Hơi thở: Khoa học mới về một nghệ thuật đã mất
Tên gốc: Breath: The New Science of a Lost Art
Nhà báo James Nestor tìm hiểu cách chúng ta thở, và lập luận rằng phần lớn chúng ta thở chưa tốt theo những cách gây hại cho sức khỏe, và những thay đổi đơn giản như thở bằng mũi và thở chậm hơn có thể giúp ích.
Giới thiệu
Hơi thở: Khoa học mới về một nghệ thuật đã mất ra mắt năm 2020, do James Nestor, một nhà báo khoa học đồng thời là người lặn tự do (free diver), viết. Ông từng gặp vấn đề về phổi và nhận thấy các bài tập thở có ích, điều đó dẫn ông đến nhiều năm đi lại và nghiên cứu. Cuốn sách là sự kết hợp giữa những thử nghiệm của chính ông, các cuộc phỏng vấn bác sĩ và nhà khoa học, và những chuyến thăm các thầy dạy kỹ thuật thở cổ xưa lẫn hiện đại. Thông điệp chính của ông là ngay cả một việc diễn ra tự động như thở cũng có thể làm tốt hơn, và cách ta thở ảnh hưởng đến giấc ngủ, sự căng thẳng và sức khỏe tổng thể.
Tóm tắt đầy đủ
1. Chúng ta đã đánh mất thói quen thở đúng như thế nào
Ý chính: Nestor nói rằng nhiều người đã quen thở bằng miệng, và ông cho đó là nguyên nhân của hàng loạt vấn đề. Ông bàn về những giả thuyết cho rằng thay đổi trong chế độ ăn và lối sống, chẳng hạn thức ăn mềm hơn, chế biến nhiều hơn, đã ảnh hưởng đến hình dạng hàm và khuôn mặt của ta, khiến miệng và mũi có ít chỗ hơn, và việc thở trở nên khó hơn. Ông trình bày đây là một ý tưởng có một số bằng chứng ủng hộ, nhưng vẫn còn đang tranh luận.
Trong cuộc sống: Người thường bị nghẹt mũi có thể thấy thở bằng miệng là điều tự nhiên mà không nhận ra mình đang làm vậy.
2. Thí nghiệm mười ngày với chiếc mũi
Ý chính: Trong một trong những câu chuyện nổi tiếng nhất của cuốn sách, Nestor và một tình nguyện viên khác, nhà trị liệu hô hấp người Thụy Điển Anders Olsson, bịt mũi trong mười ngày và chỉ thở bằng miệng, trong khi họ cùng một nhà nghiên cứu ở Stanford đo lường các tác động. Đây là một thí nghiệm thăm dò trên hai người, không phải một thử nghiệm lâm sàng. Ông cho biết mức căng thẳng của họ tăng lên, giấc ngủ kém đi, huyết áp tăng và họ ngáy. Sau khi mũi được thông trở lại, nhiều thay đổi này biến mất. Ông dùng điều này để lập luận rằng thở bằng mũi là quan trọng.
Trong cuộc sống: Mũi làm ấm, lọc và làm ẩm không khí, điều mà miệng làm không tốt bằng.
3. Thở chậm và thở ra hết
Ý chính: Nestor mô tả các truyền thống và thầy dạy khắp thế giới đã dùng cách thở chậm, có kiểm soát để giữ sức khỏe và sự bình tĩnh, từ yoga cổ xưa đến các huấn luyện viên hiện đại. Ông nói rằng nhịp khoảng năm giây rưỡi hít vào và năm giây rưỡi thở ra, mà ông liên hệ với một nghiên cứu về những người đọc kinh cầu nguyện, là một nhịp tốt cho nhiều người. Ông gợi ý rằng cách thở này có thể giúp làm dịu hệ thần kinh và để cơ thể vận hành đỡ tốn sức hơn.
Trong cuộc sống: Hít thở chậm vài hơi trước giờ kiểm tra có thể giúp bạn bớt run.
4. Vai trò của khí carbon dioxide
Ý chính: Nhiều người nghĩ rằng hít nhiều không khí hơn nghĩa là thở tốt hơn, nhưng Nestor nói rằng carbon dioxide, loại khí ta thở ra, cũng quan trọng, vì nó giúp máu nhả oxy cho các mô. Thở quá mức, tức hít quá nhiều không khí quá nhanh, có thể làm giảm carbon dioxide và khiến bạn chóng mặt. Ông mô tả một phương pháp do nhà sinh lý học Liên Xô Konstantin Buteyko phát triển, dạy người ta chịu được nhiều carbon dioxide hơn và thở ít hơn, và ông nói rằng phương pháp này có thể giúp ích cho bệnh hen suyễn. Đây là những khẳng định của Nestor, và nên hỏi bác sĩ về bất kỳ vấn đề sức khỏe nào.
Trong cuộc sống: Nín thở một lúc ngắn, thoải mái rồi thở bình thường có thể cho thấy cơ thể bạn phản ứng ra sao.
5. Những kỳ tích phi thường và điều chúng dạy ta
Ý chính: Cuốn sách có những câu chuyện về những người điều khiển được cơ thể bằng hơi thở, như các vận động viên lặn tự do nín thở được nhiều phút, và những thầy dạy nói rằng họ chịu được cái lạnh nhờ hơi thở và sự tập trung. Nestor tự thử một số phương pháp, và viết về cảm giác của mình. Ông nhấn mạnh rằng đây là những cách luyện cực đoan, và phần lớn lợi ích đến từ những thói quen đơn giản, nhẹ nhàng.
Trong cuộc sống: Bạn không cần lặn sâu mới thấy được ích lợi của ý tưởng rằng thở bình tĩnh là một kỹ năng.
6. Những thói quen thiết thực
Ý chính: Ở phần cuối, Nestor tóm tắt những ý tưởng mà độc giả có thể thử, chẳng hạn thở bằng mũi suốt ngày và cả khi tập thể dục, thở chậm vài phút, nhai những thức ăn cứng, dai hơn và tập một kiểu thở đơn giản khi nghỉ ngơi. Ông nói rằng những thay đổi này nhỏ nhưng có thể mạnh mẽ, và mấu chốt là biến chúng thành thói quen. Ông cũng cảnh báo rằng một số kỹ thuật không nên làm khi ở dưới nước hoặc khi lái xe.
Trong cuộc sống: Khép miệng nhẹ nhàng khi đi bộ và để ý hơi thở của mình là một cách để luyện tập.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Breath là một cuốn sách bán chạy và là lời giới thiệu về các kỹ thuật thở đối với nhiều độc giả. Sách đã giúp đưa những ý tưởng từ yoga, lặn tự do và huấn luyện thể thao đến với công chúng rộng hơn, và khiến nhiều người thử thở bằng mũi và thở chậm để ngủ ngon và bớt căng thẳng. Cuốn sách cũng khuyến khích các nhà nghiên cứu nhìn lại một khía cạnh bị bỏ quên của sức khỏe. Nó là ví dụ về cách một nhà báo có thể kết hợp thử nghiệm cá nhân và việc đi tìm hiểu để khảo sát một chủ đề, và cho thấy một chức năng cơ bản có thể là mảnh đất của khám phá. Dù mọi khẳng định có đứng vững hay không, cuốn sách đã giúp đưa chủ đề hơi thở vào những cuộc trò chuyện thường ngày.
Những ý chính
- Thở là một kỹ năng. Nó có thể cải thiện nhờ sự chú tâm và luyện tập.
- Mũi sinh ra để thở. Nó lọc, làm ấm và làm ẩm không khí.
- Chậm và nhẹ là tốt. Thở bình tĩnh có thể giúp giảm căng thẳng và ngủ ngon hơn.
- Carbon dioxide quan trọng. Thở quá nhiều có thể kém hữu ích như thở quá ít.
- An toàn là trên hết. Một số cách luyện cực đoan không an toàn với mọi người.
Bài học có thể rút ra
Bạn có thể thử một thí nghiệm đơn giản: mỗi ngày vài phút, ngồi yên và thở chậm bằng mũi, để hơi thở ra dài hơn một chút. Hãy để ý cảm giác của bạn. Khi lo lắng, hãy dùng vài hơi thở chậm để bình tĩnh lại. Hãy chú ý xem bạn có thở bằng miệng khi ngủ hoặc khi tập thể dục không. Nếu bạn bị hen suyễn, có vấn đề về tim hoặc bệnh lý khác, hãy hỏi bác sĩ trước khi thử các phương pháp thở mới, và đừng bao giờ tập nín thở dưới nước hay khi đang lái xe. Đây là thông tin chung, không phải lời khuyên y tế.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà khoa học và bác sĩ nói rằng cuốn sách đưa ra những khẳng định táo bạo dựa trên các nghiên cứu nhỏ hoặc những câu chuyện kể, và những ý tưởng quan trọng, chẳng hạn mối liên hệ giữa chế độ ăn hiện đại và cấu trúc khuôn mặt, chưa được chứng minh vững chắc. Thí nghiệm mười ngày chỉ có hai người tham gia, nên không thể cho ta biết điều gì sẽ xảy ra với tất cả mọi người. Giới phê bình cũng nói rằng một số khẳng định về lợi ích của các phương pháp thở khác thường đi xa hơn bằng chứng. Những người khác thì khen cuốn sách đã mở ra một lĩnh vực tìm tòi hữu ích. Người đọc nên xem nó là lời giới thiệu gợi mở và đối chiếu các khẳng định với hướng dẫn y tế.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách dành cho độc giả tò mò về sức khỏe, cơ thể và những thực hành cổ xưa, và thích lối viết báo khoa học kể theo trải nghiệm cá nhân. Sách sinh động, có một số đoạn mang tính kỹ thuật. Người có bệnh lý nghiêm trọng nên hỏi ý kiến chuyên gia, còn những ai muốn có bằng chứng lâm sàng chặt chẽ có thể thấy cần thêm nghiên cứu.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Sinh ra để chạy
Christopher McDougall
Christopher McDougall đi tìm lời giải cho câu hỏi vì sao chạy bộ làm đau nhiều người đến thế, và tìm ra một bộ tộc runner ẩn mình ở Mexico, một huyền thoại siêu marathon bí ẩn, cùng lập luận rằng con người sinh ra là để chạy vì niềm vui.
🍎 Sức khỏeNhững vùng đất xanh
Dan Buettner
Dan Buettner đến thăm những nơi trên thế giới mà người dân sống thọ và khỏe mạnh khác thường, và nhận ra những thói quen chung về ăn uống, vận động, mục đích sống và cộng đồng mà chúng ta có thể học theo.
🍎 Sức khỏeSao chúng ta lại ngủ
Matthew Walker
Nhà khoa học thần kinh Matthew Walker cho rằng giấc ngủ là điều thiết yếu đối với trí nhớ, tâm trạng, sức khỏe và tuổi thọ, và những thói quen của đời sống hiện đại đang gây ra tình trạng thiếu ngủ lan rộng và nguy hiểm.
🧩 Tâm trí & tâm lý họcCách không chết
Michael Greger with Gene Stone
Bác sĩ Michael Greger điểm lại các nghiên cứu về những nguyên nhân chính gây tử vong sớm và lập luận rằng một chế độ ăn dựa trên thực vật nguyên dạng có thể phòng ngừa, thậm chí giúp đảo ngược, nhiều bệnh mạn tính.
🍎 Sức khỏeTuyên ngôn về danh sách kiểm tra
Atul Gawande
Bác sĩ phẫu thuật Atul Gawande cho thấy rằng trong một thế giới quá phức tạp để bất kỳ chuyên gia nào nhớ hết mọi thứ, một danh sách kiểm tra (checklist) đơn giản có thể ngăn ngừa sai sót ở bệnh viện, trên máy bay và tại các công trình xây dựng.
🍎 Sức khỏeSống lâu
Peter Attia with Bill Gifford
Muốn sống lâu hơn và khỏe hơn, ta nên chủ động phòng ngừa từ sớm những bệnh mạn tính đang lấy đi sinh mạng của đa số mọi người, bằng cách rèn luyện cơ thể, chú ý đến dinh dưỡng và giấc ngủ, và chăm sóc sức khỏe tinh thần.
🍎 Sức khỏeMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.