận thấy mỗi bên đóng vai trò kiềm chế bên kia.
5. Ngành hành pháp và ngành tư pháp
Ý chính: Trong nhiều bài, Hamilton bênh vực việc có một tổng thống duy nhất, đầy năng lực, người có thể hành động quyết đoán và có trách nhiệm trong những lúc khủng hoảng, và phải chịu trách nhiệm trước nhân dân. Trong Federalist số 78, ông mô tả ngành tư pháp là nhánh yếu nhất, vì không có gươm cũng không có ngân khố, nhưng lại thiết yếu để bảo vệ Hiến pháp. Ông nói rằng tòa án nên có quyền tuyên bố vô hiệu những đạo luật trái với Hiến pháp, một ý tưởng về sau trở thành quyền xét lại tính hợp hiến của luật (judicial review).
Trong cuộc sống: Một trọng tài không thuộc đội nào nhưng lại cần thiết để bảo đảm luật chơi được tuân thủ.
6. Trả lời những người chỉ trích
Ý chính: Những bài cuối trả lời các phản đối, trong đó có việc thiếu một bản tuyên ngôn về các quyền. Hamilton cho rằng một danh sách các quyền là không cần thiết và thậm chí có thể nguy hiểm, vì chính quyền chỉ bị giới hạn trong những quyền hạn được trao cho nó. Lập luận này không thuyết phục được tất cả mọi người, và một bản Tuyên ngôn Nhân quyền (Bill of Rights) đã được bổ sung ngay sau khi Hiến pháp được thông qua. Các tác giả kết thúc bằng lời kêu gọi dựa vào lý trí, và kêu gọi chấp nhận kế hoạch này như điều tốt nhất có thể đạt được.
Trong cuộc sống: Một quy tắc có vẻ không cần thiết với những người soạn ra nó có thể trấn an những người lo sợ bị lạm quyền, nên đưa nó vào có thể là điều khôn ngoan.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Các bài luận Liên bang là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của tư tưởng chính trị Mỹ. Chúng giúp ta hiểu ý định của những người soạn Hiến pháp, và được các tòa án, học giả và công dân trích dẫn khi diễn giải nó. Federalist số 10 và số 51 được đọc rộng rãi như những tuyên bố kinh điển về dân chủ và việc kiểm soát quyền lực. Các bài tiểu luận cũng cho thấy lập luận có lý lẽ có thể được dùng thế nào trong tranh luận chính trị. Chúng được những người thiết kế hiến pháp trên khắp thế giới nghiên cứu. Dù người ta có đồng ý với mọi lập trường của chúng hay không, chúng đem lại một cái nhìn hiếm có vào cách nghĩ của những người sáng lập.
Những ý chính
- Cần có một liên minh mạnh. Thiếu nó, các bang sẽ yếu ớt và chia rẽ.
- Phe nhóm là điều không tránh khỏi. Tác hại của nó có thể được hạn chế nhờ một nước cộng hòa rộng lớn.
- Quyền lực phải được phân chia. Cơ chế kiểm soát và đối trọng bảo vệ tự do.
- Tòa án bảo vệ Hiến pháp. Ngành tư pháp có một vai trò đặc biệt.
- Chính quyền phải tự kiểm soát mình. Các thể chế phải kiềm chế tham vọng.
Bài học có thể rút ra
Bạn có thể áp dụng những ý tưởng này cho các nhóm mình tham gia: hãy hỏi ai nắm quyền lực, quyền lực được chia ra sao và có những cơ chế kiểm soát nào. Hãy để ý cách các nhóm có lợi ích mạnh cố đẩy chương trình riêng của mình, và nghĩ cách bảo vệ lợi ích chung. Hãy đọc các bài tiểu luận như những mẫu mực của lập luận: chúng nêu vấn đề, đưa lý lẽ và trả lời các phản đối. Hãy nghĩ vì sao ở những thời điểm khác nhau người ta có thể có quan điểm khác nhau về cách cân bằng giữa tự do và trật tự. Và hãy cân nhắc bạn có thể tham gia vào cuộc tranh luận công cộng ở cộng đồng của mình bằng cách nào.
Phê bình và góc nhìn khác
Những người thuộc phe Chống Liên bang, như các tác giả dùng bút danh Brutus và Federal Farmer, cảnh báo rằng Hiến pháp trao quá nhiều quyền cho một chính quyền trung ương xa cách, và thiếu sự bảo vệ cho quyền cá nhân. Các nhà phê bình hiện đại nói rằng những người sáng lập đã thiết kế một hệ thống thiên về chủ sở hữu tài sản, và bỏ rơi phụ nữ, người nô lệ và người Mỹ bản địa. Những người khác cho rằng hệ thống kiểm soát và đối trọng có thể dẫn đến bế tắc. Các học giả cũng lưu ý rằng các bài tiểu luận là những văn bản thuyết phục được viết cho một cuộc đấu tranh chính trị, và có thể không phản ánh đầy đủ các ý kiến trong Hội nghị.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những độc giả quan tâm đến lịch sử Mỹ, luật và triết học chính trị. Ngôn ngữ trang trọng và các bài tiểu luận có thể khô khan, nhưng một vài bài, như các số 1, 10, 51 và 78, đặc biệt đáng đọc. Những ai muốn nắm các ý chính có thể bắt đầu từ đó.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Alexander Hamilton
Ron Chernow
Ron Chernow kể về cuộc đời Alexander Hamilton, một đứa trẻ mồ côi nhập cư xuất chúng đã trở thành cánh tay phải của George Washington, định hình hệ thống tài chính Hoa Kỳ và chết trong một cuộc đấu súng tay đôi với Aaron Burr.
👤 Chuyện đời thựcNền dân trị Mỹ
Alexis de Tocqueville
Sau chuyến đi khắp nước Mỹ vào những năm 1830, chàng trai trẻ người Pháp Alexis de Tocqueville viết một công trình nghiên cứu sắc sảo về nền dân chủ Mỹ, ca ngợi sức sống và tự do của nó, đồng thời cảnh báo những mối nguy như sự chuyên chế của số đông và việc thu mình vào đời sống riêng tư.
⚖️ Chính trị & xã hộiLẽ Thông Thường
Thomas Paine
Trong một cuốn sách mỏng ngắn gọn, nồng nhiệt và viết bằng ngôn ngữ giản dị, Thomas Paine lập luận vào đầu năm 1776 rằng các thuộc địa Mỹ nên tuyên bố độc lập khỏi nước Anh, và rằng bản thân chế độ quân chủ là một hình thức chính quyền phi lý.
⚖️ Chính trị & xã hộiKhế ước xã hội (sách)
Jean-Jacques Rousseau
Rousseau hỏi làm thế nào con người có thể sống cùng nhau dưới luật pháp mà vẫn tự do, và lập luận rằng một chính quyền chính đáng dựa trên một thỏa thuận, trong đó công dân chỉ tuân theo "ý chí chung" (general will) mà chính họ cùng tạo nên.
🕊️ Triết học & tôn giáoLeviathan
Thomas Hobbes
Thomas Hobbes lập luận rằng nếu không có một chính quyền mạnh, con người sẽ sống trong nỗi sợ và xung đột triền miên, và vì thế họ nên thỏa thuận từ bỏ một phần tự do của mình cho một quyền lực tối cao giữ gìn hòa bình.
🕊️ Triết học & tôn giáoQuân Vương
Niccolo Machiavelli
Một nhà ngoại giao thời Phục hưng khuyên các nhà cai trị hãy đánh giá hành động của mình bằng kết quả chứ không phải bằng đạo đức, và cho rằng một nhà lãnh đạo thành công đôi khi phải mưu mẹo và tàn nhẫn để giành và giữ quyền lực.
⚖️ Chính trị & xã hộiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.