Máu xấu
Tên gốc: Bad Blood
John Carreyrou, người phóng viên đã đưa câu chuyện này ra ánh sáng, cho thấy công ty khởi nghiệp xét nghiệm máu Theranos và nhà sáng lập trẻ tuổi Elizabeth Holmes đã xây dựng một công ty trị giá hàng tỷ đô la trên một công nghệ không hoạt động được như thế nào, và một vài người trong cuộc dũng cảm đã giúp phơi bày sự thật ra sao.
Giới thiệu
Máu xấu ra mắt năm 2018, do John Carreyrou, một nhà báo của tờ Wall Street Journal, viết. Sách kể về Theranos, một công ty ở Thung lũng Silicon do Elizabeth Holmes thành lập năm 2003, người đã rời Đại học Stanford khi còn ở tuổi thiếu niên. Công ty hứa hẹn thực hiện nhiều loại xét nghiệm y tế chỉ từ vài giọt máu, điều sẽ khiến việc xét nghiệm rẻ hơn và dễ dàng hơn. Carreyrou cho thấy công ty đã thu hút các nhà đầu tư và thành viên hội đồng quản trị nổi tiếng như thế nào, sự bí mật của họ đã che giấu việc máy móc hỏng ra sao, và sự thật cuối cùng đã lộ ra thế nào. Cuốn sách đọc hấp dẫn như một tiểu thuyết ly kỳ.
Tóm tắt đầy đủ
1. Một nhà sáng lập trẻ với lời hứa lớn
Ý chính: Elizabeth Holmes rời đại học năm mười chín tuổi để lập công ty, với ý tưởng về một thiết bị có thể xét nghiệm nhiều bệnh chỉ bằng một mẫu máu rất nhỏ lấy từ đầu ngón tay. Cô lôi cuốn và quyết tâm, nói bằng giọng trầm và lấy hình mẫu là những nhà sáng lập công nghệ nổi tiếng. Cô gọi vốn từ các nhà đầu tư bị thu hút bởi câu chuyện của cô và bởi khả năng gây ấn tượng với những người có quyền lực.
Trong cuộc sống: Một người nói chuyện tự tin có thể nghe rất thuyết phục, nhưng một người biết lắng nghe sẽ đòi xem bằng chứng trước khi tin.
2. Một hội đồng quản trị toàn tên tuổi lớn nhưng ít chuyên gia
Ý chính: Holmes lập hội đồng quản trị gồm những cựu quan chức và nhân vật kinh doanh nổi tiếng, trong đó có những người từng giữ các chức vụ cao trong chính phủ. Carreyrou chỉ ra rằng phần lớn họ xuất thân từ ngoại giao, quân đội hoặc kinh doanh, chứ không phải từ khoa học hay y học. Danh tiếng của họ đem lại uy tín cho công ty, khiến người khác tin tưởng mà không kiểm chứng. Bạn trai của Holmes, Sunny Balwani, đã gia nhập từ trước với vai trò một giám đốc điều hành cấp cao, và công ty trở nên bị kiểm soát chặt chẽ và kín kẽ.
Trong cuộc sống: Nếu một sản phẩm chỉ được người nổi tiếng khen ngợi mà không được các chuyên gia độc lập kiểm tra, thì có lý do chính đáng để đặt thêm câu hỏi.
3. Công nghệ không hoạt động
Ý chính: Bên trong công ty, những thiết bị nhỏ vốn được cho là thực hiện nhiều loại xét nghiệm trên những mẫu cực nhỏ lại cho kết quả không đáng tin. Các kỹ sư và nhà khoa học phát hiện máy thường hỏng hoặc cho ra những con số sai. Thay vì thừa nhận vấn đề, công ty dùng máy thương mại do các hãng khác sản xuất cho nhiều xét nghiệm, trong khi nói với thế giới rằng chính máy của mình làm việc đó. Những nhân viên nêu lên mối lo ngại bị gây áp lực hoặc bị cho nghỉ việc.
Trong cuộc sống: Một nhóm giấu vấn đề để tránh xấu hổ thường chỉ khiến nó lớn thêm.
4. Văn hóa bí mật và sợ hãi
Ý chính: Carreyrou mô tả cách Theranos canh giữ bí mật rất chặt và dùng luật sư để đe dọa những người chỉ trích và các nhân viên cũ. Ian Gibbons, một nhà khoa học được kính trọng và có những nghi ngờ về công nghệ này, chịu áp lực nặng nề trong một vụ tranh chấp pháp lý mà ông được dự kiến sẽ phải ra làm chứng, và năm 2013 ông tự kết thúc cuộc đời mình. Các luật sư của công ty cũng truy lùng những nguồn tin nói chuyện với báo chí, trong đó có một nhân viên trẻ là cháu nội của một thành viên hội đồng quản trị. Cuốn sách đề cập đến mất mát này một cách nghiêm túc và cho thấy nỗi sợ lớn dần như thế nào khi sự thật bị trừng phạt.
Trong cuộc sống: Một nơi làm việc mà mọi người sợ lên tiếng thì không thể sửa được sai lầm của mình.
5. Đối tác, bệnh nhân và tổn hại thật sự
Ý chính: Theranos ký thỏa thuận với chuỗi hiệu thuốc Walgreens và chuỗi siêu thị Safeway. Walgreens bắt đầu cung cấp các xét nghiệm cho khách hàng bình thường, còn quan hệ hợp tác với Safeway kéo dài nhiều năm với chi phí lớn và không bao giờ đến được với công chúng. Một số bệnh nhân nhận kết quả không chính xác, điều có thể dẫn đến những quyết định sai về sức khỏe của họ. Bên trong công ty, một vài nhân viên nhận ra mối nguy hiểm và quyết định lên tiếng.
Trong cuộc sống: Khi một sản phẩm ảnh hưởng đến sức khỏe hay sự an toàn, sai sót không chỉ là chuyện làm ăn, vì con người có thể bị tổn hại.
6. Những người tố giác và việc vụ việc bị phơi bày
Ý chính: Các nhân viên trẻ, trong đó có Tyler Shultz, cháu nội của thành viên hội đồng quản trị George Shultz, và Erika Cheung, đặt câu hỏi về phòng xét nghiệm của công ty. Carreyrou bắt đầu điều tra sau một lời mách của một bác sĩ bệnh lý học, Adam Clapper, và đăng những bài báo đầu tiên trên Wall Street Journal năm 2015. Công ty cố ngăn ông bằng những lời đe dọa pháp lý và gây áp lực lên các nguồn tin của ông. Khi ngày càng nhiều sự thật lộ ra, các cơ quan quản lý vào cuộc điều tra, các đối tác chấm dứt hợp đồng và công ty sụp đổ.
Trong cuộc sống: Nói ra sự thật có thể đáng sợ, nhưng thường đó là cách duy nhất để ngăn tổn hại.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Máu xấu trở thành sách bán chạy và giành một giải thưởng lớn về sách kinh doanh, và câu chuyện này cũng đã được kể lại trong các phim tài liệu và một loạt phim truyền hình. Đây là một câu chuyện quan trọng về một trong những vụ gian lận nổi tiếng nhất của giới kinh doanh hiện đại, và vì cách nó phơi bày những điểm yếu trong văn hóa của các công ty khởi nghiệp: sự sùng bái nhà sáng lập, việc nhà đầu tư thiếu đặt câu hỏi, và cách sự bí mật có thể che giấu thất bại. Cuốn sách cũng tôn vinh công việc của báo chí điều tra và lòng can đảm của những người tố giác. Holmes sau đó bị đưa ra xét xử năm 2021 và bị kết án năm 2022 vì lừa gạt nhà đầu tư, và Balwani cũng bị kết án. Câu chuyện này vẫn được dùng khi bàn về đạo đức trong kinh doanh và sự cần thiết phải dựa những tuyên bố táo bạo vào bằng chứng.
Những ý chính
- Hãy kiểm tra bằng chứng. Những cái tên ấn tượng và các bài phát biểu tự tin không phải là bằng chứng rằng một sản phẩm hoạt động được.
- Sự bí mật là dấu hiệu cảnh báo. Khoa học trung thực hoan nghênh việc kiểm chứng và đặt câu hỏi.
- Nỗi sợ làm câm lặng sự thật. Một công ty trừng phạt những người nghi ngờ sẽ mất cơ hội sửa chữa vấn đề.
- Những tuyên bố về sức khỏe cần thận trọng hơn. Sai sót trong xét nghiệm y tế có thể gây hại cho con người thật.
- Lòng can đảm có ý nghĩa. Một vài người đã lên tiếng và thay đổi kết cục.
Bài học có thể rút ra
Khi nghe một lời hứa táo bạo về một sản phẩm, hãy hỏi ai đã kiểm tra nó và kiểm tra bằng cách nào. Đừng chỉ ấn tượng vì những người có tên trong hội đồng cố vấn. Nếu bạn thấy điều gì sai trái ở trường học, nơi làm việc hay câu lạc bộ, hãy tìm hiểu cách nêu lên mối lo ngại một cách an toàn, có thể là nhờ một người lớn đáng tin cậy hoặc qua một kênh chính thức. Cũng hãy nhớ rằng những người gian lận thường bắt đầu từ một sự phóng đại nhỏ rồi lớn dần. Thành thật về những gì mình chưa biết và sửa sai sớm là một thói quen tốt, giúp bảo vệ cả bạn lẫn người khác.
Phê bình và góc nhìn khác
Carreyrou là người tham gia tích cực vào câu chuyện, và cuốn sách được kể từ góc nhìn của nhà báo và những người tố giác. Holmes và những người ủng hộ cô đã phản bác một số cách mô tả, và một số người xuất hiện trong sách đã nói rằng vai trò của họ bị đơn giản hóa. Một số nhà phê bình nhận xét rằng khó biết chính xác Holmes tin điều gì vào từng thời điểm. Những người khác cho rằng cuốn sách tập trung vào các cá nhân và ít chú ý hơn đến những vấn đề lớn hơn trong quản lý y tế và đầu tư mạo hiểm. Sách được xuất bản trước các phiên tòa, nên không đề cập đến chúng.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những độc giả thích các câu chuyện có thật về bê bối kinh doanh, và cho bất kỳ ai quan tâm đến công nghệ, chăm sóc sức khỏe hay báo chí. Nhịp kể nhanh và đọc như một cuốn tiểu thuyết. Những độc giả thấy các câu chuyện về việc doanh nghiệp bắt nạt là điều khó chịu nên cân nhắc, đặc biệt ở phần nói về cái chết của nhà khoa học.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Jeff Bezos và kỷ nguyên Amazon
Brad Stone
Brad Stone kể câu chuyện về việc Jeff Bezos đã xây dựng Amazon từ một hiệu sách trực tuyến thành một gã khổng lồ bán gần như mọi thứ như thế nào, và cho thấy tham vọng, sự quyết liệt không ngừng nghỉ và những cái giá con người phải trả đằng sau đó.
💼 Kinh doanhElon Musk
Walter Isaacson
Cuốn tiểu sử của Walter Isaacson theo chân Elon Musk từ một tuổi thơ đầy sóng gió ở Nam Phi đến vị trí lãnh đạo Tesla, SpaceX và những dự án đầy tham vọng khác, và đặt câu hỏi liệu thiên tài dám chấp nhận rủi ro của ông có thể tách khỏi mặt thô bạo, bốc đồng của ông hay không.
💼 Kinh doanhBán khống
Michael Lewis
Michael Lewis theo chân một nhóm nhà đầu tư khác thường đã nhìn ra rằng cơn sốt nhà đất ở Mỹ trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 là một bong bóng, đã đặt cược chống lại nó, và khám phá ra hệ thống tài chính đã đánh giá sai rủi ro của chính mình sâu đến mức nào.
💼 Kinh doanhSteve Jobs
Walter Isaacson
Cuốn tiểu sử được ủy quyền về người đồng sáng lập Apple theo chân một người cầu toàn tài giỏi, đòi hỏi cao và thường nhẫn tâm, người mà sự tập trung vào thiết kế đẹp đã làm thay đổi máy tính, âm nhạc, điện thoại và phim hoạt hình.
💼 Kinh doanhKhởi nghiệp tinh gọn
Eric Ries
Các công ty khởi nghiệp thành công không phải nhờ làm theo một kế hoạch chi tiết, mà nhờ nhanh chóng thử nghiệm ý tưởng với khách hàng thật, học từ kết quả và đổi hướng khi cần.
💼 Kinh doanhTừ tốt đến vĩ đại
Jim Collins
Collins lập luận rằng sự cải thiện bền vững của một doanh nghiệp đến từ những nhà lãnh đạo có kỷ luật, những con người được chọn lọc kỹ, một ý tưởng kinh tế tập trung và việc thực thi tích lũy dần dần, chứ không phải từ những chương trình chuyển đổi gây chấn động.
💼 Kinh doanhMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.