Mật mã béo phì

Tên gốc: The Obesity Code

Từ 13 tuổiđọc 7 phútdinh dưỡnggiảm cân
Lưu ý nội dung bàn về béo phì; tiểu đường và nhịn ăn; không phải lời khuyên phù hợp cho trẻ em hay người rối loạn ăn uống
Tìm mua sách ↓

Bác sĩ Jason Fung cho rằng béo phì chủ yếu là vấn đề của nội tiết tố, nhất là insulin, chứ không chỉ do ăn quá nhiều calo, và ông khuyên giảm đường, giảm tinh bột tinh chế và xen vào đó những khoảng thời gian nhịn ăn.

Giới thiệu

The Obesity Code: Unlocking the Secrets of Weight Loss ra mắt năm 2016, do Jason Fung, một bác sĩ chuyên khoa thận người Canada từng chữa cho nhiều bệnh nhân tiểu đường tuýp 2, viết. Ông cho rằng lời khuyên quen thuộc “ăn ít lại, vận động nhiều lên” đã thất bại với phần lớn mọi người, và giới y khoa đã hiểu sai nguyên nhân. Theo ông, nội tiết tố của cơ thể, đặc biệt là insulin, quyết định cơ thể tích trữ bao nhiêu mỡ. Cuốn sách đi từ lịch sử của đại dịch béo phì, đến phần phê phán cách nhìn dựa trên calo, rồi đến thuyết nội tiết tố của ông, các vấn đề xã hội như nghèo đói và béo phì ở trẻ em, vai trò của từng loại thực phẩm, và cuối cùng là hướng dẫn thực hành về ăn gì và ăn khi nào. Đây là một cuốn sách phổ thông trình bày lập luận của một bác sĩ, chứ không phải hướng dẫn y khoa chính thức.

Tóm tắt đầy đủ

1. Vì sao đếm calo thường không hiệu quả

Ý chính: Fung chỉ ra rằng phần lớn những người giảm cân bằng cách cắt giảm calo rồi sẽ tăng cân trở lại. Ông cho rằng khi ăn ít đi, cơ thể phản ứng bằng cách hạ mức năng lượng tiêu hao và tăng cảm giác đói, khiến việc giảm cân chững lại. Ông lập luận rằng quan niệm đơn giản “calo nạp vào, calo tiêu hao” đã bỏ qua cách cơ thể tự điều chỉnh. Ông dẫn ra Thí nghiệm nhịn đói Minnesota (Minnesota Starvation Experiment) vào những năm 1940, trong đó những thanh niên khỏe mạnh ăn kiêng nghiêm ngặt, ít calo trong thời gian dài đã trở nên lạnh người, yếu ớt và ám ảnh về thức ăn; ông cũng dẫn một nghiên cứu lớn với gần 50.000 phụ nữ, trong đó chế độ ăn ít chất béo và ít calo hơn chỉ giúp giảm cân rất ít và không bền.

Trong cuộc sống: Một người ăn kiêng nghiêm ngặt có thể thấy lạnh, mệt và đói, cho đến khi hết đợt ăn kiêng thì cân nặng quay lại.

2. Cái nhìn từ nội tiết tố về béo phì

Ý chính: Theo Fung, béo phì chủ yếu là sự mất cân bằng nội tiết tố, trong đó insulin giữ vai trò trung tâm. Insulin là một nội tiết tố báo cho cơ thể cất trữ năng lượng; khi insulin cao kéo dài, cơ thể dễ tích mỡ hơn và khó đốt mỡ hơn. Ông nói rằng vì thế câu hỏi nên là điều gì đẩy insulin lên và làm sao hạ nó xuống, chứ không phải ta ăn bao nhiêu.

Trong cuộc sống: Hãy hình dung insulin như chiếc chìa khóa mở cửa kho để cất nhiên liệu; chìa khóa dùng càng nhiều thì càng có nhiều thứ được cất vào kho.

3. Kháng insulin và vòng luẩn quẩn

Ý chính: Fung giải thích rằng khi insulin ở mức cao trong thời gian dài, các tế bào có thể không còn đáp ứng với nó nữa. Hiện tượng này gọi là kháng insulin (insulin resistance). Cơ thể đáp lại bằng cách tạo ra còn nhiều insulin hơn nữa, và từ đó hình thành một vòng luẩn quẩn. Ông liên hệ quá trình này với bệnh tiểu đường tuýp 2, và cho rằng chữa tiểu đường chỉ bằng cách đưa thêm insulin có thể làm tăng cân nặng thêm. Ông tin rằng mấu chốt là giảm nhu cầu insulin của cơ thể.

Trong cuộc sống: Nếu cứ hét vào mặt một người, họ có thể thôi không nghe nữa, và bạn lại phải hét to hơn.

4. Điều gì làm insulin tăng

Ý chính: Tác giả bàn về vai trò của tinh bột tinh chế, đường và thói quen ăn vặt liên tục trong việc giữ insulin ở mức cao. Ông cũng nhắc đến những yếu tố khác như cortisol, một nội tiết tố tăng lên khi căng thẳng và thiếu ngủ. Ông khẳng định thói quen ăn suốt ngày với đồ chế biến sẵn của đời sống hiện đại khiến cơ thể luôn ở chế độ tích trữ. Theo ông, vấn đề không chỉ là ta ăn gì mà còn là ta ăn thường xuyên đến đâu, vì ăn liên tục khiến insulin không kịp hạ về mức thấp giữa các bữa.

Trong cuộc sống: Nhấp nháp đồ uống có đường suốt cả ngày khiến cơ thể không có phút nào được nghỉ khỏi đường.

5. Năm gợi ý về chế độ ăn

Ý chính: Fung đề xuất một số nguyên tắc: giảm đường thêm vào, giảm ngũ cốc tinh chế như bánh mì trắng, ăn lượng đạm vừa phải, đưa vào những chất béo tự nhiên như dầu ô liu và bơ, và ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ hơn, kèm vài bổ sung nhỏ như giấm. Ông cho rằng ăn thực phẩm thật, chưa qua chế biến là nền tảng của mọi kế hoạch ăn uống. Trong thực tế, điều này nghĩa là thay tinh bột tinh chế bằng thực phẩm nguyên bản như rau, hạt và đậu. Ông cũng khuyên không nên ăn vặt, và nói rằng có thể bỏ bữa sáng nếu bạn không thấy đói.

Trong cuộc sống: Đổi bát ngũ cốc ăn sáng nhiều đường sang trứng, hoặc sữa chua không đường với các loại hạt, là làm theo lời khuyên này.

6. Nhịn ăn như một công cụ

Ý chính: Khuyến nghị chính còn lại là đưa vào những khoảng thời gian nhịn ăn, tức là không ăn gì trong một khoảng thời gian định trước, để cơ thể được nghỉ khỏi insulin. Ông mô tả những kiểu nhịn ăn từ một quãng nhịn ngắn mỗi ngày đến nhịn trọn một ngày hoặc lâu hơn, với ví dụ chính là nhịn 24 đến 36 tiếng vài lần mỗi tuần, và nói rằng nếu làm đúng cách thì có thể an toàn và hiệu quả. Ông nhấn mạnh rằng người bị tiểu đường hoặc đang dùng thuốc, chẳng hạn thuốc huyết áp, cần được bác sĩ theo dõi sát và có thể phải điều chỉnh liều, và bất kỳ ai thấy không khỏe thì nên dừng lại. Cuốn sách không bàn đến trẻ em, thai kỳ hay rối loạn ăn uống, nên bản tóm tắt này tự thêm một lời cảnh báo: nhịn ăn không phù hợp với mọi người, kể cả trẻ em, phụ nữ mang thai và người có một số bệnh lý nhất định, và ai đang dùng thuốc thì nên hỏi bác sĩ trước.

Trong cuộc sống: Để cách nhau vài tiếng giữa bữa tối và bữa sáng là một dạng nhẹ của ý tưởng này.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Mật mã béo phì xuất hiện đúng lúc công chúng đang quan tâm nhiều đến nhịn ăn gián đoạn (intermittent fasting) và ăn ít tinh bột. Fung cũng viết blog và giảng trực tuyến về những ý tưởng này, và công trình của ông nói trúng tâm sự của những người đã vật lộn với cân nặng và tiểu đường, và cảm thấy bị lời khuyên thông thường bỏ rơi. Cuốn sách thách thức việc từ lâu chỉ tập trung vào calo, và khuyến khích người đọc xem xét thêm nội tiết tố, giấc ngủ và căng thẳng. Nó cũng gợi sự chú ý đến mối liên hệ giữa cân nặng, chế độ ăn và tiểu đường tuýp 2. Nhiều chuyên gia y tế không đồng ý với một số phần trong sách, nhưng sách đã khơi dậy cuộc thảo luận rộng rãi về cách chúng ta nghĩ về cân nặng và sức khỏe. Dù người đọc rút ra kết luận nào, cuốn sách mời họ đặt câu hỏi với những lời giải thích quá đơn giản và xem xét bằng chứng.

Những ý chính

  • Cân nặng không chỉ là chuyện calo. Nội tiết tố, nhất là insulin, đóng vai trò lớn trong việc tích mỡ.
  • Ăn liên tục khiến insulin luôn cao. Cho cơ thể những quãng nghỉ có thể có ích.
  • Tinh bột tinh chế đáng chú ý. Đường và bột trắng là mối quan tâm hàng đầu.
  • Nhịn ăn là một công cụ, không dành cho mọi người. Khi cần thì nên làm theo tư vấn của bác sĩ.
  • Thực phẩm nguyên bản là nền tảng. Đồ ăn thật, ít chế biến là điểm xuất phát hợp lý.

Bài học có thể rút ra

Bạn có thể rút ra những thói quen chung, hợp lý: để ý xem mình ăn bao nhiêu đồ ngọt và đồ chế biến nhiều, và thử thay bớt bằng thực phẩm nguyên bản. Hãy chú ý đến giấc ngủ và căng thẳng, vì chúng ảnh hưởng đến cảm giác thèm ăn và sức khỏe. Hãy tử tế với chính mình, vì cân nặng chịu tác động của nhiều thứ, không chỉ của ý chí. Nếu tò mò về nhịn ăn, hãy hỏi bác sĩ trước, nhất là khi bạn còn trẻ, đang mang thai, bị tiểu đường hoặc từng bị rối loạn ăn uống. Bản tóm tắt này chỉ là thông tin chung, không phải lời khuyên y tế.

Phê bình và góc nhìn khác

Nhiều nhà nghiên cứu dinh dưỡng cho rằng bằng chứng ủng hộ ý kiến rằng cân nặng thay đổi tùy theo cân bằng năng lượng, dù nội tiết tố có ảnh hưởng đến cơn đói và quá trình chuyển hóa, và họ bác bỏ quan điểm cho rằng calo không quan trọng. Các nghiên cứu về nhịn ăn gián đoạn cho thấy nó có thể giúp giảm cân, nhưng không nhất thiết hiệu quả hơn các chế độ ăn khác cũng cắt giảm calo. Giới phê bình nói rằng Fung dựa vào những nghiên cứu nhỏ và kinh nghiệm lâm sàng của mình, chọn lọc bằng chứng, và các khẳng định có thể bị phóng đại. Cũng có lo ngại rằng nhịn ăn có thể gây hại cho một số người, trong đó có người bị rối loạn ăn uống. Người đọc nên bàn với bác sĩ trước khi thay đổi lớn về chế độ ăn.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách dành cho người lớn quan tâm đến mối liên hệ giữa cân nặng, nội tiết tố và chế độ ăn, và muốn hiểu cách tiếp cận của một bác sĩ. Sách viết rõ ràng, có giải thích và câu chuyện minh họa. Người bị tiểu đường, có bệnh lý khác hoặc từng bị rối loạn ăn uống tuyệt đối không nên áp dụng khi chưa có sự giám sát của bác sĩ, còn những ai muốn đọc một đánh giá cân bằng về các quan điểm khác nhau thì có thể tìm thêm các nguồn khác.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Cách không chết

Michael Greger with Gene Stone

Bác sĩ Michael Greger điểm lại các nghiên cứu về những nguyên nhân chính gây tử vong sớm và lập luận rằng một chế độ ăn dựa trên thực vật nguyên dạng có thể phòng ngừa, thậm chí giúp đảo ngược, nhiều bệnh mạn tính.

🍎 Sức khỏe

Cuộc cách mạng Glucose

Jessie Inchauspe

Nhà hóa sinh Jessie Inchauspe cho rằng những lần đường huyết tăng vọt làm hại năng lượng, tâm trạng và sức khỏe lâu dài của ta, và bà đưa ra những "mẹo" đơn giản về ăn uống và thói quen để làm phẳng chúng mà không phải bỏ những món mình thích.

🍎 Sức khỏe

Người siêu chế biến

Chris van Tulleken

Bác sĩ kiêm người dẫn chương trình truyền hình Chris van Tulleken cho rằng thực phẩm siêu chế biến là những sản phẩm công nghiệp được thiết kế để ăn với số lượng lớn, có thể gây hại cho sức khỏe, và các chính phủ nên coi chúng nghiêm túc như những nguy cơ khác.

🍎 Sức khỏe

Bênh vực thực phẩm

Michael Pollan

Michael Pollan cho rằng khoa học dinh dưỡng hiện đại và ngành thực phẩm đã khiến chúng ta rối trí, và ta ăn uống tốt hơn khi chọn thức ăn thật, không ăn quá nhiều, chủ yếu là thực vật, theo cách ăn truyền thống.

🍎 Sức khỏe

Sao chúng ta lại ngủ

Matthew Walker

Nhà khoa học thần kinh Matthew Walker cho rằng giấc ngủ là điều thiết yếu đối với trí nhớ, tâm trạng, sức khỏe và tuổi thọ, và những thói quen của đời sống hiện đại đang gây ra tình trạng thiếu ngủ lan rộng và nguy hiểm.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Sống lâu

Peter Attia with Bill Gifford

Muốn sống lâu hơn và khỏe hơn, ta nên chủ động phòng ngừa từ sớm những bệnh mạn tính đang lấy đi sinh mạng của đa số mọi người, bằng cách rèn luyện cơ thể, chú ý đến dinh dưỡng và giấc ngủ, và chăm sóc sức khỏe tinh thần.

🍎 Sức khỏe

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →