Cách không chết

Tên gốc: How Not to Die

Từ 13 tuổiđọc 6 phútdinh dưỡngy học
Lưu ý nội dung thường xuyên nói về bệnh tật và cái chết; có nhắc đến chứng trầm cảm
Tìm mua sách ↓

Bác sĩ Michael Greger điểm lại các nghiên cứu về những nguyên nhân chính gây tử vong sớm và lập luận rằng một chế độ ăn dựa trên thực vật nguyên dạng có thể phòng ngừa, thậm chí giúp đảo ngược, nhiều bệnh mạn tính.

Giới thiệu

How Not to Die: Discover the Foods Scientifically Proven to Prevent and Reverse Disease ra mắt năm 2015, do Michael Greger, một bác sĩ điều hành trang web NutritionFacts.org, viết với sự giúp đỡ của nhà văn Gene Stone. Cuốn sách trích dẫn hàng nghìn tài liệu từ y văn khoa học. Ở phần đầu, gồm mười lăm chương, ông lần lượt điểm qua mười lăm nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở Hoa Kỳ, như bệnh tim, một số loại ung thư và tiểu đường, và nói nghiên cứu cho thấy thức ăn và lối sống ảnh hưởng thế nào đến từng bệnh. Ở phần thứ hai, ông đưa ra một danh sách các thực phẩm nên ăn mỗi ngày, mà ông gọi là Mười hai nhóm mỗi ngày (Daily Dozen).

Tóm tắt đầy đủ

1. Thức ăn như thuốc

Ý chính: Greger nói rằng phần lớn các ca tử vong sớm ở các nước giàu đến từ những bệnh mạn tính, vốn chịu ảnh hưởng mạnh từ cách ta sống và ăn uống, chứ không phải chuyện số phận. Ông lập luận rằng đa số bác sĩ giỏi chữa bệnh cấp tính nhưng kém hơn trong việc phòng bệnh mạn tính, và rằng thay đổi ăn uống và lối sống đôi khi có thể hiệu quả không kém thuốc men và phẫu thuật. Ông muốn mọi người được thông tin đầy đủ để có thể hành động.

Trong cuộc sống: Nếu bồn rửa đang tràn nước, thì ngoài việc lau sàn, cũng nên khóa vòi nước lại.

2. Bệnh tim và sức mạnh của sự thay đổi

Ý chính: Ở những chương đầu, Greger tập trung vào bệnh tim, nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở Hoa Kỳ. Ông mô tả những nghiên cứu mà theo ông cho thấy một chế độ ăn dựa trên thực vật nguyên dạng có thể làm chậm, ngăn chặn hoặc trong một số trường hợp đảo ngược sự tích tụ mảng bám trong động mạch, và ông lập luận rằng chưa quá muộn với những người đã mắc bệnh tim. Giới phê bình cho rằng nhận định này mạnh hơn bằng chứng hiện có.

Trong cuộc sống: Thay đồ ăn vặt nhiều đường và thịt béo bằng đậu, rau và ngũ cốc nguyên hạt là kiểu thay đổi mà ông hướng tới.

3. Ung thư và các bệnh khác

Ý chính: Tiếp theo, sách dành một chương cho mỗi nguyên nhân hàng đầu còn lại, trong đó có bệnh phổi, bệnh về não, nhiều loại ung thư, nhiễm trùng, tiểu đường, huyết áp cao, bệnh gan và thận, trầm cảm, bệnh Parkinson và những tổn hại do chính việc chăm sóc y tế gây ra. Với mỗi bệnh, Greger nói rằng các nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa chế độ ăn và nguy cơ mắc bệnh, hoặc trong một số trường hợp là diễn tiến của bệnh. Thông điệp của ông là thực vật nguyên dạng có tác dụng bảo vệ, còn chế độ ăn nhiều thịt, sữa, trứng và đồ chế biến sẵn làm tăng nguy cơ. Đây là cách ông đọc bằng chứng cho từng bệnh cụ thể, không phải lời khẳng định rằng thức ăn có thể thay thế điều trị y tế.

Trong cuộc sống: Thêm một nắm quả mọng vào bữa sáng và ăn ít thịt chế biến hơn là một bước nhỏ theo hướng ông khuyên.

4. Mười hai nhóm mỗi ngày

Ý chính: Phần thứ hai của cuốn sách đưa ra một danh sách thực tế gồm mười hai nhóm thực phẩm và thói quen nên có mỗi ngày. Danh sách gồm đậu, quả mọng, các loại trái cây khác, rau họ cải như bông cải xanh, rau lá xanh, các loại rau khác, hạt lanh, các loại hạt, thảo mộc và gia vị, ngũ cốc nguyên hạt, đồ uống như nước và trà, và tập thể dục. Greger gợi ý số khẩu phần cho từng nhóm, và nói đó là cách để việc ăn uống lành mạnh trở nên đơn giản.

Trong cuộc sống: Một học sinh có thể ghi một bảng đếm nhỏ vào tờ giấy, đánh dấu từng nhóm trong ngày, để xem mình làm được đến đâu.

5. Ăn uống cho lâu dài

Ý chính: Greger gợi ý hãy nghĩ về thức ăn như đèn giao thông. Thực vật chưa chế biến là màu xanh, ăn thoải mái; thực vật đã chế biến và thực phẩm động vật chưa chế biến là màu vàng; thực phẩm siêu chế biến và thực phẩm động vật đã chế biến là màu đỏ, nên ăn dè sẻn. Ông nói mục tiêu là một nếp ăn uống giữ cho bạn khỏe qua nhiều thập niên, và tốt hơn là bắt đầu từ nơi bạn có thể. Ông cũng cho rằng những người chỉ ăn thực vật cần một nguồn vitamin B12 đáng tin cậy, thường là dạng thực phẩm bổ sung, và sách có một phụ lục về các loại thực phẩm bổ sung.

Trong cuộc sống: Đổi gạo trắng sang gạo lứt, hoặc thêm một món rau vào mỗi bữa tối, là những thay đổi mà ai cũng có thể bắt đầu.

6. Một lưu ý về bằng chứng

Ý chính: Tác giả thừa nhận rằng nghiên cứu dinh dưỡng rất phức tạp, nhưng ông lập luận rằng khi nhiều loại nghiên cứu khác nhau cùng chỉ về một hướng, ta có thể tin tưởng. Ông trích dẫn hàng nghìn tài liệu, trong đó có những nghiên cứu lớn trên dân số, và thúc giục độc giả nhìn vào toàn bộ khối bằng chứng, chứ không phải từng dòng tít riêng lẻ. Như mọi sách về sức khỏe, đây chỉ là thông tin chung, không thay thế lời khuyên y tế.

Trong cuộc sống: Nếu nhiều trạm khí tượng khác nhau đều báo mưa, bạn không chờ một trạm duy nhất chắc chắn rồi mới mang ô.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Cách không chết là một cuốn bán chạy của New York Times, góp phần đưa chế độ ăn dựa trên thực vật đến với đông đảo công chúng, và danh sách Mười hai nhóm mỗi ngày của sách được chia sẻ rộng rãi. Độ dày hơn năm trăm trang và vô số trích dẫn khiến sách trở thành tài liệu tham khảo cho những độc giả muốn xem nghiên cứu đứng sau lời khuyên về ăn uống. Cuốn sách cũng góp phần nuôi dưỡng mối quan tâm đến y học dự phòng và vai trò của bác sĩ trong việc dạy thói quen lành mạnh. Những người ủng hộ cho rằng sách giúp mọi người chủ động chăm sóc sức khỏe của mình, và khuyến khích bác sĩ chú ý hơn đến lối sống. Dù ta nghĩ gì về các kết luận của sách, nó đã có ảnh hưởng lớn đến những cuộc trò chuyện phổ biến về thức ăn và sức khỏe.

Những ý chính

  • Nhiều ca tử vong sớm có thể phòng ngừa. Lối sống và ăn uống ảnh hưởng đến các bệnh mạn tính chính.
  • Thực vật rất mạnh. Thực vật nguyên dạng liên quan đến nguy cơ thấp hơn của nhiều bệnh.
  • Dùng một danh sách kiểm tra. Mười hai nhóm mỗi ngày làm cho thói quen lành mạnh trở nên cụ thể.
  • Hãy nhìn toàn bộ bằng chứng. Từng nghiên cứu riêng lẻ có thể gây hiểu lầm.
  • Tiến bộ là điều đáng kể. Những bước nhỏ hướng tới ăn uống tốt hơn đều đáng làm.

Bài học có thể rút ra

Hãy cố thêm nhiều thực vật nguyên dạng vào bữa ăn mỗi ngày, như đậu, rau, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt, và ăn ít những món chế biến sâu hơn. Dùng một danh sách kiểm tra đơn giản để tự nhắc mình. Khi đọc tin về một phát hiện sức khỏe, hãy hỏi xem nó có khớp với một khối bằng chứng lớn hay không. Hãy vận động cơ thể mỗi ngày. Và hãy trao đổi với bác sĩ về sức khỏe của riêng bạn: cuốn sách chỉ là thông tin chung, và những người có bệnh lý hoặc đang dùng thuốc không nên thay đổi chế độ ăn khi chưa có lời khuyên chuyên môn.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số bác sĩ và nhà khoa học dinh dưỡng cho rằng Greger trình bày bằng chứng có chọn lọc, có xu hướng nhấn mạnh những nghiên cứu ủng hộ chế độ ăn thực vật và xem nhẹ những nghiên cứu không ủng hộ. Một số người nói ông thiếu phê phán đối với những nghiên cứu yếu, và rằng các nghiên cứu quan sát không thể chứng minh thức ăn là nguyên nhân của một kết quả. Giới phê bình cho rằng những tuyên bố về việc đảo ngược bệnh mạnh hơn bằng chứng cho phép, và ông phóng đại tác hại của thực phẩm có nguồn gốc động vật. Những người khác chỉ ra rằng chi phí, văn hóa và khả năng tiếp cận thực phẩm tươi ảnh hưởng đến việc mọi người có dễ làm theo kế hoạch hay không. Ngay cả giới phê bình nhìn chung cũng thừa nhận rằng chế độ ăn thực vật lành mạnh hơn chế độ ăn phương Tây điển hình.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho những độc giả muốn có một lập luận chi tiết, dựa trên nghiên cứu, ủng hộ chế độ ăn thực vật, và thích những danh sách kiểm tra thực tế. Sách dài và có thể đọc theo từng phần. Những người thích một bản tóm tắt ngắn hoặc một đánh giá cân bằng về các chế độ ăn khác nhau, và bất kỳ ai có bệnh lý, nên đọc sách này cùng các nguồn khác và dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Bênh vực thực phẩm

Michael Pollan

Michael Pollan cho rằng khoa học dinh dưỡng hiện đại và ngành thực phẩm đã khiến chúng ta rối trí, và ta ăn uống tốt hơn khi chọn thức ăn thật, không ăn quá nhiều, chủ yếu là thực vật, theo cách ăn truyền thống.

🍎 Sức khỏe

Những vùng đất xanh

Dan Buettner

Dan Buettner đến thăm những nơi trên thế giới mà người dân sống thọ và khỏe mạnh khác thường, và nhận ra những thói quen chung về ăn uống, vận động, mục đích sống và cộng đồng mà chúng ta có thể học theo.

🍎 Sức khỏe

Mật mã béo phì

Jason Fung

Bác sĩ Jason Fung cho rằng béo phì chủ yếu là vấn đề của nội tiết tố, nhất là insulin, chứ không chỉ do ăn quá nhiều calo, và ông khuyên giảm đường, giảm tinh bột tinh chế và xen vào đó những khoảng thời gian nhịn ăn.

🍎 Sức khỏe

Người siêu chế biến

Chris van Tulleken

Bác sĩ kiêm người dẫn chương trình truyền hình Chris van Tulleken cho rằng thực phẩm siêu chế biến là những sản phẩm công nghiệp được thiết kế để ăn với số lượng lớn, có thể gây hại cho sức khỏe, và các chính phủ nên coi chúng nghiêm túc như những nguy cơ khác.

🍎 Sức khỏe

Sao chúng ta lại ngủ

Matthew Walker

Nhà khoa học thần kinh Matthew Walker cho rằng giấc ngủ là điều thiết yếu đối với trí nhớ, tâm trạng, sức khỏe và tuổi thọ, và những thói quen của đời sống hiện đại đang gây ra tình trạng thiếu ngủ lan rộng và nguy hiểm.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Sống lâu

Peter Attia with Bill Gifford

Muốn sống lâu hơn và khỏe hơn, ta nên chủ động phòng ngừa từ sớm những bệnh mạn tính đang lấy đi sinh mạng của đa số mọi người, bằng cách rèn luyện cơ thể, chú ý đến dinh dưỡng và giấc ngủ, và chăm sóc sức khỏe tinh thần.

🍎 Sức khỏe

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →