Jane Eyre: bản tóm tắt dài
Trước khi đọc (không tiết lộ nội dung)
Jane Eyre là tiểu thuyết kể ở ngôi thứ nhất, do chính Jane thuật lại. Cô là đứa trẻ mồ côi lớn lên mà không được yêu thương, sau này trở thành giáo viên rồi gia sư, và đem lòng yêu người chủ của mình. Sách xuất bản năm 1847 dưới bút danh Currer Bell, gây sửng sốt và say mê cho độc giả vì nghiêm túc nhìn nhận một phụ nữ trẻ nghèo, bình thường, ăn nói thẳng thắn, đồng thời để cô tự lên tiếng về bất công, tôn giáo và tình yêu.
Một phần cuốn sách là chuyện trưởng thành, một phần là chuyện tình yêu, một phần là bí ẩn Gothic với căn phòng khóa kín, tiếng cười lạ trong đêm và một đám cháy. Tác phẩm cũng suy ngẫm sâu sắc về điều con người cần để hạnh phúc: tình yêu, nhưng cả tự do, lòng tự trọng và mục đích sống. Jane không bao giờ chấp nhận bị đối xử như người thấp kém, đó là lý do cuốn sách vẫn tạo cảm giác hiện đại.
Sách dài, phần đầu khá nặng nề vì Jane bị đối xử tàn nhẫn khi còn nhỏ. Một số ngôn ngữ đã lỗi thời, và một nhân vật bị đối xử theo cách mà đa số độc giả ngày nay xem là bất công, lạc hậu. Thanh thiếu niên thích sách dài và người kể chuyện mạnh mẽ có thể yêu thích tác phẩm này từ khoảng mười ba tuổi.
Phần sau tiết lộ toàn bộ cốt truyện, kể cả bí mật ở trung tâm câu chuyện.
Phần một: Gateshead và Lowood
Đứa trẻ không được mong muốn. Jane Eyre là cô bé mồ côi sống ở điền trang Gateshead cùng dì là bà Reed và ba anh chị em họ John, Eliza, Georgiana. Chồng bà Reed, người cậu của Jane, từng đối xử tử tế và đón cô về nuôi, nhưng ông qua đời; từ đó dì oán ghét Jane. Các anh chị em họ được nuông chiều, còn John, người lớn nhất, hay bắt nạt cô. Người hầu trong nhà, ngoài cô bảo mẫu Bessie, cũng chẳng tử tế hơn.
Một hôm Jane chống trả John và bị phạt nhốt trong phòng đỏ, căn phòng người cậu qua đời. Cô kinh hãi, tưởng mình nhìn thấy ma rồi ngất xỉu. Một dược sĩ tốt bụng tên ông Lloyd nghe kể chuyện và gợi ý với bà Reed rằng Jane nên đến trường. Bà Reed mừng vì có thể tống khứ cô.
Brocklehurst. Người đứng đầu trường từ thiện Lowood là ông Brocklehurst, một giáo sĩ cứng rắn, giả nhân giả nghĩa, đến thăm Gateshead. Bà Reed cảnh báo ông Jane là kẻ nói dối. Trước khi rời đi, Jane cuối cùng nói hết suy nghĩ và bảo bà Reed đã đối xử bất công, tàn nhẫn với mình. Đó là bước ngoặt; cô cảm thấy mình tìm thấy sức mạnh bên trong.
Lowood. Trường học lạnh lẽo, thức ăn thiếu thốn và kỷ luật khắt khe. Ông Brocklehurst giảng rằng đau khổ giúp linh hồn các cô gái tốt hơn, trong khi gia đình ông ăn mặc sang trọng. Jane bị làm nhục trước toàn trường, bị gọi là kẻ nói dối. Nhưng cô gặp hai người làm thay đổi cuộc đời mình. Helen Burns, một học sinh lớn tuổi hơn, kiên nhẫn và biết tha thứ; cô dạy Jane bình tĩnh trước bất công và đặt niềm tin nơi Chúa. Cô Temple, nữ hiệu trưởng tốt bụng, tin Jane và minh oan cho cô.
Rồi dịch sốt phát ban bùng lên. Nhiều cô bé mắc bệnh, còn Helen bị lao phổi và qua đời trong vòng tay Jane. Vụ dịch gây tai tiếng dẫn đến một cuộc điều tra; trường được cải thiện nhờ các nhà hảo tâm quyên góp. Jane ở lại tám năm: sáu năm làm học sinh và hai năm làm giáo viên.
Phần hai: Điền trang Thornfield
Một công việc mới. Khi cô Temple kết hôn và rời trường, Jane thấy bồn chồn. Cô đăng tin tìm việc gia sư và nhận thư trả lời từ bà Fairfax ở điền trang Thornfield, gần Millcote. Jane đến nơi, gặp bà Fairfax là người quản gia lớn tuổi, tử tế. Học trò của Jane là Adèle, một cô bé người Pháp, con đỡ đầu của chủ nhà ông Rochester. Ông đang đi vắng.
Gặp ông chủ. Một tối mùa đông, Jane ra ngoài gửi thư, thấy ngựa trượt trên băng và hất người cưỡi xuống. Cô giúp ông, nhưng ông ăn nói cộc cằn, trêu chọc cô. Sau đó cô mới biết ông chính là Rochester. Ông thất thường, đường đột và thường mỉa mai, khác hẳn mọi chủ nhà Jane từng gặp. Nhưng ông cũng quan tâm đến ý kiến của cô và trò chuyện với cô như người ngang hàng. Jane không sợ ông cũng chẳng lấy lòng ông, và ông thích điều ấy. Tối đến, họ bắt đầu ngồi cùng nhau trò chuyện trong khi Adèle chơi gần đó.
Những chuyện kỳ lạ. Từ đầu, Jane đã nhận thấy những điều bất thường ở Thornfield. Cô nghe tiếng cười trầm đục, như của người điên, từ tầng áp mái; người ta bảo đó là một nữ hầu tên Grace Poole. Một đêm Jane tỉnh giấc thấy khói và lửa trong phòng Rochester, cô dập lửa và cứu mạng ông. Rochester cảm ơn cô chân thành, nói sẽ không quên, rồi bảo Grace Poole gây ra chuyện. Jane khó tin một người hầu vẫn được ở lại sau một hành động suýt khiến chủ nhà chết như vậy.
Buổi tiệc ở điền trang. Rochester tiếp nhiều vị khách, trong số đó có Blanche Ingram xinh đẹp, kiêu kỳ; ai cũng nghĩ ông sẽ cưới cô. Jane đứng nhìn từ phía sau và tự nhủ đừng hy vọng. Một đêm, ông Mason từ vùng Tây Ấn đến, Rochester lộ vẻ bàng hoàng. Đêm ấy Mason bị tấn công và bị thương ở tầng trên. Rochester lặng lẽ cho gọi bác sĩ phẫu thuật và đưa Mason rời đi trước bình minh. Jane giúp ông, giữ bí mật dù không hiểu chuyện gì.
Trở lại Gateshead. Jane được gọi về Gateshead; anh họ John đã chết, còn dì Reed đang hấp hối. Bà Reed thú nhận rằng nhiều năm trước bà nhận được thư từ cậu của Jane, ông John Eyre ở Madeira, muốn nhận nuôi Jane. Bà đã nói dối rằng Jane chết rồi. Bà qua đời mà không hối hận.
Lời cầu hôn. Trở về Thornfield, một tối mùa hè Jane và Rochester gặp nhau trong vườn. Ông nói sắp cưới Blanche Ingram, Jane sẽ phải tìm công việc khác. Jane bật khóc, tha thiết lên tiếng đòi sự bình đẳng, nói linh hồn cô trọn vẹn như ông. Rochester liền cầu hôn cô. Jane không thể tin cho đến khi ông thuyết phục cô rằng mình thật lòng. Cô nhận lời.
Đám cưới không thể diễn ra. Jane hạnh phúc nhưng bất an. Vài đêm trước lễ cưới, cô tỉnh giấc và thấy một người đàn bà kỳ dị, đáng sợ trong phòng; bà ta xé đôi khăn voan cưới. Rochester nói có lẽ Jane nằm mơ hoặc Grace Poole gây ra chuyện. Đến ngày cưới, khi lễ bắt đầu trong nhà thờ, một người đàn ông lên tiếng tuyên bố có trở ngại pháp lý: Rochester đã có vợ. Ông Briggs, một luật sư, đi cùng ông Mason; Mason nói vợ Rochester vẫn còn sống và là chị ruột của mình, Bertha Mason.
Rochester thừa nhận. Ông đưa mọi người về Thornfield và cho họ thấy sự thật: Bertha, một phụ nữ bạo lực mắc bệnh tâm thần, sống trong căn phòng bí mật trên tầng ba và được Grace Poole chăm nom. Rochester giải thích rằng cha ông sắp đặt cuộc hôn nhân vì tiền khi ông còn trẻ ở Jamaica; Bertha phát bệnh, ông đưa bà về Anh rồi nhốt bà lại. Jane đau đớn tan nát và không thể ở lại.
Phần ba: Bỏ trốn, nhà Moor và tiếng gọi
Rời đi. Rochester cầu xin Jane ở lại làm bạn đời dù họ không thể kết hôn. Cô từ chối vì tôn trọng bản thân và không thể sống như tình nhân của ông. Trước bình minh, cô lặng lẽ rời nhà, gần như không mang theo gì.
Một mình. Jane đi xe ngựa đến chừng nào số tiền ít ỏi cho phép, rồi thấy mình ở ngã đường, không tiền và không nơi nương tựa. Cô lang thang trên vùng đồng hoang, ngủ ngoài trời, đi xin ăn và suýt chết đói. Cuối cùng cô đến một ngôi nhà nhưng người hầu đuổi cô đi. Rồi chủ nhà là St. John Rivers nghe thấy giọng cô ở thềm cửa và đưa cô vào trong.
Marsh End. Ngôi nhà tên Marsh End, còn gọi là Moor House, là nơi St. John Rivers sống cùng hai chị em Diana và Mary. Họ chăm sóc, che chở Jane; để giấu danh tính, cô dùng tên Jane Elliott. St. John là giáo sĩ nghiêm nghị, điển trai, kỷ luật nhưng lạnh lùng. Hai chị em ông thân tình, ấm áp. Nhờ ông giúp đỡ, Jane nhận việc dạy ở trường làng dành cho bé gái tại Morton và bắt đầu cuộc đời mới lặng lẽ.
Một khoản thừa kế. Cuối cùng St. John biết tên thật của Jane, vì một mẩu giấy có nét chữ của cô trùng với tên trong một bức thư ông nhận được từ luật sư, ông Briggs, người đang tìm cô. Ông giải thích rằng cậu John Eyre ở Madeira đã qua đời và để lại cho Jane hai mươi nghìn bảng. Hóa ra St. John, Diana và Mary là anh chị em họ của cô, cũng là những người thân duy nhất khác. Jane chia đều gia sản cho cả bốn người để ai cũng có phần, và cô vui sướng vì cuối cùng mình có gia đình.
Lời đề nghị của St. John. St. John đang chuẩn bị sang Ấn Độ làm giáo sĩ truyền giáo, quyết định Jane nên đi cùng làm vợ. Ông không yêu cô; ông xem cô là người hữu ích, phù hợp với công việc. Ông ép cô trả lời đồng ý, và Jane gần như bị thuyết phục. Cô sẵn lòng đi làm cộng sự nhưng không muốn làm vợ ông, bởi cô không yêu ông và sẽ phải từ bỏ trái tim mình. Khi cô còn do dự, một đêm cô nghe tiếng gọi từ xa mà nhận ra ngay: đó là giọng Rochester gọi tên cô.
Phần bốn: Trở về
Thornfield đổ nát. Jane lập tức lên đường trở lại Thornfield. Cô chỉ tìm thấy đống tàn tích đen kịt. Tại một quán trọ gần đó, cô nghe kể chuyện đã xảy ra: Bertha phóng hỏa ngôi nhà, Rochester cố cứu bà và các gia nhân. Bertha chết sau khi nhảy từ mái nhà. Rochester bị thương nặng: ông mất một bàn tay và thị lực, rồi sống ẩn dật tại điền trang cũ Ferndean.
Đoàn tụ. Jane đến Ferndean và gặp Rochester, lúc này mù lòa, cay đắng và cô độc. Ban đầu ông tưởng mình đang mơ. Cô nói mình được tự do, có tài sản riêng và độc lập như ông. Rochester bảo mình đã học cách khiêm nhường và hướng về Chúa. Jane ở lại bên ông, hai người kết hôn.
Người kể cho biết họ sống hạnh phúc bên nhau mười năm. Rochester lấy lại một phần thị lực ở một mắt, đủ để nhìn đứa con đầu lòng khi bé chào đời. Cuốn sách khép lại bằng câu chuyện St. John Rivers sang Ấn Độ; đoạn cuối kể ông sắp chết khi phụng sự sứ mệnh của mình.
Ai là ai
- Jane Eyre: người kể chuyện, nhỏ bé, không xinh đẹp và vô cùng thẳng thắn; cô nhất quyết đòi được đối xử như người ngang hàng.
- Edward Rochester: chủ nhân Thornfield, lớn hơn Jane khoảng hai mươi tuổi, đam mê, bất an và bị quá khứ ám ảnh.
- Bà Reed: dì của Jane, đối xử bất công và tàn nhẫn với cô.
- John, Eliza và Georgiana Reed: các anh chị em họ được nuông chiều và không tử tế với Jane.
- Bessie: người bảo mẫu ở Gateshead, đôi khi tốt bụng với Jane.
- Ông Brocklehurst: người đứng đầu Lowood khắc nghiệt, đại diện cho sự giả nhân giả nghĩa tôn giáo.
- Helen Burns: bạn Jane tại Lowood, kiên nhẫn, mộ đạo và qua đời vì bệnh lao.
- Cô Temple: hiệu trưởng giàu lòng trắc ẩn của Lowood.
- Bà Fairfax: quản gia tốt bụng của Thornfield.
- Adèle Varens: cô bé người Pháp, con đỡ đầu của Rochester.
- Grace Poole: người hầu chăm sóc Bertha.
- Bertha Mason: người vợ đầu của Rochester, bị nhốt trên gác mái.
- Blanche Ingram: vị khách xinh đẹp, hợm hĩnh.
- Richard Mason: em trai Bertha, người tiết lộ bí mật.
- St. John, Diana và Mary Rivers: anh chị em họ của Jane, che chở cô và chia sẻ gia sản thừa kế.
Giải thích những cảnh then chốt
Phòng đỏ. Cảnh Jane bị nhốt trong căn phòng nơi cậu mình qua đời mở ra mối bận tâm chính của sách: điều gì xảy ra với người bị giam giữ và gạt ra ngoài. Nỗi khiếp sợ của Jane ở đó vọng lại về sau, khi cô biết chuyện Bertha.
Jane nói thẳng với bà Reed. Đây là lần đầu Jane tự bảo vệ mình. Cảm giác mạnh mẽ sau đó là khởi đầu cho sự độc lập của cô.
Helen Burns qua đời. Niềm tin bình thản của Helen gây ấn tượng sâu sắc với Jane dù cô không đồng tình với mọi điều Helen tin. Jane học từ Helen cách tha thứ và chịu đựng, nhưng vẫn giữ niềm tin rằng phải gọi sự đối xử bất công đúng tên của nó.
Lời cầu hôn trong vườn. Jane tuyên bố linh hồn cô bình đẳng với Rochester là trung tâm cảm xúc của cuốn sách, đồng thời là khoảnh khắc lòng tự trọng của cô được thể hiện rõ ràng.
Đám cưới bị gián đoạn. Phát hiện về Bertha biến truyện tình yêu thành phép thử đạo đức. Rochester đưa ra một kiểu tình yêu buộc Jane phải từ bỏ nguyên tắc. Cô khước từ, dù phải đánh đổi hạnh phúc của mình, cho thấy cô coi trọng sự chính trực hơn tất cả.
Tiếng gọi từ xa. Tiếng gọi của Rochester là một bí ẩn có chủ ý. Dù tin hay không, nó cho ta biết tình yêu Jane dành cho ông mạnh hơn logic mà cô vẫn dựa vào, và cô cần hành động theo tiếng gọi ấy.
Vì sao tác phẩm vẫn có ý nghĩa
Jane Eyre có vị trí quan trọng vì trao cho một phụ nữ trẻ nghèo, không xinh đẹp tiếng nói mạnh mẽ, xem đời sống nội tâm của cô là điều đáng quan tâm. Nhiều tiểu thuyết sau này noi theo cách viết ấy. Cuốn sách cũng khơi ra nhiều tranh luận: về Bertha, nhân vật được mô tả theo lối lỗi thời và bất công, sau này được lên tiếng trong tác phẩm như Wide Sargasso Sea của Jean Rhys; và về việc kết thúc có hậu của Jane dựa vào khoản thừa kế cùng những tai họa Rochester gặp phải ra sao. Dẫu vậy, tác phẩm vẫn được ngưỡng mộ vì sức mạnh của người kể chuyện và sự từ chối chấp nhận một cuộc đời nhỏ bé hơn.
Những điều cần chú ý khi đọc
- Tính độc lập của Jane. Cô tự lựa chọn ở hầu hết bước ngoặt. Hãy chú ý cô từ bỏ điều gì để giữ được quyền lựa chọn ấy.
- Lửa và băng giá. Tác phẩm liên tục dùng thời tiết và nhiệt độ: cái lạnh ở Gateshead và Lowood, lửa ở Thornfield. Chúng phản chiếu cảm xúc của Jane.
- Những dạng đức tin khác nhau. Brocklehurst giảng sự khắc nghiệt, Helen đề cao lòng kiên nhẫn, St. John rao giảng bổn phận. Jane tiếp nhận điều gì đó từ mỗi người nhưng tự chọn con đường của mình.
- Ngôi nhà có bí mật. Thornfield che giấu một bí mật theo đúng nghĩa đen. Hãy để ý Charlotte Brontë tạo hồi hộp bằng những manh mối nhỏ thế nào: tiếng cười, đám cháy, chiếc khăn voan.
- Bình đẳng. Jane muốn được yêu như một người ngang hàng. Hãy chú ý mỗi nhân vật có quyền lực gì đối với cô và điều đó thay đổi ra sao vào cuối truyện.
Câu hỏi để suy ngẫm
- Vì sao Jane từ chối ở lại với Rochester sau khi hôn lễ bị hủy dù cô yêu ông?
- Rochester có phải người tốt không? Ông làm điều gì đúng, điều gì sai?
- Tuổi thơ ảnh hưởng thế nào đến những lựa chọn Jane đưa ra khi trưởng thành?
- Vì sao bạn nghĩ Brontë cho Jane thừa kế tài sản và tìm được gia đình trước khi cô đoàn tụ với Rochester?
- Bạn sẽ cảm nhận câu chuyện ra sao nếu Bertha có thể tự lên tiếng? Cuốn sách không cho ta biết điều gì?
Nếu bạn thích Jane Eyre
Hãy thử Pride and Prejudice để đọc một chuyện tình sắc sảo, hài hước hơn; Wuthering Heights của Emily Brontë cho một câu chuyện u tối, dữ dội hơn; Rebecca của Daphne du Maurier, một truyện Gothic hiện đại vọng lại không khí Thornfield; hoặc Wide Sargasso Sea của Jean Rhys, tiểu thuyết về sau kể từ góc nhìn của Bertha.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.