Siêu cường AI: Trung Quốc, Thung lũng Silicon và trật tự thế giới mới
Tên gốc: AI Superpowers
Nhà đầu tư công nghệ Kai-Fu Lee lập luận rằng Trung Quốc và Hoa Kỳ sẽ thống trị trí tuệ nhân tạo, giải thích vì sao Trung Quốc đang bắt kịp rất nhanh, và cảnh báo rằng AI sẽ làm thay đổi việc làm, đồng thời kêu gọi một cách ứng phó nhân văn hơn, dựa trên lòng trắc ẩn và tình yêu thương.
Giới thiệu
AI Superpowers: China, Silicon Valley, and the New World Order ra mắt năm 2018, do Kai-Fu Lee, một nhà khoa học máy tính sinh ra ở Đài Loan, từng làm việc tại Apple, Microsoft và Google, từng đứng đầu Google Trung Quốc, rồi trở thành nhà đầu tư mạo hiểm tại Bắc Kinh với quỹ Sinovation Ventures, viết. Ông có một góc nhìn hiếm có về cả công nghệ Trung Quốc lẫn Mỹ. Sách đi từ việc so sánh hệ sinh thái AI của Trung Quốc và Mỹ cùng cuộc đua giữa hai bên, đến phần bàn về các tác động xã hội của AI, nhất là với việc làm, trong đó có một đoạn suy ngẫm cá nhân. Đây là sách bán chạy.
Tóm tắt đầy đủ
1. Một “khoảnh khắc Sputnik”
Ý chính: Lee bắt đầu từ một thời điểm năm 2016, khi chương trình AlphaGo của Google đánh bại Lee Sedol, một kỳ thủ cờ vây vô địch, trận đấu được hơn 280 triệu khán giả Trung Quốc theo dõi. Ông nói rằng những chiến thắng của AlphaGo, kể cả trận đấu sau đó với kỳ thủ Trung Quốc Ke Jie năm 2017, là một “khoảnh khắc Sputnik” (“Sputnik moment”) đối với Trung Quốc, thúc đẩy chính phủ và các công ty nước này đầu tư vào AI. Ông giải thích rằng phản ứng của Trung Quốc rất nhanh: chưa đầy hai tháng sau trận đấu với Ke Jie, chính phủ đã ban hành một kế hoạch quốc gia nhằm dẫn đầu thế giới về AI vào năm 2030, và các doanh nhân cùng nhà đầu tư cũng tham gia.
Trong cuộc sống: Chỉ một sự kiện gây chấn động cũng có thể thay đổi suy nghĩ của một đất nước về những gì có thể làm được.
2. Thời đại của việc triển khai
Ý chính: Lee lập luận rằng AI đã chuyển từ thời đại khám phá (age of discovery), khi một số ít nhà nghiên cứu ưu tú tạo ra các đột phá, chủ yếu ở phương Tây, sang thời đại triển khai (age of implementation), khi điều then chốt là áp dụng những kỹ thuật đã biết vào các vấn đề thực tế, với lượng dữ liệu lớn và nhiều kỹ sư. Ở giai đoạn đó, Trung Quốc có những lợi thế: số lượng người dùng lớn, một văn hóa khởi nghiệp chăm chỉ và đầy tính cạnh tranh, và sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ. Ông nói rằng dữ liệu, chứ không chỉ thuật toán, là nhiên liệu, và Trung Quốc có nhiều dữ liệu hơn.
Trong cuộc sống: Một phương pháp hiệu quả trong phòng thí nghiệm chỉ có ý nghĩa khi được đưa vào những sản phẩm hữu ích.
3. Câu chuyện của Trung Quốc từ sao chép đến đổi mới
Ý chính: Tác giả kể rằng các công ty internet Trung Quốc lúc đầu sao chép các công ty Mỹ, nhưng trong một môi trường cạnh tranh khốc liệt, mà ông gọi là thị trường “đấu sĩ” (“gladiator”), họ đã phát triển những mô hình riêng, thích nghi với điều kiện địa phương, như thanh toán di động, siêu ứng dụng (super apps) và giao đồ ăn. Ông nêu thành công của những công ty như Alibaba, Tencent và Baidu, và sự nổi lên của những công ty mới như Didi và Meituan. Những công ty này đã trở thành những nhà đổi mới, và thu thập được lượng dữ liệu phong phú về cách người ta sống, mua sắm và đi lại.
Trong cuộc sống: Học bằng cách sao chép, rồi cải tiến, là cách nhiều ngành công nghiệp bắt đầu.
4. Bốn làn sóng AI
Ý chính: Lee mô tả bốn làn sóng ứng dụng AI. Làn sóng thứ nhất là AI internet, gợi ý nội dung và quảng cáo. Thứ hai là AI doanh nghiệp, dùng dữ liệu trong ngân hàng, bệnh viện và các công ty khác. Thứ ba là AI nhận biết (perception AI), số hóa thế giới vật lý bằng camera và cảm biến, như trong thành phố thông minh và bán lẻ. Thứ tư là AI tự hành, như xe tự lái và máy bay không người lái. Ông nói rằng Trung Quốc đã mạnh ở làn sóng thứ nhất và thứ ba, còn Mỹ dẫn đầu về nghiên cứu và ở một số mảng của AI doanh nghiệp.
Trong cuộc sống: Một ứng dụng mua sắm gợi ý nên mua gì là một ví dụ đơn giản của AI internet.
5. Làn sóng xáo trộn việc làm sắp tới
Ý chính: Ở phần hai, Lee chuyển sang các tác động đến công việc. Ông dự đoán rằng AI sẽ thay thế nhiều công việc thường nhật, cả lao động văn phòng lẫn lao động chân tay, như trong chăm sóc khách hàng, lái xe và dịch thuật, có thể đến mức bốn mươi đến năm mươi phần trăm số việc làm ở Mỹ có nguy cơ bị tự động hóa trong vòng khoảng mười lăm năm, dù ông nói rằng thời điểm là không chắc chắn. Ông cảnh báo về bất bình đẳng ngày càng tăng, khi lợi ích đổ về một số ít công ty và quốc gia, và nói rằng điều này có thể gây bất ổn xã hội. Đây là một mối quan ngại lớn của cuốn sách.
Trong cuộc sống: Một tổng đài chăm sóc khách hàng có thể bị thay bằng một chatbot.
6. Một cách ứng phó mang tính con người: lòng trắc ẩn và tình yêu thương
Ý chính: Những chương cuối mang tính cá nhân. Sau khi Lee được chẩn đoán mắc ung thư hạch (lymphoma), ông xem xét lại những ưu tiên của mình, và nhận ra rằng trong thời đại AI, điều chỉ con người mới có, như sự đồng cảm, lòng trắc ẩn và sự sáng tạo, mới là điều quan trọng nhất. Ông đề xuất rằng chúng ta nên đầu tư vào những công việc nhấn mạnh sự kết nối giữa người với người, như chăm sóc và giáo dục, và gợi ý một “khoản trợ cấp đầu tư xã hội” (“social investment stipend”) chi trả cho công việc chăm sóc. Ông lập luận rằng thay vì sợ AI, chúng ta nên dùng nó để giải phóng con người làm những việc máy móc không làm được, đó là yêu thương và phụng sự người khác.
Trong cuộc sống: Một người chăm sóc mang lại sự ấm áp làm một việc mà máy móc không thể thật sự thay thế.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Siêu cường AI: Trung Quốc, Thung lũng Silicon và trật tự thế giới mới là sách bán chạy, và đã ảnh hưởng đến cách nhiều người ở phương Tây và ở Trung Quốc nghĩ về cuộc cạnh tranh AI toàn cầu. Sách đưa ra một góc nhìn từ bên trong hiếm có về giới công nghệ Trung Quốc, và thách thức giả định rằng Mỹ sẽ luôn dẫn đầu. Nó cũng góp phần vào cuộc tranh luận về tương lai của việc làm. Ý niệm về một cuộc đua giữa hai siêu cường AI thường được các nhà hoạch định chính sách và nhà báo nhắc đến. Đồng thời, cuốn sách mang một thông điệp nhân văn về tình yêu thương và ý nghĩa sống trong một thời đại công nghệ, điều làm nó nổi bật so với những tác phẩm khác về AI.
Những ý chính
- AI giờ đây là chuyện triển khai. Dữ liệu và khả năng thực thi quan trọng hơn khám phá.
- Trung Quốc là một đối thủ lớn. Thị trường, nhân tài và sự hỗ trợ giúp nước này mạnh.
- Dữ liệu là nhiên liệu. Các quốc gia và công ty có nhiều dữ liệu hơn sẽ có lợi thế.
- Việc làm sẽ bị xáo trộn. Công việc thường nhật có nguy cơ cao nhất.
- Phẩm chất con người có giá trị. Lòng trắc ẩn và sự chăm sóc sẽ vẫn quý giá.
Bài học có thể rút ra
Bạn có thể dùng cuốn sách để hiểu cuộc cạnh tranh công nghệ định hình thế giới ra sao, và để tìm hiểu về ngành công nghệ Trung Quốc. Hãy nghĩ xem những loại công việc nào có khả năng bị AI thay đổi, và những kỹ năng nào của con người, như sự đồng cảm và sáng tạo, sẽ vẫn có giá trị. Hãy cân nhắc xem các xã hội có thể hỗ trợ những người làm công việc chăm sóc như thế nào. Hãy nhìn lại những ưu tiên của mình, như Lee đã làm, và xem bạn có đang dành thời gian cho điều thực sự quan trọng hay không. Và hãy đọc thêm những góc nhìn khác về AI và Trung Quốc, kể cả những góc nhìn phê phán, để có bức tranh đầy đủ hơn.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng Lee cổ xúy lối nghĩ cho rằng được của bên này là mất của bên kia (zero-sum) về một cuộc đua giữa hai quốc gia, và thổi phồng khoản đầu tư của nhà nước Trung Quốc vào công nghệ, vốn thường không đạt hiệu quả như kỳ vọng. Những người khác nói rằng các dự đoán về việc làm của ông, như con số bốn mươi đến năm mươi phần trăm, mang tính suy đoán, và nhiều dự báo về tự động hóa đã bị thổi phồng. Một số nhà điểm sách lập luận rằng ông chỉ tập trung vào học sâu (deep learning) mà bỏ qua các loại AI khác, và khái quát hóa quá mức về mức độ hữu ích của các bộ dữ liệu Trung Quốc. Vài người nói rằng các ý tưởng chính sách, như khoản trợ cấp kia, còn mơ hồ. Dù vậy, cuốn sách vẫn phác ra một bức tranh hữu ích.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những độc giả quan tâm đến công nghệ, Trung Quốc và tương lai của việc làm, kể cả sinh viên và người đi làm. Sách rõ ràng và mang tính cá nhân. Những ai muốn có cái nhìn phê phán về chính sách công nghệ của Trung Quốc có thể đọc bổ sung các tác phẩm khác.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Thời đại máy móc thứ hai
Erik Brynjolfsson and Andrew McAfee
Hai nhà kinh tế học của MIT, Erik Brynjolfsson và Andrew McAfee, lập luận rằng các công nghệ số như máy tính, robot và trí tuệ nhân tạo đang đưa chúng ta vào một kỷ nguyên máy móc thứ hai, mang lại những lợi ích to lớn nhưng cũng làm bất bình đẳng ngày càng tăng, và họ cho rằng chúng ta phải thích nghi cả về kỹ năng lẫn thể chế.
💡 Công nghệSự sống 3.0
Max Tegmark
Nhà vật lý Max Tegmark tìm hiểu điều gì sẽ xảy ra khi trí tuệ nhân tạo ngang bằng rồi vượt qua trí tuệ con người, vạch ra một loạt tương lai có thể xảy ra, và lập luận rằng ngay từ bây giờ chúng ta nên suy nghĩ cẩn thận xem mình muốn tương lai nào.
🔬 Khoa họcCuộc chiến chip
Chris Miller
Chris Miller kể câu chuyện những con chip máy tính nhỏ xíu đã trở thành nền tảng của đời sống hiện đại và sức mạnh quân sự như thế nào, và vì sao nguồn cung chip, tập trung ở một vài nơi và một vài công ty, đã trở thành một vấn đề lớn giữa Mỹ và Trung Quốc.
💰 Tiền bạc & kinh tếSiêu trí tuệ
Nick Bostrom
Nhà triết học Nick Bostrom lập luận rằng nếu máy móc trở nên thông minh hơn con người rất nhiều, chúng có thể trở nên cực kỳ quyền lực, và trừ khi chúng ta giải được bài toán đặt cho chúng những mục tiêu an toàn với nhân loại, hậu quả có thể là thảm họa.
💡 Công nghệThời đại của chủ nghĩa tư bản giám sát
Shoshana Zuboff
Giáo sư Harvard Shoshana Zuboff lập luận rằng các công ty công nghệ lớn đã tạo ra một kiểu chủ nghĩa tư bản mới, thu thập khối lượng khổng lồ dữ liệu cá nhân, biến nó thành những dự đoán về hành vi của chúng ta rồi đem bán, đe dọa quyền riêng tư, quyền tự chủ và nền dân chủ.
⚖️ Chính trị & xã hộiNhững nhà đổi mới
Walter Isaacson
Walter Isaacson kể lại lịch sử cuộc cách mạng số qua những con người đã phát minh ra máy tính, internet và World Wide Web, và lập luận rằng đổi mới chủ yếu là kết quả của sự hợp tác, chứ không phải công của những thiên tài đơn độc.
💡 Công nghệMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.