Hết núi này đến núi khác

Tên gốc: Mountains Beyond Mountains

Từ 13 tuổiđọc 7 phúttiểu sửy họcsức khỏe toàn cầu
Lưu ý nội dung nghèo đói; cái chết vì bệnh tật; kể cả ở trẻ em; và một số bạo lực chính trị
Tìm mua sách ↓

Tracy Kidder theo chân bác sĩ người Mỹ Paul Farmer, người dành cả cuộc đời để đưa dịch vụ y tế chất lượng cao đến những người nghèo nhất ở Haiti và nhiều nơi khác, và đã thách thức thế giới hãy coi bệnh nhân nghèo xứng đáng được hưởng sự chăm sóc tốt nhất.

Giới thiệu

Mountains Beyond Mountains: The Quest of Dr. Paul Farmer, a Man Who Would Cure the World được Tracy Kidder, một tác giả người Mỹ nổi tiếng với thể loại phi hư cấu theo lối kể chuyện, xuất bản năm 2003. Kidder đã dành nhiều thời gian bên cạnh Farmer, đi cùng ông đến Haiti, Peru và Nga, và gặp các đồng nghiệp lẫn bệnh nhân của ông. Hai người gặp nhau lần đầu ở Haiti vào năm 1994. Tựa sách lấy từ một câu tục ngữ của người Haiti, nói rằng sau những ngọn núi còn có những ngọn núi khác, nghĩa là mỗi vấn đề được giải quyết lại để lộ ra một vấn đề mới. Farmer là bác sĩ kiêm nhà nhân học, và là người đồng sáng lập tổ chức Partners In Health. Ông qua đời năm 2022, rất lâu sau khi cuốn sách ra đời.

Tóm tắt đầy đủ

1. Một bác sĩ không bao giờ dừng lại

Ý chính: Kidder giới thiệu Farmer như một người có nguồn năng lượng khổng lồ, chia thời gian giữa làm việc ở một bệnh viện tại Boston và điều hành các chương trình y tế ở những nơi nghèo khó. Ông ngủ rất ít, đi lại liên tục, và dành sự chú ý cho từng bệnh nhân lẫn cho những vấn đề lớn. Kidder nói rằng chính con người Farmer đã thu hút ông, một người dường như làm nhiều hơn nói. Farmer truyền cảm hứng, và với những người quanh ông, cũng là một thử thách và đôi khi làm họ kiệt sức.

Trong cuộc sống: Có những người dường như làm việc không có giới hạn, và đáng để tự hỏi điều gì tiếp sức cho họ, cùng cái giá mà họ và gia đình họ phải trả.

2. Haiti và một trạm y tế trên đồi

Ý chính: Đầu những năm 1980, Farmer bắt đầu làm việc tại một bệnh viện ở Cange, một ngôi làng nghèo trên cao nguyên miền trung Haiti, nơi nhiều người gần như không có bác sĩ hay thuốc men. Ông và những người bạn đã dựng nên một trạm y tế và, theo thời gian, một bệnh viện, mang tên Zanmi Lasante, một tên gọi tiếng Creole có nghĩa là Partners in Health (những người bạn đồng hành vì sức khỏe). Nơi đây chữa bệnh cho gần như tất cả mọi người, bất kể họ có khả năng chi trả hay không. Farmer tin rằng người nghèo có quyền được chăm sóc như người giàu, và kiên quyết dùng các phương pháp điều trị hiện đại chứ không dùng những giải pháp kém chất lượng. Kidder mô tả phần lớn công việc này bắt đầu từ một vài người, với sự giúp đỡ của các nhà tài trợ ở Boston.

Trong cuộc sống: Một nhóm nhỏ biết quan tâm và không chịu bỏ cuộc có thể bắt đầu một việc phát triển vượt xa kế hoạch ban đầu của họ.

3. Chữa những căn bệnh của nghèo đói

Ý chính: Farmer và các đồng nghiệp chữa những bệnh như lao và HIV/AIDS ở những nơi mà người khác nói rằng việc đó quá tốn kém hoặc quá phức tạp. Nhiều chuyên gia y tế cho rằng chữa AIDS ở các nước nghèo là quá đắt, và ủng hộ việc phòng ngừa, nhưng Farmer và Partners In Health vẫn chữa cho bệnh nhân bất kể chi phí. Tổ chức này cũng dựa vào các nhân viên y tế cộng đồng người địa phương, những người giúp bệnh nhân tuân thủ việc điều trị. Kidder cũng nhắc tên các đồng nghiệp như Ophelia Dahl, Jim Yong Kim và Tom White, cùng công việc ở Cange.

Trong cuộc sống: Một người hàng xóm kiểm tra xem người bạn ốm đã uống thuốc chưa có thể làm nên khác biệt giữa khỏi bệnh và không khỏi.

4. Bệnh lao kháng thuốc và cuộc chiến với hệ thống

Ý chính: Kidder kể về công việc của Farmer ở Peru, nơi tổ chức đến để chống lại một dạng bệnh lao kháng các loại thuốc thông thường, sau khi một linh mục, bạn của Farmer và Kim, người đã thúc giục họ làm việc ở Lima, qua đời vì căn bệnh này. Những loại thuốc cần thiết cực kỳ đắt, và Jim Yong Kim đã thương lượng với các hãng dược để hạ giá xuống mạnh. Farmer và các đồng nghiệp cũng phản bác cách tiếp cận tiêu chuẩn cứng nhắc đối với bệnh lao mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang thúc đẩy, và công việc của họ góp phần tạo ra một cách tiếp cận điều chỉnh gọi là DOTS-Plus. Năm 2000, Quỹ Gates trao cho Partners In Health và các tổ chức khác một khoản tài trợ lớn, 45 triệu đô la, để chống bệnh này ở Lima. Cuộc đấu tranh gồm những cuộc tranh cãi kéo dài với các tổ chức quyền lực về việc liệu một cách điều trị đắt đỏ như vậy có đáng với chi phí hay không.

Trong cuộc sống: Khi ai đó nói với bạn rằng việc gì đó quá đắt để thử, hỏi xem ai quyết định điều đó, và dựa trên cơ sở nào, có thể mở ra những khả năng mới.

5. Một cách nhìn đạo đức về sức khỏe

Ý chính: Cuốn sách tìm hiểu tư tưởng của Farmer, vốn được hình thành từ việc học hành của ông và từ thần học giải phóng (liberation theology), một phong trào tôn giáo nhấn mạnh việc ưu tiên lựa chọn đứng về phía người nghèo (preferential option for the poor), mà những người trong tổ chức của ông gọi tắt là “O for the P”. Farmer lập luận rằng lịch sử và chính trị, kể cả chính sách của Hoa Kỳ đối với Haiti, đã góp phần giữ cho các nước nghèo tiếp tục nghèo và bệnh tật. Ông cho rằng chăm sóc sức khỏe nên đến trước hết với những người cần nó nhất. Kidder cũng xem xét những mâu thuẫn, như việc phân loại ưu tiên bệnh nhân (triage) và liệu có thực tế không khi muốn mang sự chăm sóc tốt nhất đến cho tất cả mọi người.

Trong cuộc sống: Một ngôi trường mà một số học sinh thiếu sách vì nơi mình sống đang đối mặt với cùng loại bất công ấy.

6. Cái giá, những người chỉ trích và ý thức về sứ mệnh

Ý chính: Phần cuối cho thấy cái giá cá nhân của sự cống hiến của Farmer: ít thời gian bên vợ là Didi Bertrand và con gái, và một lời cầu hôn trước đó với Ophelia Dahl mà cô đã từ chối, một phần vì công việc của ông. Kidder nhiều lần đặt câu hỏi liệu số tiền chi cho từng bệnh nhân có thể làm được nhiều điều tốt hơn ở nơi khác hay không. Một cậu bé Haiti mắc một loại ung thư hiếm được đưa bằng máy bay đến Boston để chữa trị tốn kém, nhưng cậu qua đời, và Farmer đáp rằng cứu từng mạng người là điều quan trọng, dù tốn kém đến đâu. Kidder kết luận rằng Farmer không phải là một vị thánh mà là một người thực lòng tận tụy vì người nghèo.

Trong cuộc sống: Bạn không cần từ bỏ mọi thứ để giúp đỡ người khác, nhưng đáng để tự hỏi mình có thể cho đi điều gì.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Hết núi này đến núi khác trở thành sách bán chạy của tờ New York Times và giành được các giải thưởng, và sau đó có thêm một ấn bản dành cho độc giả trẻ. Sách kể câu chuyện về bất bình đẳng y tế toàn cầu qua cuộc đời của một con người, khiến chủ đề trở nên sống động, và cho thấy sức mạnh của sự kiên trì và lòng trắc ẩn. Cuốn sách được khen là truyền cảm hứng, trong đó có lời khen của Bill Gates, và góp phần thu hút sự chú ý đến Partners In Health cũng như phong trào rộng hơn đòi quyền được điều trị ở các nước nghèo. Sách cũng đặt ra những câu hỏi khó về sự công bằng, nguồn lực và sự hy sinh cá nhân, những câu hỏi vẫn còn nguyên giá trị. Farmer qua đời ở Rwanda vào tháng 2 năm 2022, thọ 62 tuổi.

Những ý chính

  • Sức khỏe là một quyền. Người nghèo xứng đáng được chăm sóc chất lượng như người giàu.
  • Hãy chứng minh rằng làm được. Những ví dụ thực tế có thể thay đổi suy nghĩ và chính sách.
  • Người địa phương là không thể thiếu. Nhân viên y tế cộng đồng có thể giúp bệnh nhân theo đủ liệu trình điều trị.
  • Hoàn cảnh xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe. Nghèo đói và bất bình đẳng gây ra bệnh tật.
  • Luôn còn những ngọn núi khác. Giải quyết xong một vấn đề lại lộ ra những vấn đề khác, nên cần sự kiên trì.

Bài học có thể rút ra

Bạn có thể bắt đầu bằng việc chú ý đến những người ở gần mình. Hãy tìm hiểu về sức khỏe trong cộng đồng của bạn và hỏi xem ai đang bị bỏ lại phía sau. Hãy làm tình nguyện, quyên góp hoặc học một điều gì đó giúp ích cho người khác. Hãy nhớ rằng thay đổi lớn thường bắt đầu từ công việc nhỏ và đều đặn, và từ việc không chấp nhận rằng một vấn đề không thể giải quyết. Đồng thời, hãy chăm sóc bản thân và những người bạn yêu thương: tấm gương của Farmer truyền cảm hứng, nhưng cũng cho thấy cái giá của việc cho đi tất cả. Hãy tìm một cách phục vụ mà bạn có thể duy trì suốt nhiều năm.

Phê bình và góc nhìn khác

Vì cuốn sách là bức chân dung đầy ngưỡng mộ về một con người phi thường, độc giả có thể thấy nó vẽ nên một hình ảnh được lý tưởng hóa, và việc tập trung vào một cá nhân anh hùng có thể che khuất công sức của nhiều đồng nghiệp và người dân địa phương. Chính Kidder cũng nêu câu hỏi liệu việc chi những khoản tiền lớn cho từng bệnh nhân có mang lại nhiều lợi ích nhất hay không, và các cuộc tranh luận về hiệu quả chi phí và về việc liệu cách làm như vậy có thể nhân rộng hay không vẫn còn bỏ ngỏ, và phức tạp hơn những gì một câu chuyện đơn lẻ có thể thể hiện. Cuốn sách được viết năm 2003, và những sự kiện sau đó đã làm thay đổi lĩnh vực này. Dù vậy, nó vẫn là một bức chân dung cảm động.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho những độc giả quan tâm đến y học, sức khỏe toàn cầu, nghèo đói và cuộc đời của những người tìm cách thay đổi thế giới. Sách được viết ấm áp và dễ theo dõi. Ai tìm một nghiên cứu chuyên sâu về chính sách y tế nên tìm ở nơi khác, và những độc giả thấy khó chịu trước các câu chuyện về bệnh tật và nghèo đói có thể thấy một số chương khó đọc.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Ngân hàng cho người nghèo

Muhammad Yunus

Muhammad Yunus kể lại việc ông bắt đầu cho những người nông dân nghèo ở Bangladesh vay những khoản tiền rất nhỏ như thế nào, rồi xây dựng Ngân hàng Grameen trên niềm tin rằng người nghèo đáng được tin cậy khi vay tiền, và lập luận rằng tín dụng là một quyền cơ bản của con người.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Hiểu nghèo thoát nghèo

Abhijit V. Banerjee and Esther Duflo

Hai nhà kinh tế học kiểm nghiệm các ý tưởng chống đói nghèo bằng thí nghiệm thực địa cho rằng ta nên thôi tìm kiếm một giải pháp lớn duy nhất, mà thay vào đó tìm hiểu các gia đình nghèo thực sự sống và quyết định ra sao, để nhờ vậy tìm ra điều có hiệu quả.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Tuyên ngôn về danh sách kiểm tra

Atul Gawande

Bác sĩ phẫu thuật Atul Gawande cho thấy rằng trong một thế giới quá phức tạp để bất kỳ chuyên gia nào nhớ hết mọi thứ, một danh sách kiểm tra (checklist) đơn giản có thể ngăn ngừa sai sót ở bệnh viện, trên máy bay và tại các công trình xây dựng.

🍎 Sức khỏe

Ai rồi cũng chết

Atul Gawande

Bác sĩ phẫu thuật kiêm nhà văn Atul Gawande cho rằng y học hiện đại giỏi chống lại cái chết nhưng chưa giúp được nhiều để con người sống tốt khi già đi và khi đến gần cuối đời, và rằng bác sĩ cùng gia đình nên đặt điều quan trọng nhất đối với người bệnh lên hàng đầu.

👤 Chuyện đời thực

Phát triển là tự do

Amartya Sen

Amartya Sen cho rằng không nên đánh giá sự phát triển chỉ bằng thu nhập quốc dân, mà bằng những quyền tự do thực sự mà con người có để sống cuộc đời mình thấy đáng giá, chẳng hạn được khỏe mạnh, được học hành và được tham gia vào đời sống chung.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Sống lâu

Peter Attia with Bill Gifford

Muốn sống lâu hơn và khỏe hơn, ta nên chủ động phòng ngừa từ sớm những bệnh mạn tính đang lấy đi sinh mạng của đa số mọi người, bằng cách rèn luyện cơ thể, chú ý đến dinh dưỡng và giấc ngủ, và chăm sóc sức khỏe tinh thần.

🍎 Sức khỏe

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →