Chuyện hai thành phố: bản tóm tắt dài
Trước khi đọc (không tiết lộ nội dung)
Chuyện hai thành phố là tiểu thuyết của Dickens về Cách mạng Pháp, đặt giữa London và Paris trong những năm trước và trong thời kỳ Khủng bố. Đây là một trong những tiểu thuyết bán chạy nhất từng được xuất bản, nổi tiếng với câu mở đầu và kết thúc. Ở giữa là một câu chuyện kịch tính: tù nhân được thả sau mười tám năm, người con gái giúp cha hồi sinh, một quý tộc trẻ tìm cách thoát khỏi quá khứ gia đình, một luật sư thông minh nhưng phí hoài cuộc đời vì cho rằng nó chẳng có ý nghĩa, và người phụ nữ có nỗi đau biến thành sự trả thù.
Sách u tối và cốt truyện chặt chẽ hơn tiểu thuyết thường thấy của Dickens. Nhân vật gây cười ít hơn nhiều, còn chủ đề mạnh mẽ, buồn bã đặt ra câu hỏi: Điều gì xảy ra khi xã hội đối xử với người nghèo tệ đến mức họ nổi dậy, và chuyện gì xảy ra khi cuộc nổi dậy tự trở thành một kiểu tàn nhẫn? Nhân vật chính can đảm, có khuyết điểm và đáng nhớ; đoạn kết là một trong những kết thúc nổi tiếng nhất văn học Anh.
Sách phù hợp với độc giả khoảng mười ba tuổi trở lên. Có cảnh hành quyết bằng máy chém được kể ngắn gọn và một quá khứ đen tối chỉ được nhắc đến, không miêu tả. Các chương đầu chậm vì Dickens cần giới thiệu nhiều nhân vật, nhưng khi chuyện bắt đầu chuyển động thì nhịp nhanh hơn.
Phần sau tiết lộ toàn bộ cốt truyện, gồm cả kết thúc.
Quyển một: Được gọi trở lại cuộc đời
Xe ngựa đưa thư. Năm 1775, trong một đêm mù sương, xe ngựa đi từ London đến Dover. Hành khách Jarvis Lorry, nhân viên Ngân hàng Tellson, nhận được lời nhắn bí ẩn: ông phải chờ một cô gái trẻ ở Dover và nói với cô rằng một người lâu nay tưởng đã chết vừa được gọi trở lại cuộc đời. Cô gái là Lucie Manette, con của một bác sĩ biến mất trước khi cô chào đời. Ông Lorry nói cha cô, bác sĩ Manette, được tìm thấy còn sống ở Paris sau mười tám năm tù, rồi đưa cô đến gặp ông.
Người thợ đóng giày. Ở Paris, họ đến một cửa hàng rượu vang trong khu nghèo Saint Antoine, do vợ chồng ông bà Defarge điều hành. Defarge từng là người hầu của bác sĩ, dẫn hai người lên cầu thang tối đến căn gác nhỏ. Trong đó, một ông già tóc trắng ngồi bên bàn đóng giày. Bác sĩ Manette bị giam trong ngục Bastille quá lâu nên mất cả căn tính, chỉ gọi mình bằng số phòng giam. Lucie dịu dàng trò chuyện với cha và dần dần ông bắt đầu nhận ra cô. Ông Lorry và Lucie đưa ông về Anh hồi phục.
Quyển hai: Sợi chỉ vàng
Phiên tòa ở London. Năm năm sau, Charles Darnay, chàng trai trẻ người Pháp, bị xét xử ở London vì tội phản quốc, bị cáo buộc chuyển bí mật cho Pháp. Anh được cứu khi luật sư Sydney Carton, có khuôn mặt rất giống anh, chỉ ra rằng có thể dễ dàng nhầm người này với người kia, khiến lời khai của nhân chứng chính bị nghi ngờ. Darnay được tuyên vô tội. Carton thông minh nhưng lười biếng, thường say rượu; anh làm phần lớn công việc thực sự cho luật sư tham vọng, kiêu ngạo Stryver, người nhận công về mình. Carton hầu như không hy vọng gì cho bản thân và âm thầm cay đắng về điều ấy.
Một gia đình ngày càng lớn. Bác sĩ Manette giờ sống ở London cùng Lucie, có cô hầu tận tụy Miss Pross chăm sóc; bà lớn tiếng, trung thành và quyết liệt. Cả Darnay lẫn Carton đều yêu Lucie, cô đối xử tử tế với cả hai. Lucie yêu Darnay; được cha chúc phúc, họ kết hôn. Carton cũng thổ lộ tình cảm và nói với Lucie rằng mình biết không bao giờ xứng với cô, nhưng sẽ làm bất cứ điều gì vì cô và người cô yêu. Lời hứa ấy về sau trở nên quan trọng.
Hầu tước. Ở Pháp, tên thật của Darnay được tiết lộ. Anh là Charles Evrémonde, cháu trai của Hầu tước St. Evrémonde tàn nhẫn. Anh từ bỏ họ và gia sản vì ghê tởm cách gia đình đối xử với người nghèo. Hầu tước lái xe ngựa qua Paris, cán chết một đứa trẻ rồi ném đồng xu cho cha đứa bé, Gaspard, như thể chẳng có gì đáng kể. Đêm đó, Hầu tước bị giết trên giường trong lâu đài; một mảnh giấy để lại nói rằng “Jacques” đã đưa ông ta xuống mồ. Sau đó Gaspard bị bắt và treo cổ. Trước khi chết, Hầu tước đối chất với cháu; hai người chia tay trong giận dữ.
Nhà Defarge. Trong cửa hàng rượu, bà Defarge ngồi đan len. Bà không chỉ đứng nhìn: bà đang đan một danh sách tên những người mà phe cách mạng định trừng phạt khi thời cơ đến. Vợ chồng Defarge cùng những người ủng hộ khác được gọi là Jacques đang chuẩn bị nổi dậy.
Bóng đen Paris. Năm tháng trôi qua, nước Pháp tiến gần đến cách mạng. Ở London, Lucie sinh con gái. Jerry Cruncher, người đưa tin cho ngân hàng, ban đêm bí mật làm nghề đào trộm xác để bán cho bác sĩ, được gọi là “kẻ hồi sinh người chết”. Trong vòng bạn bè của ông Lorry có một gián điệp tên John Barsad, hóa ra là anh trai của Miss Pross và đang dùng tên giả.
Quyển ba: Đường đi của cơn bão
Cơn bão bùng lên. Tháng Bảy năm 1789, ngục Bastille sụp đổ. Defarge cùng vợ dẫn đầu đám đông; nhà tù cũ bị phá hủy. Cách mạng đã bắt đầu, và các quý tộc, trong đó có gia đình Evrémonde, trở thành mục tiêu. Darnay nhận thư từ người hầu Gabelle đang bị giam, van xin giúp đỡ. Cảm thấy mình phải chịu trách nhiệm, Darnay đến Paris dù ai cũng nói quá nguy hiểm. Vừa đến nơi anh đã bị bắt vì là người di cư quý tộc, rồi bị bỏ tù.
Lucie và bác sĩ. Lucie, cha cô và ông Lorry theo anh sang Pháp. Vì từng là tù nhân Bastille nên bác sĩ Manette được kính trọng; ông dùng danh tiếng ấy bảo vệ Darnay. Ông giúp Darnay được thả nhưng chỉ trong thời gian ngắn. Trong lúc đó, thời kỳ Khủng bố ngày càng dữ dội. Máy chém hoạt động mỗi ngày; người ta bị hành quyết chỉ vì thuộc về nhầm gia đình.
Lần bắt giữ thứ hai. Darnay lại bị bắt, lần này cáo buộc mạnh hơn. Tại phiên tòa, người ta đọc một tài liệu tìm thấy ở Bastille, lá thư bác sĩ Manette viết trong tù. Trong đó ông tố cáo hai anh em nhà Evrémonde, cha và chú của Darnay. Họ từng tàn nhẫn với một gia đình nông dân, gồm cô gái trẻ và em trai cô; khi Manette cố giúp, họ bỏ tù ông để bịt miệng. Nghe chuyện, bồi thẩm đoàn tuyên án tử hình Darnay: anh là người thừa kế của những kẻ Manette tố cáo. Bác sĩ chưa bao giờ tưởng lời mình viết sẽ bị dùng theo cách này, vô cùng kinh hoàng.
Bí mật của bà Defarge. Người quyết tâm nhất rằng Darnay phải chết là bà Defarge. Bà là chị của cô gái trẻ bị nhà Evrémonde làm hại, và dành cả đời để trả thù cho gia đình. Bà muốn tiêu diệt cả dòng họ, kể cả Lucie và con gái cô.
Quyết định của Carton. Sydney Carton đến Paris. Anh luôn ý thức mình đã phí hoài cuộc đời và yêu Lucie từ xa. Anh tìm gián điệp Barsad, dùng những điều biết về hắn để buộc hắn giúp vào nhà tù. Sau đó Carton đến thăm Darnay trong xà lim, đánh thuốc mê anh rồi đổi quần áo. Vì hai người giống nhau, Carton có thể thế chỗ Darnay. Barsad cho khiêng Darnay đang bất tỉnh ra ngoài trên một chiếc cáng, giả như đó là vị khách Carton, rồi đưa anh lên xe ngựa nơi ông Lorry, Lucie, cha cô và con gái đang đợi.
Lòng tử tế của người xa lạ. Trong tù, Carton gặp một cô thợ may trẻ cũng bị kết án; cô nhầm anh với Darnay. Khi hiểu ra anh không phải Darnay mà đang chết thay anh ấy, cô xin nắm tay anh trong những giây phút cuối. Carton an ủi cô. Họ cùng đi đến máy chém.
Miss Pross và bà Defarge. Khi gia đình chuẩn bị rời Paris, bà Defarge mang vũ khí, nổi giận đến chỗ ở của Lucie để tố giác cô. Bà chỉ gặp Miss Pross, người nhất quyết chặn đường. Họ vật lộn, khẩu súng của bà Defarge nổ, giết chết bà. Miss Pross bị điếc vĩnh viễn vì tiếng nổ, nhưng gia đình trốn thoát.
Những giờ phút cuối. Trên đường đến máy chém, Carton bình thản và lần đầu trong đời thấy lòng yên ổn. Như người kể thuật lại, những ý nghĩ cuối cùng của anh hướng về những người được anh hy sinh cứu sống và những cuộc đời sinh ra từ họ, trong đó có đứa trẻ sẽ được đặt tên anh. Anh nói việc mình đang làm tốt đẹp hơn hẳn mọi điều mình từng làm. Cuốn sách kết thúc ở đó.
Những khoảnh khắc đáng nhớ khác
Thùng rượu vỡ. Đầu Quyển một, một thùng rượu vang vỡ trên đường phố Paris ở khu Saint Antoine; đám đông nghèo đói quỳ xuống hứng rượu đổ bằng tay, thậm chí liếm rượu khỏi bùn. Một người nhúng ngón tay vào rượu rồi viết một từ lên tường. Dickens mô tả bàn tay và khuôn mặt đẫm màu đỏ của đám đông; hình ảnh ấy trở lại sau này khi màu đỏ là máu. Đây là ví dụ rõ nét về cách ông gieo hình ảnh từ sớm rồi nhiều chương sau mới tạo ý nghĩa.
Carton và Stryver. Trong những buổi tối cùng làm việc, Sydney Carton suy nghĩ còn Stryver nhận công. Carton thức khuya uống rượu để chuẩn bị hồ sơ cho Stryver và biết mình có thể đạt được nhiều hơn. Dickens dùng mối quan hệ này để cho thấy một người thông minh đã từ bỏ chính mình, khiến hành động cuối của anh càng cảm động.
Danh sách đan len của nhà Defarge. Việc bà Defarge đan len là một mật mã. Bà đan tên những người sẽ bị trừng phạt vào hoa văn và không bao giờ quên. Bà và chồng khác nhau: ông Defarge do dự hơn, đôi lúc tỏ lòng thương hại, còn bà thì không lay chuyển. Thái độ khác biệt cho thấy một cuộc cách mạng có thể được thúc đẩy bởi cả lòng khoan dung lẫn sự báo thù.
Công việc ban đêm của Jerry Cruncher. Ông Cruncher là nhân vật thô lỗ, hài hước; ban ngày làm người đưa tin cho ngân hàng, ban đêm đào xác mới chôn để bán cho bác sĩ. Vợ ông cầu nguyện cho ông, còn ông ghét điều đó. Cuối cùng, hiểu biết của ông giúp Carton và ông Lorry đưa gia đình ra khỏi Paris. Câu chuyện của ông đem đến chất hài đen tối, cho thấy ngay cả nhân vật tai tiếng cũng có thể hữu ích.
Lòng trung thành của ông Lorry. Người chủ ngân hàng có vẻ cứng nhắc, chỉ biết công việc nhưng hết lòng vì gia đình Manette. Ông liều an toàn của mình để ở lại Paris giúp họ, là người thực tế đứng sau mỗi bước giải cứu.
Câu mở đầu nổi tiếng. Đoạn đầu tiên, một trong những đoạn nổi tiếng nhất tiếng Anh, liệt kê hàng loạt điều đối lập: thời ấy vừa tốt đẹp nhất, tệ hại nhất, khôn ngoan và ngu ngốc, đầy hy vọng lẫn tuyệt vọng. Dickens gợi ý thời Cách mạng Pháp vừa giống vừa khác thời đại của ông, và lựa chọn của con người trong thời kỳ ấy có ý nghĩa lớn.
Ai là ai
- Sydney Carton: luật sư thiên tài tự hủy hoại mình, cuối cùng tìm được ý nghĩa trong hành động yêu thương.
- Charles Darnay: chàng trai Pháp tử tế, từ bỏ tiền bạc và họ của gia đình.
- Lucie Manette: người phụ nữ dịu dàng, tình yêu của cô giúp người khác sống lại; cô là “sợi chỉ vàng” trong nhan đề Quyển hai.
- Bác sĩ Manette: cha Lucie, bác sĩ bị tổn thương vì bị giam lâu năm.
- Ông Jarvis Lorry: chủ ngân hàng trung thành, trang trọng, âm thầm tốt bụng.
- Ông bà Defarge: lãnh đạo cách mạng ở khu Saint Antoine; bà Defarge là nhân vật đáng sợ nhất sách.
- Miss Pross: quản gia trung thành, quyết liệt của Lucie.
- Jerry Cruncher: người đưa tin của ngân hàng, bí mật đào xác.
- Ông Stryver: luật sư huênh hoang, tự mãn.
- John Barsad: gián điệp làm việc cho nhiều phe.
- Hầu tước St. Evrémonde: quý tộc tàn nhẫn, chú của Darnay.
- Gabelle: viên quản lý bưu điện có lá thư khiến Darnay trở lại Pháp.
Giải thích những cảnh then chốt
Người thợ đóng giày. Cảnh Lucie tìm thấy cha là đỉnh cảm xúc đầu tiên của sách. Nó mở ra ý niệm “được gọi trở lại cuộc đời”, quay lại ở mọi phần truyện.
Phiên tòa và người giống hệt. Sự giống nhau giữa Carton và Darnay vừa có nét hài hước vừa mang tính biểu tượng. Nó cho thấy hai người rất khác nhau có thể bị nhầm lẫn thế nào, làm nền cho hành động cuối cùng.
Xe ngựa của hầu tước. Cái chết của đứa trẻ là hình ảnh rõ nhất trong sách giải thích vì sao cách mạng xảy ra. Dickens muốn ta cảm thấy sự tàn nhẫn trước khi thấy cuộc nổi dậy.
Bastille sụp đổ. Cảnh này đầy năng lượng của đám đông xông vào nhà tù. Dickens không chỉ ca ngợi người cách mạng: ông cho thấy cả chính nghĩa lẫn bạo lực của họ.
Lá thư được đọc. Đây là cú ngoặt tàn nhẫn nhất: chính lời bác sĩ Manette viết lại kết án con rể. Cảnh cho thấy không thể thoát khỏi quá khứ và công lý có thể bị dùng làm công cụ trả thù.
Thế chỗ. Quyết định của Carton là cao trào. Nó không xuất phát từ phép màu bất ngờ mà từ cuộc đời luôn khiến anh hối tiếc; nhờ vậy, nó đem ý nghĩa cho sự tồn tại của anh.
Vì sao tác phẩm vẫn có ý nghĩa
Người ta thường đọc sách vì cách nhìn lịch sử: xã hội có thể bị đẩy đến biến động bởi bất công ra sao, và cách mạng có thể trở thành một kiểu chuyên chế khác thế nào. Nhưng sức mạnh lâu dài của truyện đến từ nhân vật, đặc biệt là Carton, người có hành động hy sinh khiến anh thành một trong những nhân vật nổi tiếng nhất văn học Anh. Tiểu thuyết cũng cho thấy kỹ năng dựng truyện của Dickens: gần như mọi chi tiết nhỏ đều có ý nghĩa ở đoạn kết. Sách đã được chuyển thể thành nhiều phim và vở kịch.
Những điều cần chú ý khi đọc
- Những cặp đôi. Hai thành phố, hai người đàn ông giống nhau, hai kiểu công lý và hai nhóm người đều cảm thấy mình bị đối xử sai. Hãy tìm những cặp đối lập khắp truyện.
- Sự hồi sinh. Mô-típ được gọi trở lại cuộc đời xuất hiện ở bác sĩ, Carton, kẻ đào xác và những trang cuối.
- Đan len và số phận. Việc bà Defarge đan len ghi lại tên người và tượng trưng cho sức mạnh kiên nhẫn, không ngừng nghỉ.
- Rượu vang và máu. Đầu truyện, thùng rượu vỡ trên phố, người dân uống rượu từ mặt đất. Dickens dùng rượu đỏ làm hình ảnh cho điều sắp đến.
- Sự tàn nhẫn ở cả hai phía. Hãy chú ý quý tộc và người cách mạng đều có hành động tàn nhẫn ra sao, và cuốn sách phán xét họ thế nào.
Câu hỏi để suy ngẫm
- Vì sao Carton quyết định hy sinh mạng sống vì Darnay, và vì sao anh quan tâm việc đó là vì Lucie?
- Bà Defarge là kẻ xấu, hay bà có lý do chính đáng?
- Dickens nghĩ gì về cách mạng, và quan điểm của ông có thay đổi trong truyện không?
- Vì sao Dickens để bác sĩ có một cô con gái có thể “gọi ông trở lại cuộc đời”?
- Vì sao nhan đề là câu chuyện của hai thành phố, chứ không chỉ một?
Nếu bạn thích Chuyện hai thành phố
Hãy thử Great Expectations của Dickens cho một chuyện hy sinh khác; Les Misérables của Victor Hugo về công lý ở Pháp; The Count of Monte Cristo về trả thù và tù đày; hoặc The Scarlet Pimpernel, một cuộc phiêu lưu thời Cách mạng Pháp.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.