Người siêu chế biến

Tên gốc: Ultra-Processed People

Từ 13 tuổiđọc 6 phútdinh dưỡngchính sách thực phẩm
Lưu ý nội dung có bàn về béo phì và bệnh liên quan đến ăn uống; có phê phán việc quảng cáo sữa công thức cho trẻ sơ sinh
Tìm mua sách ↓

Bác sĩ kiêm người dẫn chương trình truyền hình Chris van Tulleken cho rằng thực phẩm siêu chế biến là những sản phẩm công nghiệp được thiết kế để ăn với số lượng lớn, có thể gây hại cho sức khỏe, và các chính phủ nên coi chúng nghiêm túc như những nguy cơ khác.

Giới thiệu

Ultra-Processed People: Why Do We All Eat Stuff That Isn’t Food... and Why Can’t We Stop? ra mắt năm 2023, do Chris van Tulleken, một bác sĩ chuyên bệnh truyền nhiễm và người dẫn chương trình truyền hình người Anh, viết. Ông xuất phát từ mối lo của chính mình: một phần lớn những gì nhiều người ăn ở các nước như Vương quốc Anh và Hoa Kỳ đến từ những gói và chai có danh sách dài các thành phần lạ. Cuốn sách giải thích “thực phẩm siêu chế biến” nghĩa là gì, điểm lại bằng chứng về tác động của chúng, mô tả cách ngành công nghiệp này vận hành, và kể về một tháng tác giả ăn chủ yếu những thực phẩm này như một thí nghiệm trên chính bản thân mình.

Tóm tắt đầy đủ

1. Thế nào là siêu chế biến

Ý chính: Van Tulleken giải thích một cách phân nhóm thực phẩm gọi là NOVA, do các nhà nghiên cứu ở Brazil xây dựng. Cách này xếp thực phẩm vào bốn nhóm: thực phẩm tươi hoặc chế biến tối thiểu, nguyên liệu nấu ăn như dầu và muối, thực phẩm chế biến như phô mai và rau đóng hộp, và thực phẩm siêu chế biến (ultra-processed food), tức là những công thức công nghiệp làm từ các chất chiết xuất từ thực phẩm cộng với phụ gia như hương liệu, màu và chất nhũ hóa. Ví dụ gồm nhiều loại ngũ cốc ăn sáng, nước ngọt, đồ ăn vặt đóng gói và một số loại bánh mì.

Trong cuộc sống: Một ổ bánh mì tự làm chỉ có bột, nước, men và muối, nhưng nhiều ổ bánh mì ở siêu thị chứa cả một danh sách dài các thành phần khác mà bạn sẽ không tìm thấy trong bếp nhà mình.

2. Được thiết kế để ăn nhanh và ăn nhiều

Ý chính: Tác giả nói rằng những thực phẩm này được chế tạo sao cho rất hấp dẫn và dễ ăn, thường mềm, ngọt, mặn và béo, để người ta ăn nhanh và không thấy no. Ông mô tả một nghiên cứu được kiểm soát chặt chẽ, trong đó những tình nguyện viên được cho ăn các bữa siêu chế biến đã ăn nhiều calo hơn và tăng cân, so với lúc họ ăn chế độ thực phẩm chưa chế biến có thành phần dinh dưỡng tương đương trên giấy.

Trong cuộc sống: Ăn hết cả một túi đồ ăn vặt giòn dễ hơn nhiều so với ăn hết cả một túi cà rốt sống.

3. Thí nghiệm của chính tác giả

Ý chính: Van Tulleken ăn một chế độ khoảng 80 phần trăm là thực phẩm siêu chế biến trong một tháng, một mức ăn cố ý rất nhiều, và đo các chỉ số trước và sau. Ông mô tả nó ảnh hưởng thế nào đến cơ thể, các hormone điều khiển cảm giác thèm ăn và tâm trạng của mình, và nói rằng ông cảm thấy không khỏe và lo âu. Đây là thí nghiệm của một người, không phải bằng chứng khoa học, nhưng nó giúp minh họa cho các nghiên cứu.

Trong cuộc sống: Tự thử một điều gì đó trong thời gian ngắn có thể khiến một nguy cơ trừu tượng trở nên thật hơn, dù nó không thay thế được một nghiên cứu bài bản.

4. Những thực phẩm này có thể làm gì với cơ thể

Ý chính: Cuốn sách điểm qua các nghiên cứu liên hệ việc ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến với béo phì, tiểu đường típ 2, bệnh tim và một số bệnh khác. Tác giả giải thích những lý do có thể có, như tác động của các phụ gia như chất nhũ hóa lên ruột, tốc độ ăn và mật độ năng lượng cao của những thực phẩm này. Ông cẩn thận nói rằng phần lớn bằng chứng là quan sát, nhưng quy luật qua nhiều nghiên cứu là nhất quán và đáng lo.

Trong cuộc sống: Nếu nhiều nghiên cứu khác nhau ở những nước khác nhau cùng chỉ về một hướng, thì phản ứng hợp lý là xem cảnh báo ấy một cách nghiêm túc, dù chưa có bằng chứng cuối cùng.

5. Sức mạnh của ngành thực phẩm

Ý chính: Van Tulleken mô tả cách các công ty lớn thống trị thị trường thực phẩm đóng gói, và cách họ dùng quảng cáo cùng việc tài trợ nghiên cứu để định hình cuộc tranh luận. Ông kể câu chuyện về việc quảng bá sữa công thức cho trẻ sơ sinh một cách quyết liệt ở các nước nghèo hơn vào thập niên 1970, khiến một tập đoàn thực phẩm lớn bị cáo buộc, như một ví dụ về việc lợi ích doanh nghiệp có thể gây hại cho sức khỏe. Ông gợi ý rằng các chính phủ có thể học từ cách thuốc lá từng bị quản lý.

Trong cuộc sống: Khi một quảng cáo đồ ăn vặt khiến nó trông như một lựa chọn lành mạnh, thật hữu ích khi hỏi xem ai đang trả tiền cho thông điệp ấy.

6. Có thể làm gì

Ý chính: Tác giả đưa ra vài lời khuyên cho từng cá nhân, nhưng ông nhấn mạnh rằng vấn đề không đơn giản chỉ là chuyện ý chí cá nhân. Ông ủng hộ những chính sách như nhãn cảnh báo rõ ràng hơn, giới hạn quảng cáo chặt chẽ hơn, và các quy định mạnh hơn để ngăn ảnh hưởng của doanh nghiệp khỏi nghiên cứu về sức khỏe, và ông nói thức ăn thật nên dễ mua hơn và rẻ hơn, dù ông dè chừng những biện pháp làm cho thức ăn giá phải chăng đắt lên. Ông cũng khuyên chọn những phiên bản ít chế biến hơn của các món ăn hằng ngày và nói rằng chúng ta nên tránh làm xấu hổ những người phải dựa vào đồ ăn tiện lợi.

Trong cuộc sống: Một trường học phục vụ bữa ăn tươi và cấm quảng cáo đồ ăn vặt kém lành mạnh khiến lựa chọn tốt trở thành lựa chọn dễ dàng.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Người siêu chế biến đã trở thành một cuốn sách bán chạy và góp thêm vào cuộc tranh luận công khai ngày càng lớn về những thực phẩm mà nhiều người trong chúng ta ăn hằng ngày. Sách đưa cách phân loại NOVA và bằng chứng về thực phẩm công nghiệp đến với đông đảo độc giả, và khuyến khích thảo luận về chính sách thực phẩm chứ không chỉ về lựa chọn cá nhân. Cuốn sách còn đáng chú ý vì tác giả là một bác sĩ nhìn vấn đề từ góc độ y tế công cộng và quyền lực của các tập đoàn, chứ không đơn thuần là một chế độ ăn. Nó đã góp thêm vào thảo luận công khai về các quy định về dán nhãn và quảng cáo. Dù mọi nhận định của sách có được kiểm chứng hay không, nó đã khiến nhiều độc giả chú ý hơn đến danh sách thành phần và đến chính trị của thực phẩm.

Những ý chính

  • Không phải mọi cách chế biến đều như nhau. Thực phẩm siêu chế biến là những công thức công nghiệp, rất khác với nấu ăn tại nhà.
  • Chúng dễ khiến ta ăn quá nhiều. Kết cấu, vị và tốc độ ăn thúc đẩy ta ăn với số lượng lớn.
  • Bằng chứng đáng lo ngại. Các nghiên cứu liên hệ những thực phẩm này với một số bệnh, dù cần thêm nghiên cứu.
  • Ngành công nghiệp có quyền lực. Quảng cáo và vận động hành lang định hình những gì có sẵn và giá cả phải chăng.
  • Chính sách quan trọng. Lựa chọn tốt hơn cần được hỗ trợ bằng quy định, giá cả và trường học.

Bài học có thể rút ra

Bạn có thể đọc danh sách thành phần và để ý món nào chứa nhiều phụ gia, và cố tăng tỷ lệ các bữa ăn mà bạn hoặc gia đình tự nấu từ nguyên liệu đơn giản. Đừng tự trách mình hay trách người khác vì phải dựa vào đồ ăn tiện lợi, vì thời gian, tiền bạc và khả năng tiếp cận đều giới hạn lựa chọn của mọi người. Hãy ăn chung với người khác, ăn chậm và chú ý khi nào mình đã no. Hãy hỏi xem bạn có thể làm gì ở trường hoặc cộng đồng của mình để thức ăn tươi dễ tìm hơn. Bản tóm tắt này chỉ là thông tin chung, không phải lời khuyên y tế, và những người có bệnh lý nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà khoa học dinh dưỡng cho rằng cách phân loại NOVA quá rộng, vì nó gộp chung những thực phẩm rất khác nhau, như đồ uống có đường và bánh mì nguyên cám có phụ gia, và phần lớn bằng chứng chỉ là quan sát, nên có thể phản ánh những khác biệt khác về lối sống. Những người khác lập luận rằng việc tập trung vào mức độ chế biến có nguy cơ khiến những thực phẩm lành mạnh, giá phải chăng và tiện lợi bị coi như kẻ thù, điều có thể gây hại cho các gia đình thu nhập thấp. Một số chuyên gia nói rằng lập luận chống lại một số phụ gia cụ thể chưa được chứng minh. Bản thân tác giả chấp nhận sự bất định và kêu gọi nghiên cứu thêm, đồng thời vẫn lập luận cho sự thận trọng.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho những độc giả muốn hiểu cuộc tranh luận về thực phẩm chế biến, cũng như phụ huynh, giáo viên và những người làm chính sách. Sách sinh động, mang tính cá nhân và dễ theo dõi. Những ai muốn một bản điểm lại chặt chẽ, mang tính kỹ thuật về các nghiên cứu dinh dưỡng có thể thích đọc các bài báo khoa học hơn, và những người có bệnh lý nên trao đổi về chế độ ăn của mình với chuyên gia.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Bênh vực thực phẩm

Michael Pollan

Michael Pollan cho rằng khoa học dinh dưỡng hiện đại và ngành thực phẩm đã khiến chúng ta rối trí, và ta ăn uống tốt hơn khi chọn thức ăn thật, không ăn quá nhiều, chủ yếu là thực vật, theo cách ăn truyền thống.

🍎 Sức khỏe

Mật mã béo phì

Jason Fung

Bác sĩ Jason Fung cho rằng béo phì chủ yếu là vấn đề của nội tiết tố, nhất là insulin, chứ không chỉ do ăn quá nhiều calo, và ông khuyên giảm đường, giảm tinh bột tinh chế và xen vào đó những khoảng thời gian nhịn ăn.

🍎 Sức khỏe

Cuộc cách mạng Glucose

Jessie Inchauspe

Nhà hóa sinh Jessie Inchauspe cho rằng những lần đường huyết tăng vọt làm hại năng lượng, tâm trạng và sức khỏe lâu dài của ta, và bà đưa ra những "mẹo" đơn giản về ăn uống và thói quen để làm phẳng chúng mà không phải bỏ những món mình thích.

🍎 Sức khỏe

Cách không chết

Michael Greger with Gene Stone

Bác sĩ Michael Greger điểm lại các nghiên cứu về những nguyên nhân chính gây tử vong sớm và lập luận rằng một chế độ ăn dựa trên thực vật nguyên dạng có thể phòng ngừa, thậm chí giúp đảo ngược, nhiều bệnh mạn tính.

🍎 Sức khỏe

Những vùng đất xanh

Dan Buettner

Dan Buettner đến thăm những nơi trên thế giới mà người dân sống thọ và khỏe mạnh khác thường, và nhận ra những thói quen chung về ăn uống, vận động, mục đích sống và cộng đồng mà chúng ta có thể học theo.

🍎 Sức khỏe

Sống lâu

Peter Attia with Bill Gifford

Muốn sống lâu hơn và khỏe hơn, ta nên chủ động phòng ngừa từ sớm những bệnh mạn tính đang lấy đi sinh mạng của đa số mọi người, bằng cách rèn luyện cơ thể, chú ý đến dinh dưỡng và giấc ngủ, và chăm sóc sức khỏe tinh thần.

🍎 Sức khỏe

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →