Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ

Tên gốc: The General Theory of Employment, Interest and Money

Từ 13 tuổiđọc 7 phútkinh tế họckinh tế vĩ môlý thuyết kinh tế
Tìm mua sách ↓

Keynes lập luận rằng một nền kinh tế có thể bị kẹt trong tình trạng thất nghiệp cao vì tổng chi tiêu quá thấp, và chính phủ có thể, cũng nên, hành động để nâng cầu lên khi chi tiêu của khu vực tư nhân không đủ.

Giới thiệu

Lý thuyết tổng quát về việc làm, lãi suất và tiền tệ được nhà kinh tế người Anh John Maynard Keynes xuất bản năm 1936. Sách được viết dưới cái bóng của cuộc Đại suy thoái, khi hàng triệu người ở nhiều nước mất việc và các lý thuyết kinh tế cũ không giải thích được vì sao nền kinh tế không tự hồi phục. Keynes phản bác quan niệm rằng thị trường luôn nhanh chóng trở lại tình trạng đủ việc làm, và lập luận rằng nền kinh tế có thể dừng lại ở mức sản lượng thấp hơn mức đủ việc làm, và rằng tiết kiệm và đầu tư được cân bằng với nhau thông qua những thay đổi của thu nhập. Cuốn sách của ông góp phần hình thành ngành mà ngày nay gọi là kinh tế vĩ mô, tức việc nghiên cứu nền kinh tế như một tổng thể, và định hình chính sách của các chính phủ trong nhiều thập niên. Đây là một cuốn sách khó, mang tính kỹ thuật, nhưng các ý chính của nó có thể giải thích một cách đơn giản.

Tóm tắt đầy đủ

1. Quan điểm cũ sai ở đâu

Ý chính: Trước Keynes, lý thuyết thống trị cho rằng thị trường có xu hướng tự điều chỉnh. Nếu có thất nghiệp, tiền lương sẽ giảm, doanh nghiệp sẽ thuê người trở lại và vấn đề sẽ biến mất. Keynes lập luận rằng điều này không khớp với thế giới ông nhìn thấy, nơi nhiều người thất nghiệp suốt nhiều năm. Ông nói rằng lý thuyết cũ chỉ là một trường hợp đặc biệt, đúng trong một tình huống giới hạn, chứ không phải tổng quát, và ông lập luận rằng cắt giảm lương không đưa việc làm trở lại một cách đáng tin cậy. Cuốn sách của ông đưa ra một lý thuyết tổng quát bao gồm cả những trường hợp thất nghiệp kéo dài.

Trong cuộc sống: Nếu một cửa hàng không có khách, việc cắt lương của mọi người có thể không đưa khách trở lại, vì lúc đó công nhân còn ít tiền để tiêu hơn.

2. Cầu thúc đẩy sản xuất

Ý chính: Keynes nói rằng mức việc làm phụ thuộc vào tổng cầu trong nền kinh tế, tức là chi tiêu của các hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ. Nếu cầu quá thấp, các hãng sẽ không sản xuất thêm hay thuê thêm công nhân, dù công nhân có sẵn lòng đến đâu. Vì vậy, thất nghiệp có thể là thất nghiệp ngoài ý muốn, nghĩa là người ta muốn làm việc với mức lương hiện hành nhưng không tìm được việc.

Trong cuộc sống: Một nhà máy sẽ không làm thêm xe đạp nếu không bán được số xe đã có.

3. Tiêu dùng, tiết kiệm và số nhân

Ý chính: Mọi người chi tiêu một phần của bất kỳ khoản thu nhập thêm nào và tiết kiệm phần còn lại. Keynes nói rằng thói quen này có nghĩa là khi một người tiêu tiền, khoản thu nhập đó chuyển sang người khác, người này lại tiêu một phần, và cứ thế tiếp tục. Chuỗi này làm cho tổng tác động của một lần tăng chi tiêu ban đầu lớn hơn số tiền đầu tiên, một hiệu ứng gọi là số nhân (multiplier), hiệu ứng này đúng khi còn năng lực sản xuất dư thừa chứ không đúng khi đã đủ việc làm. Nó cũng chạy theo chiều ngược lại, nên chi tiêu giảm có thể dẫn đến thu nhập giảm mạnh hơn.

Trong cuộc sống: Khi một thị trấn xây trường học, những người thợ xây tiêu tiền công ở tiệm tạp hóa, và người bán tạp hóa lại tiêu tiếp ở các cửa hàng khác.

4. Đầu tư, sự bất định và “bản năng hăng hái”

Ý chính: Keynes nói rằng đầu tư kinh doanh là phần bất ổn nhất của cầu, vì nó phụ thuộc vào kỳ vọng về một tương lai bất định. Các hãng đầu tư khi cảm thấy tự tin và chùn tay khi sợ hãi. Đầu tư phụ thuộc vào lợi suất kỳ vọng của vốn mới, mà Keynes gọi là hiệu suất biên của vốn (marginal efficiency of capital), so với lãi suất, cũng như vào sự tự tin. Ông dùng cụm từ “bản năng hăng hái” (animal spirits) để mô tả sự thôi thúc hành động tự phát chi phối phần lớn đời sống kinh tế. Ông ví thị trường chứng khoán với một cuộc thi mà người ta cố đoán xem người khác sẽ cho ai là đẹp, qua đó cho thấy ý kiến số đông có thể dẫn dắt giá cả.

Trong cuộc sống: Nếu ai cũng lo sợ về tương lai, họ ngừng bắt đầu những việc mới, và chính nỗi sợ này có thể gây ra suy thoái.

5. Tiền, lãi suất và sự ưa thích giữ tiền mặt

Ý chính: Keynes nói rằng con người giữ tiền không chỉ để mua sắm mà còn như một nơi cất giữ an toàn khi tương lai bất định, điều ông gọi là sự ưa thích giữ tiền mặt (liquidity preference). Lãi suất là cái giá phải trả để thuyết phục người ta từ bỏ sự an toàn đó, và nó phụ thuộc vào lượng cung tiền cũng như các động cơ gồm giao dịch, phòng ngừa và đầu cơ. Vì lãi suất phụ thuộc vào sự ưa thích này, Keynes nghi ngờ rằng chỉ riêng việc ngân hàng trung ương kiểm soát lãi suất có thể bảo đảm đủ việc làm. Ông thậm chí thừa nhận rằng nếu hầu như ai cũng thích giữ tiền mặt hơn là nắm giữ nợ ở mức lãi suất rất thấp, cơ quan quản lý tiền tệ có thể mất quyền kiểm soát hiệu quả đối với lãi suất, dù ông không biết trường hợp nào thực sự xảy ra vào thời của mình.

Trong cuộc sống: Trong thời buổi đáng sợ, một gia đình có thể giấu tiền mặt dưới nệm dù ngân hàng trả lãi.

6. Vai trò của chính phủ

Ý chính: Vì chi tiêu tư nhân có thể không đủ, Keynes lập luận rằng chính phủ có thể can thiệp bằng chi tiêu thêm, chẳng hạn cho các công trình công cộng, để nâng cầu và việc làm, kể cả khi điều đó có nghĩa là phải vay nợ trong thời kỳ khó khăn. Ông cũng lập luận rằng khi cả xã hội cùng muốn tiết kiệm nhiều hơn, thu nhập có thể giảm, và do đó làm vấn đề tệ hơn, một điểm về sau được gọi là nghịch lý của tiết kiệm (paradox of thrift).

Trong cuộc sống: Nếu mọi hộ gia đình cùng cắt giảm chi tiêu một lúc, các doanh nghiệp mất doanh thu, và thu nhập của người dân giảm, khiến họ còn tệ hơn trước.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

The General Theory là một trong những cuốn sách có ảnh hưởng nhất trong kinh tế học. Sách góp phần xác lập kinh tế vĩ mô như một lĩnh vực và thay đổi cách các chính phủ nghĩ về thất nghiệp và suy thoái. Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nhiều nước dùng các ý tưởng của Keynes để định hướng chính sách, và quan điểm rằng chính phủ nên điều tiết tổng cầu trở thành một phần quen thuộc của tranh luận kinh tế. Các ý tưởng của ông vẫn được viện dẫn mỗi khi một nước đối mặt với suy thoái, như sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Cuốn sách cũng châm ngòi những cuộc tranh cãi gay gắt với các nhà kinh tế khác, như những người thuộc trường phái Áo, mà vẫn còn tiếp diễn. Dù ủng hộ hay phản đối Keynes, khó mà hiểu được chính sách kinh tế hiện đại nếu thiếu cuốn sách này.

Những ý chính

  • Cầu quan trọng. Tổng chi tiêu có thể giới hạn lượng hàng hóa mà nền kinh tế sản xuất và số người có việc làm.
  • Thất nghiệp có thể kéo dài. Thị trường không phải lúc nào cũng nhanh chóng trở lại tình trạng đủ việc làm.
  • Chi tiêu có hiệu ứng lan tỏa. Chi tiêu của người này là thu nhập của người khác, nên các tác động được nhân lên.
  • Sự tự tin thúc đẩy đầu tư. Nỗi sợ và sự lạc quan có thể định hình nền kinh tế.
  • Chính phủ có thể giúp khi suy thoái. Chi tiêu công có thể bù đắp sự sụt giảm của cầu tư nhân.

Bài học có thể rút ra

Cuốn sách giúp ta hiểu các tin tức về kinh tế. Khi nghe nói người ta đang tiết kiệm nhiều hơn hoặc chi tiêu ít đi, hãy nghĩ đến những hiệu ứng lan tỏa lên việc làm và cửa hàng. Sách cũng dạy rằng điều khôn ngoan với một hộ gia đình, như tiết kiệm nhiều hơn, có thể không tốt nếu mọi người cùng làm một lúc. Đồng thời, một độc giả cẩn trọng sẽ hỏi về chi phí của việc chính phủ vay nợ và về cách đánh giá khi nào nên hành động. Đọc Keynes khuyến khích ta nghĩ về nền kinh tế như một hệ thống, và hỏi dữ liệu cho thấy điều gì, chứ không chỉ điều gì có vẻ hợp lý.

Phê bình và góc nhìn khác

Các nhà phê bình lập luận rằng chính sách theo kiểu Keynes có thể dẫn đến nợ chính phủ lớn và lạm phát, và các chính trị gia có thể bị cám dỗ chi tiêu cả lúc thuận lợi lẫn lúc khó khăn. Các nhà kinh tế như Friedrich Hayek và Milton Friedman đã thách thức ý tưởng của ông, và vào thập niên 1970, khi lạm phát cao và thất nghiệp cùng xuất hiện, nhiều người cảm thấy lý thuyết của ông đã thất bại. Những người khác nói rằng các nhà kinh tế sau này đã thay đổi ý tưởng của ông nhiều đến mức thứ “chủ nghĩa Keynes” trong sách giáo khoa không phải là điều ông viết. Bản thân cuốn sách thì dày đặc và đôi khi không rõ ràng, và các học giả vẫn tranh luận về điều Keynes muốn nói.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho sinh viên kinh tế, lịch sử và chính trị muốn đọc một văn bản nền tảng. Sách đòi hỏi nhiều công sức, và nhiều độc giả thấy dễ hơn nếu bắt đầu từ một bản tóm tắt hoặc một cuốn hướng dẫn, rồi mới đọc một số phần của bản gốc. Những độc giả phổ thông chỉ muốn hiểu các cuộc tranh luận hiện đại có thể nắm các ý chính từ bản tóm tắt này và từ những cuốn sách dễ tiếp cận hơn.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Đường về nô lệ

Friedrich A. Hayek

Friedrich Hayek lập luận rằng khi chính phủ cố hoạch định toàn bộ nền kinh tế từ trung tâm, họ buộc phải dần dần hạn chế tự do cá nhân và tự do chính trị, và con đường ấy dẫn đến một chế độ độc tài mà không ai có ý định xây nên.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Chủ nghĩa tư bản và tự do

Milton Friedman

Milton Friedman cho rằng tự do kinh tế và tự do chính trị nâng đỡ lẫn nhau, và ông áp dụng ý tưởng ấy vào hàng loạt vấn đề công cộng, từ tiền tệ, trường học đến giấy phép hành nghề và nghèo đói, luôn đặt câu hỏi nhà nước nên làm gì và không nên làm gì.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Tìm hiểu về bản chất và nguồn gốc của cải của các quốc gia

Adam Smith

Sự giàu có thật sự của một quốc gia không nằm ở kho vàng, mà ở hàng hóa và dịch vụ người dân làm ra, và của cải ấy tăng nhanh nhất khi mọi người chuyên môn hóa, buôn bán tự do và cạnh tranh, còn chính phủ lo việc công lý, quốc phòng và các công trình chung.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Rich Dad, Poor Dad

Robert T. Kiyosaki

Nhà trường dạy người ta làm việc để kiếm tiền, còn người giàu học cách khiến tiền làm việc cho mình bằng cách hiểu sự khác nhau giữa tài sản và khoản nợ phải trả, và bằng cách xây dựng doanh nghiệp và các khoản đầu tư.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Nhà đầu tư thông minh

Benjamin Graham

Đầu tư thành công không phải chuyện thông minh hơn người mà là chuyện kỷ luật: hãy mua những doanh nghiệp vững chắc ở mức giá còn chừa một biên an toàn, và đừng để tâm trạng của thị trường lôi kéo mình.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Bước đi ngẫu nhiên trên phố Wall

Burton G. Malkiel

Burton Malkiel lập luận rằng giá cổ phiếu khó dự đoán đến mức hầu hết nhà đầu tư, dù chuyên nghiệp hay không, nên giữ một quỹ chỉ số (index fund) rộng và chi phí thấp thay vì cố đánh bại thị trường.

💰 Tiền bạc & kinh tế

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →