Giới tính hạng hai
Tên gốc: Le Deuxième Sexe
Simone de Beauvoir lập luận rằng làm phụ nữ không phải là số phận sinh học cố định mà là một hoàn cảnh xã hội và lịch sử, trong đó phụ nữ bị coi là "Cái Khác" (the Other) đối với đàn ông, và muốn giải phóng phụ nữ thì phải thay đổi hoàn cảnh ấy.
Giới thiệu
Giới tính hạng hai là một công trình đồ sộ về triết học và phân tích xã hội của nhà văn Pháp Simone de Beauvoir, sống từ năm 1908 đến năm 1986. Sách được xuất bản bằng tiếng Pháp năm 1949 thành hai tập, “Sự kiện và huyền thoại” (Facts and Myths) và “Trải nghiệm sống” (Lived Experience). Beauvoir là triết gia, nhà tiểu thuyết và là người bạn đồng hành của Jean-Paul Sartre. Bà dùng các ý tưởng của chủ nghĩa hiện sinh (existentialism), triết học cho rằng con người vốn tự do và tự làm nên chính mình qua những lựa chọn, để nghiên cứu vị trí của phụ nữ. Cuốn sách dựa trên sinh học, lịch sử, văn học, tâm lý học và cả những quan sát riêng của bà. Khi ra đời, nó gây ra một vụ tai tiếng, nhưng về sau trở thành một trong những văn bản nền tảng của chủ nghĩa nữ quyền hiện đại.
Tóm tắt đầy đủ
1. Người phụ nữ như “Cái Khác”
Ý chính: Beauvoir bắt đầu bằng câu hỏi: người phụ nữ là gì? Bà nhận xét rằng đàn ông tự coi mình là con người chuẩn mực, tức Chủ thể (Subject), và định nghĩa phụ nữ qua mối quan hệ với mình, như Cái Khác (the Other). Phụ nữ bị mô tả như một sự lệch khỏi chuẩn mực của nam giới. Theo bà, đây không phải là một sự thật tự nhiên mà là kết quả của lịch sử và cách tổ chức xã hội. Khác với những nhóm bị áp bức khác, phụ nữ sống rải rác giữa đàn ông, trong những mối quan hệ gần gũi hằng ngày, và điều đó khiến họ khó đoàn kết hơn.
Trong cuộc sống: Hãy nghĩ xem từ “đàn ông” đã được dùng bao nhiêu lần để chỉ “con người” nói chung, trong khi “phụ nữ” lại dùng cho một nhóm đặc biệt.
2. Sinh học, phân tâm học và lịch sử
Ý chính: Ở tập thứ nhất, Beauvoir xem xét những lập luận cho rằng sinh học, phân tâm học hay lý thuyết kinh tế giải thích được vì sao phụ nữ bị coi là thấp kém. Bà thừa nhận rằng có những khác biệt sinh học, nhưng nói rằng chúng không tự quyết định số phận của một người phụ nữ; ý nghĩa của chúng phụ thuộc vào xã hội nơi người ta sống với chúng. Bà phê phán Freud vì đã mặc nhiên đứng ở góc nhìn của nam giới, và xem xét những thay đổi lịch sử, như quyền sở hữu tài sản và thừa kế, đã đặt phụ nữ dưới sự kiểm soát của đàn ông.
Trong cuộc sống: Việc phụ nữ có thể sinh con tự nó không quyết định ai nên làm việc nhà hay ai nên làm người lãnh đạo.
3. Những huyền thoại về phụ nữ
Ý chính: Beauvoir xem xét những huyền thoại bao quanh phụ nữ trong văn học, tôn giáo và văn hóa, nơi họ bị miêu tả là bí ẩn, thiên thần, phản trắc hoặc là hiện thân của thiên nhiên. Theo bà, những hình ảnh này phục vụ nhu cầu của đàn ông và gò bó những người phụ nữ thật, vì họ bị đòi hỏi phải sống đúng với những lý tưởng bất khả thi. Bà lấy ví dụ từ nhiều nhà văn để cho thấy những huyền thoại ấy đã định hình thái độ của xã hội thế nào, và chúng khác xa thực tế của phụ nữ ra sao.
Trong cuộc sống: Những câu chuyện chỉ vẽ phụ nữ hoặc là thánh nhân hoặc là kẻ cám dỗ khiến ta khó nhìn họ như những con người bình thường, phức tạp.
4. Trở thành phụ nữ: thời thơ ấu và tuổi thiếu nữ
Ý chính: Tập thứ hai mở đầu bằng ý tưởng nổi tiếng rằng người phụ nữ được tạo nên chứ không phải sinh ra đã thế, qua cách nuôi dạy và áp lực xã hội. Beauvoir mô tả cách các bé gái được dạy phải thụ động, quan tâm đến vẻ ngoài và tìm sự chấp thuận từ đàn ông, trong khi các bé trai được khuyến khích năng động và ưa phiêu lưu. Bà lần theo cách sự rèn luyện này định hình cảm nhận về bản thân của đứa trẻ và giới hạn tham vọng của em khi bước vào tuổi thiếu niên.
Trong cuộc sống: Sự khác nhau về đồ chơi, quần áo và những kỳ vọng dành cho bé gái và bé trai có thể ảnh hưởng đến điều các em tin là mình làm được.
5. Hôn nhân, làm mẹ và hoàn cảnh của phụ nữ
Ý chính: Beauvoir phân tích những vai trò mà xã hội dành cho phụ nữ: vợ, mẹ, người tình và những vai khác. Bà cho rằng hôn nhân, như vẫn thường được thực hành, có thể giam người phụ nữ trong sự phụ thuộc và nếp sống lặp lại, và việc nhà là công việc không bao giờ hết, lặp đi lặp lại và không tạo ra thứ gì bền lâu. Bà bàn về việc làm mẹ, gồm cả áp lực phải có con và tầm quan trọng của quyền lựa chọn, và ủng hộ việc tiếp cận biện pháp tránh thai và phá thai, một lập trường rất táo bạo vào năm 1949.
Trong cuộc sống: Chia sẻ việc nhà và việc chăm con là một cách để các cặp vợ chồng thử giảm bớt sự mất cân bằng mà bà mô tả.
6. Hướng tới giải phóng
Ý chính: Ở những phần kết, Beauvoir nhìn vào những phụ nữ đã tìm sự độc lập qua công việc, đời sống trí tuệ và tính tự lập, cũng như những trở ngại họ gặp phải. Bà lập luận rằng tự do thật sự đòi hỏi độc lập về kinh tế và cơ hội bình đẳng, nhưng cũng cần cả những thay đổi trong thái độ. Bà hình dung một tương lai trong đó đàn ông và phụ nữ nhìn nhận nhau là bình đẳng, thoát khỏi gánh nặng của những vai trò cố định, và trong đó những khác biệt vẫn còn nhưng không tạo ra thứ bậc.
Trong cuộc sống: Trả lương bình đẳng, giáo dục và chia sẻ trách nhiệm là những bước thực tế hướng tới viễn cảnh bà mô tả.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Giới tính hạng hai được coi là một cột mốc trong lịch sử chủ nghĩa nữ quyền. Nó cung cấp một khung tư duy cho những nhà tư tưởng đến sau, như Betty Friedan và Judith Butler, và góp phần khơi nguồn cho phong trào phụ nữ những năm 1960 và 1970. Sự phân biệt giữa giới tính sinh học và việc xã hội tạo nên hình ảnh người phụ nữ đã mở đường cho những cuộc thảo luận về giới (gender) sau này.
Cuốn sách cũng phá vỡ những điều cấm kỵ khi nói công khai về tình dục, làm mẹ và cơ thể, và bị Vatican lên án, đưa vào danh sách sách cấm của mình. Ngày nay, nó là một văn bản chuẩn trong triết học, xã hội học và nghiên cứu về giới.
Những ý chính
- Người phụ nữ do xã hội tạo nên. Vai trò được định hình bởi cách nuôi dạy và văn hóa.
- Phụ nữ đã bị coi là Cái Khác. Đàn ông đặt ra chuẩn mực, phụ nữ là ngoại lệ.
- Huyền thoại gò bó những người phụ nữ thật. Những hình ảnh lý tưởng hóa che khuất cuộc sống thực.
- Độc lập là điều quan trọng. Tự do kinh tế là nền tảng của bình đẳng.
- Quyền lựa chọn là trọng tâm. Phụ nữ nên tự quyết định về hôn nhân và con cái.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách mời ta để ý đến những giả định mà ta cho là tự nhiên. Khi thấy rằng nhiều kỳ vọng về việc “phụ nữ thì thế này” hay “đàn ông thì thế kia” là do học mà có, ta có thể đặt câu hỏi về chúng và đưa ra những lựa chọn công bằng hơn.
Nó cũng cho thấy giá trị của sự độc lập. Dù là đàn ông hay phụ nữ, khả năng tự nuôi sống bản thân và tự đưa ra quyết định là nền tảng của lòng tự trọng và của những mối quan hệ bình đẳng.
Cuối cùng, nó khuyến khích ta lắng nghe chính những lời kể của con người về cuộc đời họ. Việc Beauvoir dùng thư từ, nhật ký và các câu chuyện cho thấy những trải nghiệm cá nhân có thể phơi bày những quy luật chung mà nếu không ta có thể bỏ sót.
Phê bình và góc nhìn khác
Cuốn sách rất dài và nặng về thuật ngữ triết học, và có người thấy nó lặp lại hoặc khó đọc. Giới phê bình lưu ý rằng Beauvoir chủ yếu mô tả đời sống của phụ nữ châu Âu thuộc tầng lớp trung lưu thời bà, và ít chú ý đến chủng tộc, giai cấp và chủ nghĩa thực dân, dù ở những tác phẩm khác bà đã viết về các vấn đề này. Một số nhà nữ quyền phản đối cái nhìn tiêu cực của bà về việc làm mẹ và việc nhà, hay gợi ý của bà rằng phụ nữ nên giống đàn ông hơn để được tự do.
Những người khác cho rằng cách bà nhìn cơ thể coi nó quá nhiều như một gánh nặng. Các học giả cũng lưu ý rằng những bản dịch tiếng Anh đầu tiên đã cắt bỏ và sửa đổi một số phần của văn bản, và điều đó ảnh hưởng đến cách người ta hiểu cuốn sách. Bất chấp những tranh luận này, nó vẫn là một tác phẩm nền tảng và đầy thách thức.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách phù hợp với độc giả trưởng thành quan tâm đến chủ nghĩa nữ quyền, triết học và lịch sử. Sách dài và bàn thẳng thắn về tình dục và cơ thể. Một bản dịch hiện đại khôi phục đầy đủ văn bản, hoặc một cuốn dẫn nhập tốt, sẽ rất hữu ích.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Một minh chứng về quyền của phụ nữ
Mary Wollstonecraft
Mary Wollstonecraft lập luận rằng phụ nữ không vốn kém nam giới về bản chất, mà trông như vậy vì bị từ chối một nền giáo dục đúng đắn, và rằng xã hội sẽ được lợi nếu phụ nữ có cơ hội phát triển lý trí và sự tự lập của mình.
⚖️ Chính trị & xã hộiHuyền thoại nữ tính
Betty Friedan
Betty Friedan cho thấy nhiều bà nội trợ Mỹ có học vấn vào thập niên 1950 cảm thấy bất hạnh và trống rỗng dù đang có đúng cuộc sống mà người ta bảo họ nên mong muốn, và bà lập luận rằng tiềm năng của phụ nữ không nên bị giới hạn trong nhà và gia đình.
⚖️ Chính trị & xã hộiMột căn phòng riêng
Virginia Woolf
Virginia Woolf lập luận rằng một người phụ nữ cần có tiền và một căn phòng riêng, tức là sự độc lập và không gian riêng tư, thì mới viết được tiểu thuyết, và bà giải thích vì sao các nhà văn nữ bị kìm hãm suốt chiều dài lịch sử.
⚖️ Chính trị & xã hộithần thoại Sisyphus
Albert Camus
Camus đặt câu hỏi liệu cuộc sống có đáng sống trong một vũ trụ không có ý nghĩa rõ ràng hay không, và trả lời rằng ta nên chấp nhận sự phi lý, sống hết mình với đam mê và tinh thần phản kháng, đồng thời hình dung Sisyphus là một người hạnh phúc.
🕊️ Triết học & tôn giáoChúng ta đều nên là những người nữ quyền
Chimamanda Ngozi Adichie
Trong một bài tiểu luận ngắn được chuyển thể từ một bài nói chuyện, nhà văn người Nigeria Chimamanda Ngozi Adichie giải thích nữ quyền có ý nghĩa gì với bà và vì sao mọi người, thuộc bất kỳ giới tính nào, đều nên cùng chấm dứt sự phân biệt đối xử về giới.
⚖️ Chính trị & xã hộiBinh pháp Tôn Tử
Tôn Tử
Chiến thắng lớn nhất là chiến thắng giành được mà không cần đánh, nhờ lập kế hoạch cẩn thận, hiểu rõ cả mình lẫn đối phương, và biết dùng mưu mẹo, sự linh hoạt và thời điểm.
🕊️ Triết học & tôn giáoMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.