Sinh ra là một tội ác
Tên gốc: Born a Crime
Trevor Noah, diễn viên hài, kể về tuổi thơ ở Nam Phi của một đứa trẻ có mẹ da đen và cha da trắng, vào thời mà mối quan hệ của cha mẹ cậu là phạm pháp, và bày tỏ lòng tri ân dành cho người mẹ đã nuôi nấng mình.
Giới thiệu
Born a Crime: Stories from a South African Childhood là hồi ký của Trevor Noah, một diễn viên hài người Nam Phi, về sau trở thành người dẫn chương trình The Daily Show tại Hoa Kỳ. Sách xuất bản năm 2016. Noah sinh năm 1984, dưới chế độ apartheid, tức hệ thống phân biệt và cách ly chủng tộc ở Nam Phi, chính thức chấm dứt vào đầu những năm 1990. Mẹ ông, Patricia, là người Xhosa da đen, còn cha ông, Robert, là một người Thụy Sĩ da trắng; mối quan hệ của họ là bất hợp pháp theo luật, nên việc Trevor ra đời tự nó đã là một tội. Cuốn sách là chuỗi những câu chuyện vừa hài hước vừa cảm động về tuổi thơ, gia đình và việc lớn lên giữa hai thế giới. Mỗi chương mở đầu bằng một ghi chú ngắn giải thích đôi nét bối cảnh của chế độ apartheid.
Tóm tắt đầy đủ
1. Một đứa trẻ không được phép tồn tại
Ý chính: Noah giải thích rằng việc ông ra đời đã vi phạm Đạo luật Vô luân (Immorality Act), đạo luật cấm quan hệ tình dục giữa những người khác chủng tộc. Mẹ ông, khi đó làm thư ký, giấu chuyện mang thai lâu nhất có thể, còn cha ông, sống trong một căn hộ gần đó, không thể xuất hiện cùng hai mẹ con ở nơi công cộng. Khi còn nhỏ, Trevor không thể đi trên phố cùng mẹ hay cha mà không gặp nguy hiểm, và cậu thường bị giấu trong nhà. Đôi khi mẹ cậu giả vờ không phải mẹ cậu khi ở ngoài nhà, và cậu học cách di chuyển thật thận trọng.
Trong cuộc sống: Những quy định đối xử với con người khác nhau theo chủng tộc ảnh hưởng đến cả những mặt riêng tư nhất của đời sống, chẳng hạn ai được phép lập thành một gia đình.
2. Giữa các nhóm màu da và các ngôn ngữ
Ý chính: Vì Trevor trông giống người “da màu” (coloured), cách gọi ở Nam Phi dành cho những người lai, nên cậu không thuộc hẳn nhóm nào. Cậu nhận ra rằng ngôn ngữ có thể là cây cầu nối qua các ranh giới. Vì nói được nhiều thứ tiếng, trong đó có tiếng Anh, Xhosa, Zulu và các tiếng khác, cậu có thể trò chuyện với mọi người bằng chính tiếng của họ và được họ chấp nhận. Khả năng đi lại giữa các nhóm này trở thành một trong những chủ đề chính của cuốn sách và về sau cũng giúp ích cho nghề diễn hài của ông.
Trong cuộc sống: Nói tiếng của người khác thể hiện sự tôn trọng và có thể nhanh chóng biến một người lạ thành bạn.
3. Người mẹ với đức tin và sự mạnh mẽ
Ý chính: Trung tâm của cuốn sách là Patricia, một người phụ nữ mạnh mẽ, độc lập và rất sùng đạo, người đã bất chấp những kỳ vọng của chế độ apartheid. Bà đưa Trevor đến nhiều nhà thờ mỗi Chủ nhật, có khi suốt nhiều giờ, và nhất quyết bắt cậu học ở các trường tốt và nhìn ra thế giới bên ngoài khu phố của mình. Bà thường dùng sự hài hước kèm kỷ luật nghiêm khắc, và dạy cậu biết tự suy nghĩ. Noah kể lại những câu chuyện vui về tính bướng bỉnh của bà, và cả những hy sinh bà dành cho con để cậu có cơ hội.
Trong cuộc sống: Một người mẹ hay người cha tin tưởng con và đặt kỳ vọng cao, bất chấp khó khăn, có thể thay đổi tương lai của đứa trẻ.
4. Bươn chải và lớn lên
Ý chính: Khi còn là thiếu niên, Noah học tại một trường phần lớn là học sinh da trắng, nơi cậu khó hòa nhập, đồng thời sống ở một khu township nghèo (khu dân cư dành cho người da đen thời apartheid) là Soweto, và dành nhiều thời gian ở khu Alexandra gần đó, nơi cậu học được cách sinh tồn. Cậu bắt đầu kinh doanh bán các đĩa CD tổng hợp nhạc lậu và làm DJ ở các bữa tiệc, việc này đưa cậu tiếp xúc với nhiều nhóm người khác nhau. Cậu cũng gặp rắc rối, trong đó có việc bị bắt khi đang lái một chiếc xe mà cảnh sát cho là xe trộm, dẫn đến một khoảng thời gian đáng sợ trong nhà giam. Qua những trải nghiệm ấy, cậu trở nên lanh lợi, xoay xở giỏi, và thấy cái nghèo có thể đẩy người ta đến chỗ phạm pháp như thế nào.
Trong cuộc sống: Những người trẻ ít cơ hội thường tìm ra những cách sáng tạo để kiếm tiền, điều đó cho thấy tầm quan trọng của việc mở ra những lựa chọn hợp pháp.
5. Bạo hành và một biến cố khủng khiếp
Ý chính: Patricia kết hôn với một người đàn ông tên Abel, lúc đầu quyến rũ nhưng sau trở nên bạo hành, và cả nhà sống trong sợ hãi. Trevor mô tả việc mẹ cậu đã cố rời đi nhưng thường bị cảnh sát và hệ thống bỏ mặc, vì họ không xem trọng bạo lực gia đình. Ở chương cuối gây sốc của cuốn sách, Abel, tức giận vì bà đã bỏ ông ta, bắn Patricia nhiều phát, trong đó có một phát vào đầu. Bà sống sót, nhưng biến cố để lại vết hằn trong gia đình. Trevor kể lại cách cậu và mẹ đã phản ứng, và vụ án đã đi qua tòa án như thế nào.
Trong cuộc sống: Bạo lực gia đình là một vấn đề nghiêm trọng ở nhiều nơi, và nạn nhân cần được hỗ trợ cùng sự bảo vệ hiệu quả.
6. Tình yêu, tiếng cười và sự sống sót
Ý chính: Noah dùng tiếng cười ngay cả trong những khoảnh khắc đen tối nhất, một công cụ ông học được từ mẹ. Ông khẳng định bà là người đã cho ông cảm giác tự do và niềm tin vào bản thân. Đến cuối sách, ông nhận ra rằng những gian nan và sức mạnh của mẹ đã tạo nên ông, và sự kiên trì của bà là lý do ông thành công. Cuốn sách khép lại bằng một lời bày tỏ tình yêu và lòng biết ơn sâu sắc dành cho bà.
Trong cuộc sống: Sự hài hước có thể là cách vượt qua nỗi đau và gắn kết mọi người lại, mà không phủ nhận rằng nỗi đau là có thật.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Sinh ra là một tội ác là một cuốn sách bán chạy lớn và được khen ngợi nhờ sự kết hợp giữa hài hước và nghiêm túc. Sách giới thiệu với nhiều độc giả thực tế của chế độ apartheid và hệ quả của nó qua con mắt một đứa trẻ. Cách Noah giải thích việc chủng tộc được định nghĩa và sử dụng ở Nam Phi như thế nào đã được trích dẫn rộng rãi.
Một bộ phim chuyển thể đã được công bố, và cuốn sách được dùng trong trường học để mở ra những cuộc trò chuyện về chủng tộc, bản sắc và khả năng phục hồi sau nghịch cảnh. Sách cũng khiến mẹ của Noah trở thành một nhân vật được nhiều độc giả yêu mến. Những câu chuyện của ông về ngôn ngữ, bản sắc và cảm giác thuộc về thường được giáo viên dùng để giải thích luật pháp của một xã hội có thể định hình cảm nhận của đứa trẻ về chính mình như thế nào.
Những ý chính
- Hệ thống định hình cuộc sống. Chế độ apartheid ảnh hưởng đến cả đời sống gia đình.
- Ngôn ngữ bắc cầu. Nói được nhiều thứ tiếng giúp ông thấy mình thuộc về nơi nào đó.
- Người mẹ có thể thay đổi số phận. Quyết tâm của Patricia đã thay đổi cuộc đời ông.
- Tiếng cười có thể chữa lành. Cười giúp ta đối diện với nỗi đau.
- Sự lanh lợi sinh ra từ thiếu thốn. Bươn chải thời thiếu niên dạy ông cách sinh tồn và cách đọc người.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách cho ta thấy những đạo luật bất công gây hại cho những con người thật ra sao, và giúp độc giả hiểu vì sao apartheid là điều quan trọng. Những câu chuyện của Noah biến một chủ đề trừu tượng thành điều cụ thể, và điều đó có thể khơi dậy sự đồng cảm.
Sách cũng dạy về giá trị của một người mẹ hay người cha mạnh mẽ và đầy yêu thương. Đức tin của Patricia và việc bà không chấp nhận giới hạn cho thấy niềm tin của người chăm sóc có thể có ý nghĩa đến mức nào.
Cuối cùng, sách cho thấy sự hài hước và sự trung thực có thể song hành. Noah kể những câu chuyện khó khăn bằng tiếng cười và sự tôn trọng, và giọng điệu ấy có thể giúp mọi người bàn về những đề tài nhạy cảm.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình, trong đó có một số người Nam Phi, cho rằng lời kể của Noah về một vài sự kiện và về xã hội Nam Phi bị chi phối bởi góc nhìn của một người lai có những đặc quyền mà người khác không có, và đã đặt câu hỏi về một số chi tiết hoặc sự đơn giản hóa. Một số bình luận viên cảm thấy những giai thoại hài hước đôi khi khiến các vấn đề nghiêm trọng trông nhẹ nhàng hơn thực tế.
Những người khác chỉ ra rằng sách chỉ kể một phần câu chuyện của ông và bỏ qua sự nghiệp về sau. Phần bàn về bạo lực gia đình và ngôn từ được dùng có thể khó đọc với một số độc giả. Dù vậy, đa số người điểm sách khen ngợi tấm lòng, sự hài hước và những góc nhìn sâu sắc của cuốn sách.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách phù hợp với thanh thiếu niên lớn và người lớn. Sách có ngôn từ thô tục và một cảnh bạo lực gia đình, cũng như những phần bàn về phân biệt chủng tộc và tội phạm. Sách thường rất hài hước và là một lối vào đầy suy ngẫm để tìm hiểu lịch sử apartheid.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Hành trình dài đến tự do
Nelson Mandela
Nelson Mandela tự kể câu chuyện đời mình, từ tuổi thơ ở một ngôi làng, qua hai mươi bảy năm tù, đến khi trở thành tổng thống đầu tiên của Nam Phi được bầu theo nguyên tắc dân chủ, và cho thấy sự kiên nhẫn, lòng can đảm và sự tha thứ đã góp phần chấm dứt chế độ apartheid như thế nào.
👤 Chuyện đời thựcTôi biết vì sao chim trong lồng vẫn hót
Maya Angelou
Maya Angelou kể về tuổi thơ và tuổi thiếu niên của mình ở miền Nam nước Mỹ nơi người da đen bị tách biệt và ở California: một câu chuyện về đau đớn, im lặng và khám phá, trong đó ngôn từ và sách vở giúp cô tìm lại tiếng nói của mình.
👤 Chuyện đời thựcLâu đài thủy tinh
Jeannette Walls
Jeannette Walls kể về tuổi thơ với một người cha và một người mẹ tài hoa nhưng vô trách nhiệm, luôn dọn nhà, để con cái đói khát và thiếu an toàn nhưng vẫn trao cho chúng cảm giác kỳ diệu về cuộc sống, và về cách cô cùng anh chị em ruột tự tìm lối thoát cho mình.
👤 Chuyện đời thựcĐược học
Tara Westover
Một cô gái lớn lên với cha mẹ theo lối sống chuẩn bị cho ngày tận thế trên vùng núi Idaho, không đi học, không có giấy khai sinh và không có bác sĩ, tự học đủ để vào đại học và cuối cùng đạt học vị tiến sĩ tại Cambridge, với cái giá đau đớn là gia đình mình.
👤 Chuyện đời thựcChất Michelle
Michelle Obama
Michelle Obama kể câu chuyện đời mình, từ tuổi thơ trong một gia đình lao động ở khu South Side của Chicago đến những năm làm Đệ nhất phu nhân, và chia sẻ những điều bà học được về việc trở thành chính mình.
👤 Chuyện đời thựcĐi tìm lẽ sống
Viktor E. Frankl
Một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã giải thích rằng ngay cả trong nỗi đau tồi tệ nhất, con người vẫn có thể chọn thái độ của mình, và việc tìm được một lý do để sống chính là điều cho ta sức mạnh để chịu đựng.
👤 Chuyện đời thựcMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.