Zarathustra đã nói như thế
Tên gốc: Also sprach Zarathustra
Qua những bài giảng đầy chất thơ của một nhà tiên tri lang thang tên Zarathustra, Nietzsche tuyên bố cái chết của thế giới quan tôn giáo cũ và thúc giục con người tự tạo ra những giá trị mới và vượt lên chính mình.
Giới thiệu
Thus Spoke Zarathustra: A Book for All and None là một tác phẩm triết học của Friedrich Nietzsche, nhà triết học người Đức sống từ năm 1844 đến năm 1900. Sách được viết thành bốn phần trong khoảng từ năm 1883 đến năm 1885 (phần thứ tư lúc đầu chỉ được in riêng cho một số ít người). Thay vì một bài tiểu luận thông thường, Nietzsche viết theo phong cách của một cuốn thánh thư, với một nhà tiên tri tên Zarathustra rời nơi ẩn cư trên núi để đi dạy mọi người. Cái tên bắt nguồn từ Zoroaster, nhà tiên tri Ba Tư cổ đại, nhưng Zarathustra của Nietzsche là một nhân vật khác, do ông tự dựng nên. Cuốn sách đầy biểu tượng, truyện ngụ ngôn và bài ca, và trình bày một số ý tưởng nổi tiếng nhất của Nietzsche, như Siêu nhân (Overman), cái chết của Thượng đế và sự trở lại vĩnh hằng (eternal recurrence).
Tóm tắt đầy đủ
1. Zarathustra xuống núi
Ý chính: Sau mười năm sống một mình trên núi, Zarathustra cảm thấy tràn đầy trí tuệ, như con ong có quá nhiều mật, và quyết định chia sẻ nó. Trên đường xuống, ông gặp một ẩn sĩ già chưa hay tin Thượng đế đã chết. Đến một thị trấn, ông nói với đám đông ở quảng trường về Siêu nhân (Overman, còn gọi là “Superman”, Übermensch), một dạng sinh linh vượt lên trên con người, cũng như con người đã vượt lên trên loài khỉ. Ông nói rằng con người phải trung thành với trái đất chứ không phải với những hy vọng ở thế giới khác. Đám đông, đang chờ xem một người đi trên dây, đã cười ông. Về sau người đi dây rơi xuống chết, và Zarathustra mang thi thể đi.
Trong cuộc sống: Những ý tưởng mới thường bị cười nhạo hoặc làm cho bối rối trước khi được hiểu.
2. Ba lần biến hóa và những giá trị mới
Ý chính: Trong một bài giảng nổi tiếng nhất, Zarathustra mô tả ba lần biến hóa của tinh thần: con lạc đà, quỳ xuống và gánh những gánh nặng, tượng trưng cho sự vâng lời; con sư tử, chiến đấu và nói “không” với những quy tắc cũ, tượng trưng cho tự do; và đứa trẻ, ngây thơ, sáng tạo và nói “có”, tượng trưng cho những khởi đầu mới. Con đường tạo ra giá trị mới đi từ bổn phận, qua nổi loạn, đến sáng tạo như đang chơi đùa.
Trong cuộc sống: Nhiều người đi từ việc tuân theo quy tắc của người lớn, đến việc phản đối chúng, và cuối cùng là xây dựng cảm nhận riêng của mình về điều gì quan trọng.
3. Chống lại những kẻ rao giảng về thế giới bên kia và chống nhà nước
Ý chính: Trong nhiều bài giảng, Zarathustra chỉ trích những người coi thường thân xác và thế giới này, những người nói về một cuộc sống tốt đẹp hơn sau cái chết và dạy người ta khinh miệt cuộc sống. Ông cũng công kích nhà nước hiện đại là loài quái vật lạnh lẽo nhất, và tâm lý bầy đàn khiến người ta chạy theo đám đông. Ông ca ngợi người đứng một mình và sáng tạo, đồng thời cảnh báo về sự ồn ào của chợ búa và bầy ruồi của sự nổi tiếng.
Trong cuộc sống: Nhiều người trong chúng ta cảm thấy áp lực phải chạy theo xu hướng, và Nietzsche hỏi ta liệu mình có thật sự muốn điều mình nói là mình muốn hay không.
4. Con người cuối cùng và ý chí quyền lực
Ý chính: Zarathustra cảnh báo rằng nếu nhân loại không nhắm cao hơn, nó sẽ trở thành con người cuối cùng (the last man), một sinh vật thoải mái, nhỏ bé và chạy theo số đông, chỉ muốn an toàn và khoái lạc, và chớp mắt nhìn mọi gợi ý về sự vĩ đại. Đối lập với điều đó, ông dạy về ý chí quyền lực (will to power), một động lực hướng đến sự lớn lên, sự làm chủ và vượt qua chính mình, có ở mọi sinh vật sống. Cách Nietzsche dùng ý tưởng này khá phức tạp, và nó không đơn giản là việc thống trị người khác.
Trong cuộc sống: Người chỉ tìm sự thoải mái có thể tránh được thất bại, nhưng cũng bỏ lỡ niềm thỏa mãn đến từ một thành tựu khó khăn.
5. Sự trở lại vĩnh hằng
Ý chính: Tư tưởng sâu xa nhất trong sách là sự trở lại vĩnh hằng: ý tưởng rằng mọi điều xảy ra sẽ quay trở lại hết lần này đến lần khác, vô tận. Zarathustra vật lộn với ý nghĩ này, vì nó bao gồm cả những điều nhỏ nhặt và đau đớn. Nó như một phép thử: liệu bạn có thể yêu cuộc đời mình đến mức muốn sống lại nó đúng như đã từng không? Nietzsche đưa ra ý tưởng này như một cách để khẳng định cuộc sống trọn vẹn.
Trong cuộc sống: Tự hỏi “Mình có vui khi lặp lại ngày hôm nay mãi mãi không?” có thể giúp ta nhận ra điều mình coi trọng hay muốn thay đổi.
6. Cô đơn, lòng thương xót và cám dỗ cuối cùng
Ý chính: Ở các phần sau, Zarathustra lui về cô độc, thấy những linh ảnh và gặp một nhóm “những con người cao hơn”, những người đang tìm kiếm nhưng tan vỡ hoặc bối rối. Ông dạy họ nhưng nhận ra rằng họ chưa sẵn sàng. Ông vật lộn với một cám dỗ cuối cùng, lòng thương hại trước nỗi khổ của những con người cao hơn ấy. Cuối sách, một con sư tử xuất hiện như dấu hiệu cho thấy những đứa con thật sự của ông sắp đến, và Zarathustra tiến lên làm công việc của mình.
Trong cuộc sống: Thầy cô và người lãnh đạo đôi khi nhận ra rằng giúp người khác quá nhiều có thể ngăn họ lớn lên.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Nietzsche viết rằng cuốn sách của ông dành cho tất cả và không dành cho ai, và nó là một trong những tác phẩm triết học có ảnh hưởng lớn nhất và bị hiểu lầm nhiều nhất. Các nhà văn, nghệ sĩ và nhà tư tưởng của thế kỷ hai mươi, từ những người theo chủ nghĩa hiện sinh đến các nhà tâm lý học, đều chịu ảnh hưởng sâu sắc. Nhà soạn nhạc Richard Strauss đã viết một bản nhạc giao hưởng lấy cảm hứng từ sách, và phần mở đầu của nó trở nên nổi tiếng nhờ điện ảnh.
Cuốn sách cũng định hình cách con người hiện đại nghĩ về tôn giáo, ý nghĩa và tự do cá nhân. Ý tưởng của nó rằng ta phải tự tạo ra giá trị cho mình sau sự suy tàn của niềm tin truyền thống đã mở đường cho những cuộc tranh luận triết học về sau.
Những ý chính
- Hãy tự tạo ra giá trị của mình. Đừng chỉ làm theo những gì người ta bảo.
- Hãy vượt lên chính mình. Sự trưởng thành đòi hỏi nỗ lực và thay đổi.
- Hãy trung thành với trái đất. Hãy coi trọng cuộc sống và thân thể này.
- Đừng trở thành con người cuối cùng. Sự thoải mái không có mục đích làm cuộc sống nhỏ bé đi.
- Hãy khẳng định cuộc sống trọn vẹn. Sự trở lại vĩnh hằng hỏi ta có yêu cuộc đời mình không.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách thách thức ta tự hỏi mình thật sự tin điều gì, khác với điều mình được thừa hưởng. Ngay cả khi cuối cùng ta đồng ý với truyền thống, việc đặt câu hỏi về nó làm cho lựa chọn ấy trở thành của riêng ta.
Nó cũng khuyến khích ta coi trọng nỗ lực và khó khăn. Nietzsche gợi ý rằng sự trưởng thành thường đến từ đấu tranh, điều này mời ta nhìn chướng ngại không chỉ là vấn đề mà còn là cơ hội để phát triển.
Cuối cùng, cuốn sách có thể được đọc như lời kêu gọi hãy trung thực với chính mình. Nhiều bài giảng trong đó phơi bày cách con người nấp sau những niềm tin dễ chịu, và đối diện với điều đó một cách trung thực là một bước tiến tới một cuộc sống chân thật hơn.
Phê bình và góc nhìn khác
Cuốn sách đã bị hiểu sai rất nhiều. Vì những ý tưởng như Siêu nhân và ý chí quyền lực, về sau nó bị Đức Quốc xã nhận làm của mình, một phần nhờ việc biên tập và quảng bá của em gái Nietzsche, Elisabeth Förster-Nietzsche. Hầu hết học giả cho rằng Nietzsche khinh miệt chủ nghĩa dân tộc Đức và chủ nghĩa bài Do Thái, và những cách dùng ấy đã bóp méo quan điểm của ông.
Những nhà phê bình khác lập luận rằng văn phong của sách cường điệu và thiếu rõ ràng, rằng Nietzsche đưa ra rất ít chỉ dẫn về cách xây dựng giá trị mới, hay cách phân biệt việc vượt lên chính mình với sự kiêu ngạo. Giọng điệu tinh hoa và những nhận xét coi thường phụ nữ, người yếu thế và quần chúng của ông làm nhiều độc giả băn khoăn. Đây là cuốn sách xứng đáng với cách đọc chậm rãi và hoài nghi.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách phù hợp với thanh thiếu niên đã trưởng thành và người lớn quan tâm đến triết học và văn chương. Nó giàu chất thơ và thường khó hiểu, nên một cuốn hướng dẫn hay phần giới thiệu sẽ hữu ích. Sách có những lời phê phán mạnh mẽ đối với tôn giáo mà một số độc giả có thể thấy khó chấp nhận.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Jenseits von Gut und Böse
Friedrich Nietzsche
Nietzsche thách thức những giả định của các triết gia và nhà đạo đức đi trước, lập luận rằng các giá trị của ta được định hình bởi những xung lực và góc nhìn ẩn giấu, và kêu gọi những "tinh thần tự do" dám đặt câu hỏi về chính điều thiện và điều ác.
🕊️ Triết học & tôn giáothần thoại Sisyphus
Albert Camus
Camus đặt câu hỏi liệu cuộc sống có đáng sống trong một vũ trụ không có ý nghĩa rõ ràng hay không, và trả lời rằng ta nên chấp nhận sự phi lý, sống hết mình với đam mê và tinh thần phản kháng, đồng thời hình dung Sisyphus là một người hạnh phúc.
🕊️ Triết học & tôn giáoCộng hòa
Plato
Qua nhân vật Socrates, Plato đặt câu hỏi công lý là gì và hình dung ra một thành bang lý tưởng, lập luận rằng một con người công chính và một nhà nước công chính đều được cai quản bởi trí tuệ, với lý trí dẫn dắt toàn bộ.
🕊️ Triết học & tôn giáoBhagavad Gita
Vyasa
Vào đêm trước một trận đại chiến, chiến binh Arjuna rơi vào tuyệt vọng, và thần Krishna, làm người đánh xe cho chàng, giảng cho chàng về bổn phận, linh hồn, hành động vô vị lợi và lòng sùng kính.
🕊️ Triết học & tôn giáoBinh pháp Tôn Tử
Tôn Tử
Chiến thắng lớn nhất là chiến thắng giành được mà không cần đánh, nhờ lập kế hoạch cẩn thận, hiểu rõ cả mình lẫn đối phương, và biết dùng mưu mẹo, sự linh hoạt và thời điểm.
🕊️ Triết học & tôn giáoSuy tưởng
Marcus Aurelius
Cuốn sổ tay riêng của một hoàng đế La Mã, trong đó ông mỗi ngày tự nhắc mình chấp nhận những điều không thể kiểm soát, hành xử công bằng và tử tế, và nhớ rằng đời người ngắn ngủi.
🕊️ Triết học & tôn giáoMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.