Thời đại máy móc thứ hai

Tên gốc: The Second Machine Age

Từ 13 tuổiđọc 6 phútkinh tế họctương lai của việc làm
Tìm mua sách ↓

Hai nhà kinh tế học của MIT, Erik Brynjolfsson và Andrew McAfee, lập luận rằng các công nghệ số như máy tính, robot và trí tuệ nhân tạo đang đưa chúng ta vào một kỷ nguyên máy móc thứ hai, mang lại những lợi ích to lớn nhưng cũng làm bất bình đẳng ngày càng tăng, và họ cho rằng chúng ta phải thích nghi cả về kỹ năng lẫn thể chế.

Giới thiệu

The Second Machine Age: Work, Progress, and Prosperity in a Time of Brilliant Technologies ra mắt năm 2014, do Erik Brynjolfsson và Andrew McAfee, cả hai đều làm việc tại Trường Quản lý Sloan của MIT, viết. Họ so sánh cuộc cách mạng số ngày nay với Cách mạng Công nghiệp, vốn là kỷ nguyên máy móc đầu tiên, khi sức hơi nước nối dài sức mạnh cơ bắp của con người. Trong kỷ nguyên thứ hai, máy móc nối dài trí óc con người. Các tác giả dựa vào kinh tế học và nhiều ví dụ, chẳng hạn xe tự lái của Google và hệ thống Watson của IBM, đã đánh bại những người chơi giỏi nhất của chương trình đố vui Jeopardy! Sách mô tả những lực thúc đẩy sự thay đổi, các thách thức và các lựa chọn chính sách, với giọng điệu tỉnh táo nhưng lạc quan.

Tóm tắt đầy đủ

1. Kỷ nguyên máy móc thứ nhất và thứ hai

Ý chính: Các tác giả bắt đầu bằng cách chỉ vào một biểu đồ lịch sử loài người, trong đó suốt hàng nghìn năm tiến bộ diễn ra chậm chạp, rồi với động cơ hơi nước và Cách mạng Công nghiệp, đường biểu đồ vút thẳng lên. Đó là kỷ nguyên máy móc thứ nhất, đã vượt qua giới hạn của sức cơ bắp. Họ nói rằng hiện nay chúng ta đang ở giai đoạn đầu của kỷ nguyên máy móc thứ hai, trong đó máy tính và các công nghệ số đang vượt qua giới hạn của bộ não, và kết quả sẽ lớn bằng, hoặc lớn hơn, kỷ nguyên thứ nhất. Đây là một sự thay đổi dạng “cây gậy khúc côn cầu” (hockey stick), tức là đi ngang rất lâu rồi bất ngờ vọt lên.

Trong cuộc sống: Một chiếc điện thoại thông minh ngày nay làm những việc mà trước kia cần nhiều thiết bị riêng.

2. Tăng theo cấp số nhân, số hóa và có thể kết hợp

Ý chính: Brynjolfsson và McAfee nhận ra ba đặc điểm của các công nghệ mới. Chúng cải tiến theo cấp số nhân (exponentially), như trong Định luật Moore, theo đó sức mạnh tính toán tăng gấp đôi sau khoảng một đến hai năm, nên những thay đổi nhỏ tích tụ thành những thay đổi khổng lồ. Chúng mang tính số hóa (digital), nghĩa là có thể sao chép gần như không tốn chi phí, với độ chính xác gần như hoàn hảo. Và chúng có tính kết hợp (combinatorial), vì mỗi đổi mới mới đều có thể được ghép với những đổi mới khác, tạo ra rất nhiều khả năng mới. Những đặc tính này khiến tiến bộ vừa nhanh vừa lan rộng.

Trong cuộc sống: Camera điện thoại, GPS và bản đồ kết hợp với nhau để tạo ra các ứng dụng gọi xe.

3. Những kỹ năng máy móc từng thiếu

Ý chính: Các tác giả mô tả tốc độ máy móc đã làm chủ những việc từng được cho là chỉ con người mới làm được. Cách đây không lâu, các chuyên gia còn nói rằng máy tính không thể lái xe trong giao thông thực, nhưng rồi xe tự lái của Google đã chạy hàng nghìn dặm trên các xa lộ nước Mỹ, và Watson của IBM đã đánh bại những người chơi Jeopardy! giỏi nhất. Họ bàn đến nghịch lý Moravec (Moravec’s paradox): suy luận bậc cao cần ít tính toán, trong khi những kỹ năng của một đứa trẻ mới biết đi, như nhận biết và vận động, lại rất khó, và nghịch lý này đang dần được vượt qua. Theo họ, nhịp độ tiến bộ ấy là lý do để chờ đợi thêm nhiều bất ngờ.

Trong cuộc sống: Một chiếc điện thoại hiểu được câu hỏi bạn nói ra từng là chuyện khoa học viễn tưởng cách đây vài thập kỷ.

4. Bounty: những lợi ích

Ý chính: Họ nói rằng tác động đầu tiên trong hai tác động lớn của công nghệ mới là “bounty”, tức sự dồi dào: nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn, tốt hơn, nhiều thứ có giá thấp hoặc miễn phí, như bản đồ, bách khoa toàn thư và các ứng dụng miễn phí. Họ lập luận rằng các thước đo kinh tế truyền thống, như GDP, bỏ sót một phần những lợi ích này vì không tính các hàng hóa miễn phí. Công nghệ cũng cải thiện sức khỏe, giáo dục và sự tiện lợi, và cho phép con người sáng tạo và chia sẻ. Sự dồi dào này có thể nâng cao mức sống trên toàn thế giới.

Trong cuộc sống: Các bài học trực tuyến miễn phí giúp nhiều người hơn tiếp cận được tri thức.

5. Spread: bất bình đẳng và tầng lớp trung lưu bị bóp nghẹt

Ý chính: Tác động thứ hai là “spread”, tức sự giãn rộng khoảng cách về thu nhập và của cải. Các tác giả cho thấy rằng trong khi năng suất đã tăng, thu nhập trung vị của người lao động ở Mỹ vẫn trì trệ, và một số ít người ở trên đỉnh, như các doanh nhân siêu sao, đã được lợi rất lớn. Công nghệ ưu ái người lao động có kỹ năng hơn người không có kỹ năng, và ưu ái vốn hơn lao động, đồng thời tạo ra những thị trường “kẻ thắng lấy tất cả” (winner-take-all), nơi những khác biệt nhỏ về chất lượng dẫn đến những khác biệt khổng lồ về phần thưởng. Đặc biệt, các công việc mang tính thường nhật đang có nguy cơ bị tự động hóa.

Trong cuộc sống: Một ứng dụng nổi tiếng có thể được hàng triệu người dùng, nên những người làm ra nó kiếm được nhiều hơn hẳn những người làm một sản phẩm thay thế ở địa phương.

6. Việc cần làm: giáo dục, tinh thần khởi nghiệp và chính sách

Ý chính: Ở phần cuối, các tác giả đưa ra lời khuyên. Họ thúc giục chúng ta tập trung vào những kỹ năng bổ trợ cho máy móc, như sáng tạo, khả năng giao tiếp với người khác và giải quyết vấn đề, thay vì cạnh tranh với máy móc ở những việc thường nhật, và cải cách giáo dục. Họ ủng hộ tinh thần khởi nghiệp và một môi trường thuận lợi cho kinh doanh. Họ bàn đến các ý tưởng chính sách như cải thiện trường học, đầu tư vào hạ tầng và nghiên cứu, nới lỏng việc nhập cư của lao động có kỹ năng, điều chỉnh thuế, chẳng hạn đánh thuế ô nhiễm và tắc nghẽn giao thông, và về lâu dài là một mạng lưới an sinh như thuế thu nhập âm (negative income tax), mà họ ưa hơn thu nhập cơ bản. Họ lạc quan rằng, với những lựa chọn khôn ngoan, chúng ta có thể có một tương lai tốt đẹp.

Trong cuộc sống: Một người lao động học cách dùng một công cụ mới có thể có giá trị hơn người phớt lờ nó.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Thời đại máy móc thứ hai là một cuốn sách có ảnh hưởng và được bàn luận rộng rãi về tác động kinh tế của công nghệ, nằm trong danh sách sách bán chạy của New York Times, lọt vào danh sách rút gọn của giải Sách kinh doanh của năm do Financial Times trao, và trở thành một tài liệu tham khảo trong các cuộc tranh luận về tự động hóa và tương lai của việc làm. Sách đã phổ biến ý niệm “kỷ nguyên máy móc thứ hai” và sự đối lập giữa bounty và spread, và các tác giả đã góp phần định hình cuộc trò chuyện giữa các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách. Sách đến được với đông đảo độc giả nhờ lối viết rõ ràng và sự cân bằng giữa hào hứng và lo ngại. Sau cuốn này, các tác giả còn có những tác phẩm khác, trong đó có sách về trí tuệ nhân tạo và về kinh tế học của các nền tảng.

Những ý chính

  • Chúng ta đang ở kỷ nguyên máy móc thứ hai. Công nghệ số nối dài trí óc của chúng ta.
  • Tiến bộ tăng theo cấp số nhân. Những bước tiến nhỏ tích tụ thành thay đổi khổng lồ.
  • Bounty và spread cùng xảy ra. Sự dồi dào và bất bình đẳng cùng tăng.
  • Hãy bổ trợ cho máy móc. Tập trung vào sáng tạo và các kỹ năng của con người.
  • Chính sách có vai trò quan trọng. Giáo dục, đầu tư và mạng lưới an sinh có thể định hình kết quả.

Bài học có thể rút ra

Bạn có thể dùng cuốn sách để suy nghĩ về việc công nghệ ảnh hưởng thế nào đến loại công việc bạn có thể làm, và những kỹ năng nào sẽ vẫn có giá trị, như sáng tạo, giao tiếp và khả năng học hỏi. Hãy thử các công cụ mới và tìm hiểu chúng hoạt động ra sao. Hãy chú ý đến các cuộc tranh luận về bất bình đẳng và về cách lợi ích của công nghệ được chia sẻ. Hãy ủng hộ giáo dục và đầu tư công. Và hãy nhớ rằng các dự đoán đều không chắc chắn, vì tương lai tùy thuộc vào những lựa chọn của con người, và công nghệ không phải là số phận.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình cho rằng các tác giả quá lạc quan về lợi ích lâu dài của công nghệ, và đánh giá thấp tốc độ mà tự động hóa có thể thay thế người lao động; hoặc, theo quan điểm ngược lại, rằng nỗi lo thất nghiệp hàng loạt đã từng sai trong quá khứ. Những người khác chỉ ra rằng sách tập trung vào nước Mỹ và các nước giàu, và ít chú ý đến tác động toàn cầu cũng như các giới hạn về môi trường. Một số nhà kinh tế bất đồng về việc tiền lương trì trệ là do công nghệ đến mức nào, so với do chính sách và toàn cầu hóa. Một nhà điểm sách thấy các ý tưởng chính sách là hợp lý nhưng gần với những luận điệu quen thuộc của ngành công nghệ, và những người khác gọi chúng là khiêm tốn. Một vài người nói rằng một số ví dụ của sách đã lỗi thời. Dù vậy, khung phân tích của sách vẫn được sử dụng rộng rãi.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho những độc giả quan tâm đến công nghệ, việc làm và kinh tế học, kể cả sinh viên và người đi làm. Sách rõ ràng và khá ngắn. Những ai muốn tìm hiểu sâu hơn về trí tuệ nhân tạo và việc làm có thể đọc những cuốn sách mới hơn.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Những nhà đổi mới

Walter Isaacson

Walter Isaacson kể lại lịch sử cuộc cách mạng số qua những con người đã phát minh ra máy tính, internet và World Wide Web, và lập luận rằng đổi mới chủ yếu là kết quả của sự hợp tác, chứ không phải công của những thiên tài đơn độc.

💡 Công nghệ

Siêu cường AI: Trung Quốc, Thung lũng Silicon và trật tự thế giới mới

Lý Khai Phục

Nhà đầu tư công nghệ Kai-Fu Lee lập luận rằng Trung Quốc và Hoa Kỳ sẽ thống trị trí tuệ nhân tạo, giải thích vì sao Trung Quốc đang bắt kịp rất nhanh, và cảnh báo rằng AI sẽ làm thay đổi việc làm, đồng thời kêu gọi một cách ứng phó nhân văn hơn, dựa trên lòng trắc ẩn và tình yêu thương.

💡 Công nghệ

Sự sống 3.0

Max Tegmark

Nhà vật lý Max Tegmark tìm hiểu điều gì sẽ xảy ra khi trí tuệ nhân tạo ngang bằng rồi vượt qua trí tuệ con người, vạch ra một loạt tương lai có thể xảy ra, và lập luận rằng ngay từ bây giờ chúng ta nên suy nghĩ cẩn thận xem mình muốn tương lai nào.

🔬 Khoa học

Thế giới phẳng

Thomas L. Friedman

Thomas Friedman, nhà báo viết chuyên mục cho tờ New York Times, lập luận rằng công nghệ và những cách làm kinh doanh mới đã san bằng sân chơi toàn cầu, để người ở bất cứ đâu cũng có thể cạnh tranh và hợp tác với bất kỳ ai khác, và ông đặt câu hỏi cá nhân cũng như quốc gia nên ứng phó ra sao.

⚖️ Chính trị & xã hội

Đồng trí tuệ

Ethan Mollick

Giáo sư Ethan Mollick của Wharton đưa ra một hướng dẫn thực tế về việc làm việc cùng AI tạo sinh như một dạng "trí tuệ cộng tác" (co-intelligence), giải thích nó làm tốt và làm dở điều gì, và nêu bốn quy tắc để dùng nó hiệu quả và có trách nhiệm trong công việc, học tập và đời sống.

💡 Công nghệ

Sự nông cạn

Nicholas Carr

Nhà văn Nicholas Carr lập luận rằng internet đang thay đổi cách bộ não của chúng ta hoạt động: ta lướt đọc và làm nhiều việc cùng lúc giỏi hơn, nhưng đọc sâu, tập trung và suy ngẫm thì kém đi.

💡 Công nghệ

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →