Giữa thế giới và tôi
Tên gốc: Between the World and Me
Trong một bức thư gửi cậu con trai tuổi mới lớn, Ta-Nehisi Coates kể về cảm giác sống trong thân thể của một người da đen ở nước Mỹ, đồng thời suy ngẫm về nỗi sợ, về lịch sử và về cuộc đấu tranh để được tự do.
Giới thiệu
Giữa thế giới và tôi là một cuốn sách ngắn của nhà văn kiêm nhà báo người Mỹ Ta-Nehisi Coates, xuất bản năm 2015. Sách được viết như một bức thư của Coates gửi con trai mười lăm tuổi của ông, Samori, sau khi đại bồi thẩm đoàn (grand jury) ở Ferguson, bang Missouri, năm 2014 quyết định không truy tố viên cảnh sát đã giết Michael Brown, một quyết định khiến Samori bật khóc. Coates dựa vào tuổi thơ ở Baltimore, những năm học tại Đại học Howard và các chuyến đi tới Paris cùng nhiều nơi khác để giải thích những gì ông đã hiểu ra về vấn đề chủng tộc và cách nước Mỹ đối xử với người da đen. Ông lấy cảm hứng từ cuốn The Fire Next Time của James Baldwin. Cuốn sách đã giành Giải Sách Quốc gia Hoa Kỳ (National Book Award) hạng mục sách phi hư cấu.
Tóm tắt đầy đủ
1. Giấc Mơ và thân thể
Ý chính: Coates mở đầu bằng việc nói rằng ông muốn kể cho con trai nghe những gì ông đã học được về thế giới. Ông lập luận rằng nạn phân biệt chủng tộc ở Mỹ không chỉ là chuyện thái độ mà còn là chuyện của thân thể: người da đen dễ bị tổn thương về mặt thể xác trước bạo lực, dù đó là từ cảnh sát hay từ ngoài phố. Ông mô tả một quốc gia được dựng lên trên việc cướp đoạt sức lao động và thân thể con người, và nói rằng nhiều người Mỹ da trắng sống trong cái mà ông gọi là Giấc Mơ (the Dream), một câu chuyện êm ái che giấu những cái giá mà cuộc sống của họ được xây trên đó.
Trong cuộc sống: Người chưa bao giờ phải lo sợ bị làm hại nơi công cộng có thể không nhận ra người khác phải tính toán cả ngày của mình quanh nỗi nguy ấy nhiều đến mức nào, và đó là một phần lý do hai người sống trong cùng một thị trấn vẫn có thể thấy những thế giới rất khác nhau.
2. Nỗi sợ trên các con phố Baltimore
Ý chính: Coates nhớ lại tuổi thơ ở phía tây Baltimore vào thập niên 1980, một nơi vừa có tình yêu thương vừa đầy nguy hiểm. Ông học được rằng nỗi sợ chi phối mọi thứ: cách đi, cách nói, cách đọc ý những cậu bé khác. Cha ông, một người nghiêm khắc và đôi khi bạo lực, cố dạy ông kỷ luật, vì ngoài phố và cảnh sát có thể còn tệ hơn. Ông kể rằng trường học là một nơi khác khiến ông cảm thấy bị kiểm soát, và nói rằng ông học được từ sách vở và âm nhạc nhiều hơn là từ lớp học.
Trong cuộc sống: Trẻ em lớn lên ở những nơi nguy hiểm thường sớm học cách đoán nhanh tâm trạng của người khác như một kỹ năng để tự bảo vệ.
3. Đại học Howard: nơi ông gọi là “Mecca”
Ý chính: Coates tìm thấy một thế giới mới ở Đại học Howard, một trường đại học truyền thống của người Mỹ da đen tại Washington, D.C., nơi ông gọi là Mecca. Ở đó, ông gặp những người da đen đến từ khắp thế giới và từ nhiều hoàn cảnh khác nhau, khám phá các nhà văn và nhà tư tưởng, và bắt đầu thấy đời sống của người da đen là nhiều chiều và phong phú. Ông đọc rộng, đặt câu hỏi và bắt đầu hiểu lịch sử của chính mình. Ông nhận ra rằng khái niệm “chủng tộc” là một sản phẩm của xã hội, nhưng lại gây ra những hậu quả có thật.
Trong cuộc sống: Gặp gỡ nhiều kiểu người khác nhau ngay trong cộng đồng của mình có thể phá vỡ định kiến và mở ra những khả năng mới.
4. Cái chết của Prince Jones
Ý chính: Một trong những câu chuyện trung tâm là chuyện của Prince Jones, một người bạn từ thời Howard, một chàng trai hiền lành, học hành tử tế, xuất thân từ một gia đình ổn định. Năm 2000, Jones bị một viên cảnh sát của quận Prince George’s, bang Maryland, bắn chết; viên cảnh sát này đang làm nhiệm vụ chìm và đã bám theo anh bằng một chiếc xe không có dấu hiệu của cảnh sát, sang tận bang Virginia. Viên cảnh sát này chưa bao giờ bị truy tố hình sự. Với Coates, điều này cho thấy dù một người da đen có sống đàng hoàng đến mấy cũng không thể tránh được nguy cơ bị giết. Ông kể về lần đến thăm mẹ của Jones, và nỗi đau của bà là điều ông không thể quên.
Trong cuộc sống: Vụ việc này cho thấy vì sao nhiều gia đình lo lắng mỗi khi con cái gặp cảnh sát, ngay cả khi họ đã làm đúng mọi điều.
5. Paris và một cách nhìn khác
Ý chính: Coates kể về chuyến đi Paris, nơi lần đầu tiên ông thấy mình thoát khỏi cảm giác nặng nề của việc lúc nào cũng bị theo dõi. Ông nhận ra rằng có những thế giới khác, rằng cuộc sống không nhất thiết phải được tổ chức như ở Mỹ, và rằng ở đâu con người cũng có lịch sử riêng của mình. Đồng thời, ông không lý tưởng hóa nơi này. Chuyến đi cho ông thấy những khả năng mà con trai ông có thể có, và tầm quan trọng của việc nhìn ra ngoài một nơi duy nhất.
Trong cuộc sống: Đi du lịch và tiếp xúc với các nền văn hóa khác có thể thay đổi điều ta cho là bình thường hay không thể tránh khỏi.
6. Lời nhắn gửi con trai
Ý chính: Coates kết thúc bằng việc nói với Samori rằng ông không thể hứa với con về sự an toàn hay về việc đất nước này sẽ thay đổi. Ông bảo con hãy vẫn đấu tranh, vì chính cuộc đấu tranh ấy và vì phẩm giá, và đừng chấp nhận ý nghĩ rằng sự tàn nhẫn của thế giới là điều không thể tránh hay là điều người ta đáng phải chịu. Ông khuyên con đừng ghét từng cá nhân mà hãy xem xét cả hệ thống. Ông để lại cho con hy vọng về một cuộc sống được sống với sự tỉnh táo, tò mò và yêu thương, bất chấp nỗi sợ.
Trong cuộc sống: Lời khuyên của cha mẹ thường vừa mang nỗi lo cho con vừa chứa hy vọng rằng con sẽ làm tốt hơn mình.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Giữa thế giới và tôi là một cuốn sách bán rất chạy và đã đưa các vấn đề về chủng tộc, công việc của cảnh sát và lịch sử ra trước sự chú ý của cả nước Mỹ. Sách được nhiều nhà phê bình khen ngợi, trong đó có nhà văn Toni Morrison, người nói rằng đây là cuốn sách cần phải đọc. Sách được dạy rộng rãi ở trường học và đại học, và đã được chuyển thể thành kịch sân khấu tại nhà hát Apollo năm 2018 và thành một chương trình truyền hình đặc biệt của HBO năm 2020.
Cuốn sách cũng góp phần vào các cuộc thảo luận đang diễn ra về việc bồi thường (reparations), vì bài luận “The Case for Reparations” của Coates nằm trong cùng một mạch suy nghĩ. Sách nhận được cả sự ngưỡng mộ lẫn tranh luận, điều cho thấy nó chạm sâu đến những vấn đề khó.
Những ý chính
- Thân thể đang gặp nguy hiểm. Phân biệt chủng tộc vừa là chuyện của thể xác vừa là chuyện của tâm trí.
- Giấc Mơ che giấu những cái giá phải trả. Những câu chuyện êm ái làm ngơ trước nỗi đau của người khác.
- Giáo dục mở rộng tầm nhìn. Howard đã thay đổi cách ông nhìn chính mình.
- Sống đàng hoàng không bảo đảm được an toàn. Câu chuyện của Prince Jones cho thấy điều này.
- Đấu tranh có ý nghĩa. Ta nên tiếp tục đấu tranh ngay cả khi không có lời hứa nào về chiến thắng.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách mời chúng ta lắng nghe những trải nghiệm mà mình có thể chưa từng có. Sự thẳng thắn của Coates về nỗi sợ có thể giúp người đọc hiểu vì sao có người cảm thấy không an toàn ở nơi người khác lại thấy bình thường.
Sách cũng cho thấy lịch sử định hình hiện tại như thế nào. Bằng cách nối chế độ nô lệ, sự phân biệt chủng tộc theo luật và các sự kiện ngày nay lại với nhau, ông mời ta xem chúng là những phần của một câu chuyện chung thay vì những sự việc rời rạc.
Cuối cùng, cuốn sách là một ví dụ về cách nói chuyện với người trẻ: trung thực và yêu thương, không hứa hẹn suông. Sự trung thực ấy có thể là một trong những món quà quý giá nhất mà cha mẹ hay người thầy trao được cho người trẻ.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng cuốn sách quá bi quan, rằng Coates để lại rất ít chỗ cho hy vọng, cho những tiến bộ đã đạt được, hay cho đức tin tôn giáo và sức mạnh của cộng đồng. Nhà triết học Cornel West và một số người khác đã phê phán quan điểm của sách về khả năng thay đổi. Những người khác nói rằng sách chủ yếu tập trung vào trải nghiệm của nam giới và dành ít sự chú ý hơn cho phụ nữ da đen.
Một số người bình luận thuộc phía cánh hữu cho rằng sách bất công với đất nước hoặc phóng đại bạo lực của cảnh sát, trong khi những người khác thấy giọng văn của sách quá cá nhân và chủ quan để có thể xem là một lập luận. Tuy nhiên, nhiều độc giả thấy sự chân thành và lối viết của sách làm họ xúc động và khiến họ phải suy nghĩ.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này phù hợp với thanh thiếu niên lớn và người lớn. Sách ngắn nhưng nặng nề về mặt cảm xúc, có bàn đến bạo lực và cái chết, và có một số lời lẽ mạnh. Sách rất thích hợp để thảo luận và có thể đọc song song với The Fire Next Time của Baldwin.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Lần tới sẽ là lửa
James Baldwin
Qua một bức thư gửi cháu trai và một bài tiểu luận dài hơn về tôn giáo và chủng tộc, James Baldwin nói sự thật về nạn phân biệt chủng tộc với cả người Mỹ da trắng lẫn da đen, và thúc giục họ đối diện với nó bằng tình yêu thương và lòng can đảm trước khi nó phá hủy đất nước.
⚖️ Chính trị & xã hộiTự truyện Malcolm X
Malcolm X and Alex Haley
Với sự giúp đỡ của nhà văn Alex Haley, Malcolm X kể lại hành trình của mình: từ một tuổi thơ nhiều xáo trộn và cuộc sống phạm pháp, đến vai trò lãnh đạo trong tổ chức Quốc gia Hồi giáo (Nation of Islam), rồi đến một cách nhìn rộng hơn về chủng tộc và đức tin trước khi qua đời.
👤 Chuyện đời thựcChỉ còn lòng khoan dung
Bryan Stevenson
Luật sư Bryan Stevenson kể lại việc ông bào chữa cho những người bị kết án tử hình hoặc bị giam giữ bất công, nổi bật là Walter McMillian, một người đàn ông da đen bị tuyên án tử hình vì một tội ác ông không phạm, và lập luận rằng lòng khoan dung và công lý phải đi cùng nhau.
⚖️ Chính trị & xã hộiTôi biết vì sao chim trong lồng vẫn hót
Maya Angelou
Maya Angelou kể về tuổi thơ và tuổi thiếu niên của mình ở miền Nam nước Mỹ nơi người da đen bị tách biệt và ở California: một câu chuyện về đau đớn, im lặng và khám phá, trong đó ngôn từ và sách vở giúp cô tìm lại tiếng nói của mình.
👤 Chuyện đời thựcSinh ra là một tội ác
Trevor Noah
Trevor Noah, diễn viên hài, kể về tuổi thơ ở Nam Phi của một đứa trẻ có mẹ da đen và cha da trắng, vào thời mà mối quan hệ của cha mẹ cậu là phạm pháp, và bày tỏ lòng tri ân dành cho người mẹ đã nuôi nấng mình.
👤 Chuyện đời thựcQuân Vương
Niccolo Machiavelli
Một nhà ngoại giao thời Phục hưng khuyên các nhà cai trị hãy đánh giá hành động của mình bằng kết quả chứ không phải bằng đạo đức, và cho rằng một nhà lãnh đạo thành công đôi khi phải mưu mẹo và tàn nhẫn để giành và giữ quyền lực.
⚖️ Chính trị & xã hộiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.