Ivan có một không hai
Tên gốc: The One and Only Ivan
Chú khỉ đột Ivan, sống trong một chiếc chuồng nhỏ ở trung tâm thương mại, hứa sẽ cứu chú voi con Ruby và tìm thấy tiếng nói của mình qua hội họa.
Giới thiệu
Ivan có một không hai là tiểu thuyết thiếu nhi của Katherine Applegate, xuất bản năm 2012 và giành Huy chương Newbery (Newbery Medal) năm 2013. Truyện do Ivan kể, một con khỉ đột lưng bạc sống trong một khu kính ở Exit 8 Big Top Mall and Video Arcade. Câu chuyện dựa lỏng lẻo trên chuyện có thật về một chú khỉ đột tên Ivan từng sống trong một trung tâm thương mại ở Tacoma, bang Washington, khoảng hai mươi bảy năm trước khi được chuyển đến Zoo Atlanta. Sách gồm những chương ngắn, giản dị, gần như những bài thơ, với giọng kể điềm đạm và trầm tư của Ivan. Truyện cho thấy một sinh vật chẳng có mấy quyền lực vẫn có thể tìm ra cách tạo nên khác biệt.
Nhân vật chính
- Ivan: chú khỉ đột hiền lành, hay suy tư, biết vẽ và đã thôi hy vọng được rời nơi này.
- Stella: con voi già khôn ngoan, là bạn của Ivan.
- Bob: chú chó hoang nhỏ con, hay mỉa mai, ngủ trên bụng Ivan.
- Ruby: chú voi con đến trung tâm thương mại và cần được che chở.
- Mack: chủ rạp xiếc của trung tâm thương mại, cẩu thả và thô bạo, dùng một cây móc sắt để huấn luyện Ruby.
- George và Julia: một người lao công và con gái ông, quan tâm đến Ivan và cho chú dụng cụ vẽ.
Tóm tắt đầy đủ
Cuộc sống ở trung tâm thương mại
Ivan đã sống ở lãnh địa của mình suốt hai mươi bảy năm, trong một chiếc chuồng ở trung tâm thương mại, nơi người ta đến xem và gõ lên mặt kính. Chú được gọi là Lưng Bạc Hùng Mạnh (the Mighty Silverback), và chủ của chú là Mack quảng cáo chú như một con thú hoang dã, dù chú chẳng hoang dã mấy. Ivan đã học cách kiên nhẫn và tránh nghĩ về khu rừng nơi chú sinh ra. Chú nói rằng mình không nhớ nhiều về nó, và một con khỉ đột cứ mãi nghĩ về quá khứ thì sẽ chẳng có được bình yên. Những ngày của chú gồm những việc nhỏ lặp đi lặp lại: ăn, xem ti vi trong khu của mình, biểu diễn mỗi ngày và vẽ phác. Chú thân với Stella, một con voi già, và Bob, một chú chó hoang là bạn của Ivan và ngủ cạnh chú mỗi đêm.
Nghệ thuật của Ivan
Ivan có năng khiếu hội họa. George, người lao công, đưa cho chú bút sáp và giấy, còn con gái ông là Julia, rất thích vẽ, thì khích lệ chú. Ivan vẽ những thứ chú nhìn thấy, chẳng hạn một quả chuối, và Mack đem bán những bức tranh ấy ở trung tâm thương mại, mang về chút tiền, nhưng việc bán đang chậm lại. Những bức vẽ và tranh của Ivan là cách chú nói khi không dùng được lời, và cũng là cách để ghi nhớ.
Ruby đến
Mack đưa một chú voi con, Ruby, về trung tâm thương mại, hy vọng em sẽ thu hút thêm khách. Ruby cô đơn và sợ hãi, và Stella chăm sóc em, nhưng Stella đã già và đang ốm. Ivan thấy Ruby bị đối xử ra sao, và khi Stella ngã bệnh vì nhiễm trùng mà bà không được chăm sóc đúng mức, chú biết rằng mình phải làm điều gì đó. Chú bắt đầu nhìn chiếc chuồng của mình đúng như nó vốn là, và cảm thấy xấu hổ vì trước giờ chưa từng thử thay đổi mọi thứ. Điều ước cuối cùng của Stella cho chú sự can đảm mà chú vẫn thiếu. Trước khi qua đời, Stella bắt chú hứa sẽ chăm sóc Ruby và bảo đảm em có một cuộc sống tốt đẹp hơn họ.
Lời hứa của Ivan
Sau khi Stella mất, Ivan đau lòng và quyết tâm. Chú nhận ra mình phải tìm cách đưa Ruby ra khỏi đây, và cách duy nhất chú nghĩ ra là dùng hội họa. Chú quyết định vẽ một bức tranh cho mọi người thấy chú và Ruby cần gì, một nơi không phải là trung tâm thương mại. Với sự giúp đỡ của George và sự khích lệ của Julia, chú vẽ nó. Chú phải tìm cách nói điều mình muốn mà không cần lên tiếng. George và Julia hiểu rằng bức tranh là một thông điệp.
Bức tranh biết nói
Julia và George nhận ra rằng bức tranh của Ivan là một thông điệp, và họ đặt nó ở nơi công chúng có thể thấy, trên một tấm biển quảng cáo lớn bên ngoài trung tâm thương mại. Mọi người bắt đầu phản đối cách đối xử với các con vật, và các điều tra viên đến kiểm tra. Dư luận thay đổi, và rõ ràng là trung tâm thương mại không thể tiếp tục giữ Ivan và Ruby nữa.
Một mái nhà mới
Ivan và Ruby được chuyển đến một vườn thú, nơi họ có không gian cùng những con khỉ đột và voi khác. Ivan nhìn thấy cỏ và cây, và chú cảm thấy một niềm vui lạ lùng. Ruby có một gia đình voi mới, và Ivan gặp những con khỉ đột khác. Chú nghĩ về quá khứ, về những người bạn và về lòng can đảm của mình. Lần đầu tiên sau nhiều năm, chú có thể bước trên đất thật và cảm nhận ánh nắng, và chú hiểu điều mình và Ruby đã giành được. Câu chuyện khép lại với niềm hy vọng của Ivan về tương lai, và chú biết ơn Stella cùng những người đã làm nên điều đó.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Ivan có một không hai giành Huy chương Newbery năm 2013 và trở thành cuốn sách bán chạy được đọc trong các lớp học. Sách được chuyển thể thành phim của Disney năm 2020 với dàn diễn viên có Bryan Cranston và Angelina Jolie, và câu chuyện đã góp phần thu hút sự chú ý đến chú khỉ đột ngoài đời thật cũng như vấn đề nuôi nhốt động vật hoang dã.
Chú Ivan thật được chuyển đến Zoo Atlanta năm 1994 và trở thành một nhân vật được yêu mến, rồi qua đời năm 2012. Cuốn sách của Applegate được cho là đã nâng cao nhận thức về phúc lợi động vật và khuyến khích lòng đồng cảm ở độc giả nhỏ tuổi.
Những ý chính
- Lời hứa rất quan trọng. Ivan giữ lời thề với Stella.
- Nghệ thuật có thể nói thay khi lời nói bất lực. Ivan dùng hội họa để truyền đạt.
- Ngay cả người không có quyền lực cũng có thể tạo nên khác biệt. Một hành động nhỏ có thể khơi mào cho sự thay đổi.
- Tình bạn mang lại sức mạnh. Stella, Bob và Ruby giúp đỡ lẫn nhau.
- Động vật xứng đáng được tôn trọng và chăm sóc. Việc nuôi nhốt có cái giá của nó.
Bài học có thể rút ra
Câu chuyện mời ta tưởng tượng người khác, kể cả loài vật, cảm nhận thế giới ra sao. Nhìn cuộc sống qua đôi mắt của Ivan khiến ta suy nghĩ về cách mình đối xử với động vật ở sở thú và rạp xiếc.
Truyện cũng cho thấy sự sáng tạo có thể là một dạng can đảm. Ivan không có tiếng nói, nhưng chú tìm ra cách bày tỏ nhu cầu và hy vọng của mình.
Cuối cùng, truyện dạy rằng giữ lời hứa có thể làm cuộc sống có ý nghĩa. Ivan từ một kẻ bị giam cầm cam chịu trở thành người hành động để giúp một sinh linh khác, và sự thay đổi ấy cho chú một mục đích sống.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng hình ảnh Ivan trong sách quá đa cảm, gán cho loài vật những cảm xúc và suy nghĩ giống con người mà khỉ đột thật có thể không có, và việc chú vẽ được một thông điệp có ý nghĩa là thiếu thực tế. Những người khác lưu ý rằng cuộc đời chú Ivan thật phức tạp hơn, và một số chi tiết đã được thay đổi.
Một số độc giả thấy những đoạn văn ngắn như thơ quá thưa thớt, hoặc những nhân vật phản diện, nhất là Mack, quá đơn điệu. Một vài người phản đối việc Stella qua đời vì cho là nặng nề với độc giả nhỏ tuổi. Dù vậy, câu chuyện vẫn được yêu mến rộng rãi nhờ sự dịu dàng của nó.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này phù hợp với trẻ từ khoảng bảy tuổi, và có thể đọc to cho các em nhỏ hơn nghe. Sách có vài đoạn buồn, nhưng được viết với sự cẩn trọng. Đây là lựa chọn tốt để mở đầu những cuộc trò chuyện về động vật và lòng trắc ẩn.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Charlotte và Wilbur
E. B. White
Chú lợn Wilbur cô đơn biết rằng mình sắp bị giết thịt, và người bạn thông minh của chú, nhện Charlotte, nghĩ ra một kế hoạch tuyệt vời để cứu mạng chú.
🧸 Sách thiếu nhiBởi vì Winn-Dixie
Kate DiCamillo
Một cô bé mười tuổi cô đơn tên là India Opal Buloni nhận nuôi một chú chó hoang trong siêu thị ở Florida, và nhờ chú, em có thêm bạn mới và học cách chấp nhận chuyện mẹ đã bỏ đi.
🧸 Sách thiếu nhiRobot hoang dã
Peter Brown
Robot Roz bị sóng đánh dạt vào một hòn đảo hoang, nơi cô học cách sống sót giữa muông thú, trở thành mẹ của một chú ngỗng con mồ côi và khám phá ra việc thuộc về một nơi nào đó nghĩa là gì.
🧸 Sách thiếu nhiNgựa ô yêu dấu
Anna Sewell
Một chú ngựa đen hiền lành tự kể câu chuyện cuộc đời mình, từ tuổi thơ hạnh phúc đến những năm tháng vất vả kéo xe chở khách, và cho thấy lòng tốt hay sự tàn nhẫn có thể thay đổi cả cuộc đời một con vật.
🧸 Sách thiếu nhiQuái vật ghé thăm
Patrick Ness
Một cậu bé mười ba tuổi có mẹ đang hấp hối được một con quái vật cây khổng lồ ghé thăm vào ban đêm; nó kể cho cậu ba câu chuyện và đòi cậu kể câu chuyện thứ tư: sự thật.
🎒 Tuổi mới lớnHarry Potter và Hòn đá Phù thủy
J. K. Rowling
Một cậu bé mồ côi, sống không được ai thương yêu, phát hiện ra vào sinh nhật lần thứ mười một rằng mình là một phù thủy nổi tiếng, và trong năm học đầu tiên tại ngôi trường phép thuật, cậu có được những người bạn thật sự và đối mặt với tên phù thủy hắc ám đã giết cha mẹ cậu.
🧸 Sách thiếu nhiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.