thần thoại Sisyphus

Tên gốc: Le Mythe de Sisyphe

Từ 13 tuổiđọc 6 phúttriết họcchủ nghĩa hiện sinhtiểu luận
Lưu ý nội dung bàn về tự sát như một câu hỏi triết học
Tìm mua sách ↓

Camus đặt câu hỏi liệu cuộc sống có đáng sống trong một vũ trụ không có ý nghĩa rõ ràng hay không, và trả lời rằng ta nên chấp nhận sự phi lý, sống hết mình với đam mê và tinh thần phản kháng, đồng thời hình dung Sisyphus là một người hạnh phúc.

Giới thiệu

thần thoại Sisyphus là một tiểu luận triết học của nhà văn Pháp gốc Algeria Albert Camus, xuất bản năm 1942, vào thời Đức chiếm đóng nước Pháp. Khi viết tác phẩm này, Camus khi ấy ở cuối độ tuổi hai mươi; nó ra đời cùng năm với tiểu thuyết The Stranger của ông. Hai tác phẩm thường được đọc cùng nhau như một công trình tìm hiểu về sự phi lý (the absurd). Tiểu luận mở đầu bằng một tuyên bố gây sốc: vấn đề triết học thật sự nghiêm túc duy nhất là tự sát, vì việc phán xét cuộc đời có đáng sống hay không chính là trả lời câu hỏi nền tảng của triết học. Sau đó Camus tìm hiểu làm thế nào một người có thể sống với cảm giác rằng thế giới vô nghĩa mà không trốn vào những hy vọng giả tạo. Dù thường được xếp vào chủ nghĩa hiện sinh (existentialism), Camus đã từ chối cái nhãn ấy.

Tóm tắt đầy đủ

1. Câu hỏi về tự sát

Ý chính: Camus bắt đầu bằng việc nói rằng câu hỏi đầu tiên của triết học là cuộc sống có đáng sống hay không. Mọi câu hỏi khác, chẳng hạn thế giới có ba chiều hay không, đều đứng sau. Người ta tự kết liễu đời mình vì cho rằng cuộc sống không đáng sống, thường là khi những thói quen từng nâng đỡ họ mất hết ý nghĩa và một cảm giác xa lạ, trống rỗng xuất hiện. Ông muốn tìm một câu trả lời trung thực, không dựa vào những ảo tưởng an ủi.

Trong cuộc sống: Nhiều người đôi lúc cảm thấy những nếp sinh hoạt quen thuộc như đi làm, đi học bỗng mất ý nghĩa, và Camus nghiêm túc xem xét cảm giác ấy thay vì gạt nó đi.

2. Sự phi lý là gì?

Ý chính: Theo Camus, sự phi lý không nằm riêng trong thế giới, cũng không nằm riêng trong đầu óc con người, mà nảy sinh từ sự va chạm giữa hai bên: nhu cầu sâu xa của ta về ý nghĩa, sự rõ ràng và trật tự, và một vũ trụ im lặng, thờ ơ, không đưa ra điều nào trong số đó. Ta hỏi lý do và thế giới đáp lại bằng sự im lặng. Vì thế sự phi lý là một mối quan hệ, và sống cùng nó nghĩa là luôn nhìn cả hai phía, không chối bỏ phía nào.

Trong cuộc sống: Hãy nghĩ đến lúc ta hỏi “Tại sao chuyện này lại xảy ra?” sau một mất mát đột ngột, và không tìm được câu trả lời nào thỏa đáng.

3. Từ chối những lối thoát

Ý chính: Camus bàn về hai cách chính mà con người dùng để tránh né sự phi lý. Cách thứ nhất là tự sát: nó chấm dứt sự căng thẳng nhưng cũng chấm dứt ý thức tạo ra nó, và Camus bác bỏ cách này. Cách thứ hai là điều ông gọi là “tự sát triết học” (philosophical suicide), tức một bước nhảy niềm tin (leap of faith): đó là hướng đi của những nhà tư tưởng như Kierkegaard, Jaspers và một số người khác, họ đáp lại sự thiếu vắng ý nghĩa bằng cách khẳng định một ý nghĩa ẩn giấu hay một Thượng đế siêu việt. Camus cho rằng bước nhảy này là không trung thực, vì nó từ bỏ sự nhận thức tỉnh táo về sự phi lý.

Trong cuộc sống: Một người giải thích mọi bất hạnh là “số phận đã định” có thể thấy được an ủi, nhưng cũng có thể không còn đặt ra những câu hỏi trung thực nữa.

4. Phản kháng, tự do và đam mê

Ý chính: Nếu cả tự sát lẫn hy vọng giả tạo đều bị loại bỏ, điều còn lại là sống cùng sự phi lý một cách tỉnh thức. Camus rút ra ba hệ quả. Thứ nhất là phản kháng (revolt): tiếp tục đặt câu hỏi và chống lại dù không có câu trả lời cuối cùng. Thứ hai là tự do (freedom): vì không có mục đích định sẵn, ta không bị trói buộc bởi những mục tiêu do người khác áp đặt. Thứ ba là đam mê (passion): sống mãnh liệt nhất có thể và coi trọng số lượng cũng như sự phong phú của trải nghiệm. Ta không cần tìm ra ý nghĩa cuối cùng thì mới thấy được giá trị của những việc mình làm.

Trong cuộc sống: Người chơi nhạc hay chơi thể thao chỉ vì yêu thích thì không cần một lý do mang tầm vũ trụ để việc ấy có ý nghĩa.

5. Con người phi lý

Ý chính: Camus đưa ra những ví dụ về cuộc đời “phi lý”: kẻ quyến rũ Don Juan, sống vì sự đa dạng và khoảnh khắc hiện tại; người diễn viên, sống nhiều cuộc đời trong một thời gian ngắn; và kẻ chinh phục, hành động mà không hy vọng vào chiến thắng lâu dài. Không ai trong số họ là hình mẫu để noi theo, nhưng họ cho thấy những con người sống mà không trông cậy vào cõi vĩnh hằng. Ông cũng bàn về người nghệ sĩ và người sáng tạo phi lý, người làm ra tác phẩm mà không mong chúng giải thích được thế giới.

Trong cuộc sống: Làm tốt một việc vì chính nó, chẳng hạn nấu một bữa ăn ngon hay vẽ một bức tranh, là một ví dụ khiêm tốn.

6. Huyền thoại về Sisyphus

Ý chính: Ở phần cuối, Camus kể lại thần thoại Hy Lạp về Sisyphus, người bị các vị thần kết án đẩy một tảng đá lên đỉnh núi, rồi mỗi lần lại thấy nó lăn xuống, mãi mãi. Camus xem ông là người hùng của sự phi lý. Sisyphus ý thức được số phận của mình, và trong những lúc đi xuống núi để trở lại với tảng đá, ông vượt lên trên nó. Camus kết luận rằng bản thân cuộc đấu tranh đã đủ làm đầy trái tim con người, và ta phải hình dung Sisyphus là người hạnh phúc.

Trong cuộc sống: Một người cứ làm những việc thường ngày với sự tỉnh thức và phẩm giá có thể tìm thấy sự thỏa mãn ngay trong nỗ lực ấy.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

thần thoại Sisyphus là một trong những tiểu luận triết học nổi tiếng nhất của thế kỷ XX. Nó cho ý niệm về sự phi lý một hình hài rõ ràng và ảnh hưởng đến văn học, sân khấu và triết học. Camus nhận giải Nobel Văn học năm 1957, một phần nhờ những tác phẩm khám phá các vấn đề của lương tâm con người trong thời đại chúng ta.

Hình ảnh Sisyphus đã trở thành biểu tượng quen thuộc của cuộc vật lộn lặp đi lặp lại và của sức bền bỉ. Tiểu luận được sinh viên và bất cứ ai từng tự hỏi tất cả những điều này rốt cuộc để làm gì đọc rộng rãi, và vẫn tiếp tục gợi ra nhiều cuộc thảo luận.

Những ý chính

  • Đối diện câu hỏi một cách trung thực. Hãy hỏi xem cuộc sống có đáng sống hay không mà không dựa vào ảo tưởng.
  • Sự phi lý là một cuộc va chạm. Nhu cầu tìm ý nghĩa của ta gặp một thế giới im lặng.
  • Đừng tìm lối thoát. Cả tự sát lẫn hy vọng giả tạo đều không giải quyết được vấn đề.
  • Sống với phản kháng, tự do và đam mê. Hãy coi trọng chính trải nghiệm sống.
  • Đấu tranh cũng có thể là đủ. Sisyphus tìm thấy ý nghĩa ngay trong nỗ lực.

Bài học có thể rút ra

Tiểu luận mời ta xem câu hỏi về ý nghĩa một cách nghiêm túc và không sợ hãi. Thừa nhận rằng ta không có mọi câu trả lời có thể là bước đầu để sống trung thực.

Nó cũng gợi ý rằng ý nghĩa không nhất thiết đến từ một kế hoạch lớn lao. Ta có thể tạo ra giá trị bằng tình yêu, công việc, sự tò mò và sự chú tâm, ngay trong hiện tại.

Cuối cùng, nó khuyến khích lòng can đảm. Camus không nói rằng cuộc sống dễ dàng, mà nói rằng ta có thể đối diện với nó bằng phẩm giá và thậm chí bằng niềm vui, và rằng tình đoàn kết với những người cùng chung cuộc vật lộn có thể giúp ích.

Phê bình và góc nhìn khác

Giới phê bình cho rằng lập luận của Camus chưa chặt chẽ. Có người nói rằng từ cảm giác phi lý mà đi đến kết luận rằng tự sát là sai, hay rằng phản kháng là cách đáp lại đúng đắn, thì đó không phải là điều tất yếu về mặt logic. Người khác cho rằng tiểu luận quá ngắn và quá giàu chất thơ để được coi là một lập luận triết học đầy đủ, và cách ông bàn về các nhà tư tưởng khác, trong đó có Kierkegaard, là thiếu công bằng.

Những độc giả có đức tin thường bác bỏ việc ông gạt bỏ niềm tin tôn giáo, trong khi một số nhà hiện sinh phê phán việc ông không đề xuất một nền đạo đức mang tính khẳng định. Tiểu luận cũng gần như không nhắc đến những nhu cầu thiết thực của người nghèo hay người sống trong chiến tranh. Dù vậy, nhiều người vẫn thấy câu hỏi và cách đáp của ông có sức thuyết phục và còn nguyên giá trị.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách phù hợp với độc giả trưởng thành và thanh thiếu niên lớn quan tâm đến triết học. Sách bàn về tự sát như một ý niệm, dù lập luận chống lại nó. Ai đang gặp khủng hoảng nên tìm sự giúp đỡ từ những người mình tin cậy hoặc từ một chuyên gia. Tiểu luận ngắn nhưng nặng về tư tưởng.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Người xa lạ

Albert Camus

Một nhân viên văn phòng lạnh nhạt giết một người đàn ông trên bãi biển ở Algeria, rồi nhận ra rằng xã hội kết tội anh không chỉ vì vụ giết người mà còn vì anh từ chối bày tỏ những cảm xúc mà người ta mong đợi.

🌍 Văn học thế giới

Dịch hạch

Albert Camus

Khi bệnh dịch hạch phong tỏa một thành phố ở Algeria, tách nó khỏi thế giới, những con người bình thường phải chọn giữa chối bỏ, trốn đi một mình, hay kiên nhẫn cùng nhau chống lại đau khổ.

🌍 Văn học thế giới

Zarathustra đã nói như thế

Friedrich Nietzsche

Qua những bài giảng đầy chất thơ của một nhà tiên tri lang thang tên Zarathustra, Nietzsche tuyên bố cái chết của thế giới quan tôn giáo cũ và thúc giục con người tự tạo ra những giá trị mới và vượt lên chính mình.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Buồn nôn

Jean-Paul Sartre

Một nhà sử học cô độc ở một thị trấn cảng của Pháp bị choáng ngợp bởi cảm giác buồn nôn khi nhận ra mọi vật chỉ đơn giản là tồn tại, không vì lý do nào cả, và anh tìm cách sống chung với điều đó.

🌍 Văn học thế giới

Binh pháp Tôn Tử

Tôn Tử

Chiến thắng lớn nhất là chiến thắng giành được mà không cần đánh, nhờ lập kế hoạch cẩn thận, hiểu rõ cả mình lẫn đối phương, và biết dùng mưu mẹo, sự linh hoạt và thời điểm.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Suy tưởng

Marcus Aurelius

Cuốn sổ tay riêng của một hoàng đế La Mã, trong đó ông mỗi ngày tự nhắc mình chấp nhận những điều không thể kiểm soát, hành xử công bằng và tử tế, và nhớ rằng đời người ngắn ngủi.

🕊️ Triết học & tôn giáo

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →