Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer: bản tóm tắt dài
Trước khi đọc (không tiết lộ nội dung)
Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer là tiểu thuyết hài hước về tuổi thơ bên sông Mississippi, trong một thị trấn nhỏ ở Missouri. Mark Twain viết sách dựa một phần vào tuổi thơ của chính mình ở Hannibal. Nhân vật chính Tom là cậu bé thông minh, hiếu động, tinh nghịch, ghét trường học và nhà thờ, mê chơi cướp biển và cướp đường. Cậu hài hước, phù phiếm, dũng cảm nhưng đôi lúc ích kỷ, gần như kiểu rắc rối nào một cậu bé có thể vướng vào cũng đều gặp.
Cuốn sách không chỉ là tập hợp trò nghịch ngợm. Nửa sau câu chuyện trở nên nghiêm túc: Tom chứng kiến một vụ giết người, giữ một bí mật khủng khiếp và cuối cùng phải quyết định điều gì quan trọng hơn—sự an toàn của mình hay việc làm điều đúng. Twain khéo léo pha trộn hài hước với hiểm nguy thật sự; những cảnh cuối trong hang động thuộc hàng hồi hộp nhất văn học Mỹ.
Sách viết vào thập niên 1870 và phản ánh thái độ, ngôn ngữ thời đó. Một số nhân vật, đặc biệt là nhân vật bản địa và người da đen, được khắc họa theo cách ngày nay có vẻ bất công; một số ấn bản dùng từ ngữ xúc phạm. Twain đôi chỗ nhẹ nhàng chế giễu thế giới của mình, nhưng không phải lúc nào cũng sắc bén như độc giả hiện đại mong muốn. Nên đọc sách với nhận thức ấy. Đây là cuộc phiêu lưu kinh điển giàu hài hước, phù hợp với độc giả khoảng mười tuổi trở lên.
Phần sau tiết lộ toàn bộ truyện, kể cả kết thúc.
Tom và thị trấn
Dì Polly và cậu cháu trai. Tom sống ở thị trấn St. Petersburg cùng dì Polly, người phụ nữ tốt bụng yêu cậu nhưng luôn tìm cách bắt quả tang cậu nghịch ngợm. Em cùng cha khác mẹ nhỏ tuổi hơn, Sid, là đứa trẻ gương mẫu nhưng hay mách lẻo; chị họ Mary hiền lành. Tom bị bắt quả tang ăn trộm mứt rồi trốn thoát, trốn học và đánh nhau với cậu bé mới đến thị trấn. Để phạt, dì Polly bắt cậu quét vôi hàng rào dài vào sáng thứ Bảy. Tom khổ sở cho đến khi nảy ra ý tưởng. Bạn bè đi ngang, cậu giả vờ quét vôi vui đến mức chẳng đời nào đổi việc ấy cho thứ gì khác. Từng cậu bé một nài nỉ được làm thử, thậm chí trả Tom bằng táo và bi để được làm. Đến chiều, hàng rào được quét vôi ba lượt, còn Tom giàu lên nhờ kho báu tuổi thơ. Đây là cảnh nổi tiếng về cách con người thèm muốn những gì tưởng như khó đạt được.
Becky và nhà thờ. Tom yêu Becky Thatcher, cô bé mới đến thị trấn, con gái Thẩm phán Thatcher. Cậu tìm cách gây ấn tượng bằng trò khéo léo và khoe khoang. Trong lớp học Chủ nhật, cậu đổi những phiếu thưởng có được nhờ quét hàng rào lấy phần thưởng là cuốn Kinh Thánh; mánh này nhanh chóng bị lộ khi cậu được hỏi một câu đơn giản. Trong nhà thờ, con bọ kẹp kìm Tom giấu trong túi thoát ra ngoài, làm buổi giảng náo loạn.
Huckleberry Finn. Bạn Tom, Huckleberry Finn, là con trai một người nghiện rượu trong thị trấn. Cậu sống ngoài trời, không đi học và được mọi cậu bé ghen tị vì tự do. Tom và Huck cùng mê tín dị đoan và các phương thuốc như dùng mèo chết chữa mụn cóc vào nửa đêm trong nghĩa trang.
Nghĩa trang
Vụ giết người. Nửa đêm, Tom và Huck mang con mèo chết đến nghĩa trang. Hai cậu trốn khi ba người xuất hiện: bác sĩ Robinson đến đào mộ, cùng hai người đi với ông là Injun Joe, kẻ gây rối có một phần nguồn gốc bản địa, và Muff Potter, người say rượu trong thị trấn. Họ cãi nhau vì tiền. Injun Joe đâm bác sĩ bằng con dao của Muff Potter khi Potter bị đánh ngất. Khi Potter tỉnh lại, Joe bảo chính Potter đã làm việc đó. Kinh hoàng, Tom và Huck bỏ chạy. Hai cậu thề lấy máu rằng sẽ không bao giờ nói ra điều mình thấy.
Bí mật. Hôm sau, cả thị trấn xôn xao vì tin tức. Muff Potter bị bắt; khi nhìn con dao và thi thể, ông tin mình đã gây án. Tom thấy đầy tội lỗi vì biết sự thật. Cậu tránh đến trường, gặp ác mộng và còn lén đem thức ăn cho Potter trong tù.
Cướp biển trên đảo
Bỏ trốn. Sau khi Becky giận và dì Polly phạt mình, Tom quyết định cuộc đời chẳng còn đáng sống rồi bỏ đi cùng Huck và bạn Joe Harper để làm cướp biển. Họ chèo thuyền đến đảo Jackson giữa dòng sông, dựng trại và thích thú vì muốn ăn lúc nào cũng được, ngủ ở đâu cũng xong. Ban đầu, cuộc sống thật tuyệt, nhưng dần dần họ nhớ nhà.
Dự đám tang của chính mình. Các cậu bé nghe lỏm chuyện người trong thị trấn đang tìm xác họ và biết mọi người tưởng họ đã chết đuối. Lễ tang được lên kế hoạch. Đêm đó, Tom lẻn về, trốn dưới giường dì Polly và nghe bà cùng mẹ Joe đau buồn thế nào. Cậu suýt để lộ mình nhưng quyết định chờ. Chủ nhật, khi cả thị trấn tụ tập trong nhà thờ để than khóc, ba cậu bé bước qua cửa. Giáo đoàn vui mừng khôn xiết và xem họ như anh hùng. Còn Tom thì khoái chí với cuộc phiêu lưu của chính mình.
Phiên tòa
Ngày Muff Potter ra tòa. Phiên xử Muff Potter bắt đầu. Luật sư bào chữa trình bày vụ việc không tốt. Rồi, khiến mọi người ngạc nhiên, ông gọi Tom lên làm chứng. Sau một lúc ngập ngừng, Tom kể lại những gì mình thấy và nêu tên Injun Joe là kẻ giết người. Injun Joe bật dậy trốn qua cửa sổ. Potter được thả, Tom được ca ngợi là anh hùng. Nhưng Tom và Huck sợ hãi vì Joe vẫn đang bỏ trốn.
Cuộc săn tìm kho báu
Đào vàng. Tom và Huck quyết định tìm kho báu chôn dưới đất như trong truyện các cậu từng đọc. Họ thử vài chỗ nhưng chẳng được gì. Sau đó, họ tìm đến ngôi nhà bị đồn có ma; hóa ra Injun Joe và một người khác đang ẩn náu ở đó. Hai cậu trốn trên gác, nghe hai người đàn ông đào lên chiếc hộp tiền vàng chôn dưới sàn. Họ quyết định chuyển kho báu đến nơi an toàn hơn, nơi họ gọi là Số Hai. Hai cậu không tìm ra chỗ đó nên Huck bắt đầu theo dõi Joe quanh thị trấn.
Buổi dã ngoại và hang động. Becky và Tom đã làm hòa, cùng bọn trẻ khác đi dã ngoại ở McDougal’s Cave, hang động lớn nổi tiếng gần thị trấn. Tom và Becky rời nhóm, bị lạc và hết nến. Họ lạc trong bóng tối suốt nhiều ngày. Tom can đảm tìm đường; có lúc cậu thấy một bóng người ở xa—đó là Injun Joe đang ẩn trong hang. Cuối cùng Tom tìm được lối ra. Cả thị trấn vui sướng vì họ được cứu, còn thẩm phán ra lệnh bịt cửa hang bằng cánh cửa sắt.
Cái kết của Injun Joe. Nghe tin đó, Tom kinh hoàng. Cậu báo thẩm phán rằng Joe ở bên trong. Khi họ mở cửa, Joe đã chết đói, con dao mòn vẹt vì cố cắt đường thoát ra. Dù không muốn, Tom vẫn xúc động.
Tiền bạc. Tom và Huck nhận ra Số Hai là một nơi trong hang. Họ tìm được kho báu—một lượng vàng lớn—và trở thành những cậu bé giàu nhất thị trấn. Tiền được đem đầu tư cho hai cậu, còn thẩm phán quản lý phần của Tom. Bà góa Douglas nhận Huck làm con nuôi và cố cho cậu đi học, dù Huck thấy cuộc sống văn minh thật khó chịu.
Những cảnh đáng nhớ khác
Trang sách Becky xé. Becky Thatcher lén xem cuốn sách riêng của thầy giáo—sách giải phẫu khóa trong ngăn bàn—và xé một trang khi Tom làm cô giật mình. Cô kinh hãi vì sợ bị phạt; Tom chứng kiến nhưng lúc đầu không nói gì. Khi thầy đòi biết ai làm, Tom bất ngờ đứng lên nhận lỗi rồi chịu đòn thay. Becky cảm động và từ đó coi Tom là anh hùng. Đây là một trong những khoảnh khắc ngọt ngào nhất truyện, cũng là dấu hiệu sớm cho thấy lòng trung thành của Tom có thật.
Ngày thi cuối năm. Ngày cuối năm học, người dân tụ họp xem các học sinh đọc bài. Tom và các cậu bé khác quyết trả đũa thầy giáo nghiêm khắc, người bí mật rất tự mãn về vẻ ngoài. Họ thả con mèo từ gác mái xuống bằng sợi dây; nó vồ mất tóc giả của thầy, để lộ cái đầu hói được thợ vẽ bảng hiệu sơn màu vàng. Thầy bị làm bẽ mặt, lũ trẻ thì khoái chí. Cảnh này cho thấy sách yêu thích sự tinh nghịch và nhìn quyền uy bằng con mắt sắc bén.
Người Tây Ban Nha trong ngôi nhà ma ám. Khi các cậu trốn trên gác ngôi nhà cũ bị đồn có ma, họ thấy Injun Joe cải trang thành người Tây Ban Nha điếc. Họ nghe hắn và đồng bọn nói về một tội ác trước đây rồi đào lên chiếc hộp tiền vàng giấu kín. Một tấm ván sàn gãy dưới chân, khiến hai cậu suýt bị phát hiện. Hoảng sợ, họ quyết phải tìm ra số vàng sẽ đi đâu. Đêm này qua đêm khác, Huck theo dõi hai người quanh thị trấn.
Cứu bà góa Douglas. Một đêm, Huck nghe lỏm Joe và đồng bọn định trả thù bà góa Douglas, một phụ nữ giàu có, tốt bụng, vợ góa của người từng phạt Joe. Dũng cảm nhưng sợ hãi, Huck chạy đến nhà một ông xứ Wales sống gần đó báo tin. Ông và các con kịp đến làm hai kẻ kia bỏ chạy. Bà góa được cứu. Đổi lại, Huck được chăm sóc khi sốt, lần đầu nếm trải lòng tốt của người lớn. Sau này bà nhận cậu làm người được giám hộ.
Bóng tối kéo dài. Trong hang, Tom và Becky mất dấu thời gian, nến thì sắp tàn. Tom thử hết lối này đến lối khác, dùng khói nến đánh dấu từng đường. Có lúc cậu nghe tiếng người và thấy Injun Joe, nên giữ kín chuyện để không bị phát hiện. Khi cuối cùng thấy chấm sáng ban ngày qua khe hẹp, nó cách lối vào chính nửa dặm. Câu chuyện hồi hộp nhưng cũng cho thấy Tom cư xử có trách nhiệm: cậu an ủi Becky, chia miếng bánh cuối cùng và cố giữ cho cô hy vọng.
Cuộc sống mới của Huck. Cuối truyện, Huck giàu có phải sống trong nhà, mang giày và đi nhà thờ. Cậu không vui nên bỏ trốn. Tom tìm thấy và thuyết phục cậu quay về với điều kiện cậu tham gia một băng cướp. Đó là kết thúc đậm chất Twain: hài hước và gợi trước những câu hỏi sẽ được khai triển trong Huckleberry Finn.
Ai là ai
- Tom Sawyer: nhân vật chính, giàu trí tưởng tượng, phù phiếm, thông minh và biết trung thành khi cần.
- Huckleberry Finn: bạn Tom, kẻ bên lề sống tự do và thực tế.
- Dì Polly: người giám hộ Tom, nghiêm khắc nhưng yêu thương cậu.
- Sid và Mary: em cùng cha khác mẹ và chị họ của Tom, ngoan hơn cậu.
- Becky Thatcher: con gái thẩm phán, người Tom mê mẩn.
- Thẩm phán Thatcher: cha Becky, người được kính trọng trong thị trấn.
- Injun Joe: kẻ giết người và nhân vật phản diện.
- Muff Potter: người say rượu tốt bụng bị buộc tội oan.
- Bác sĩ Robinson: bác sĩ bị giết ở nghĩa trang.
- Joe Harper: bạn Tom và đồng đội cướp biển.
- Bà góa Douglas: phụ nữ giàu có, tốt bụng nhận Huck về nuôi.
Giải thích những cảnh then chốt
Hàng rào quét vôi. Đây là cảnh nổi tiếng nhất sách và là chuyện đùa về bản tính con người: việc càng khó có được thì người ta càng muốn. Cảnh cũng cho thấy sự thông minh làm nên sức hấp dẫn của Tom.
Nghĩa trang. Giọng truyện thay đổi ở đây. Trò nghịch của hai cậu bị thay bằng tội ác thật; Twain dùng sự tương phản để cho thấy trò chơi trẻ con và thế giới người lớn cùng tồn tại.
Dự đám tang của chính mình. Cảnh vừa buồn cười vừa cảm động. Nó cho thấy mong muốn được chú ý của Tom xung đột với tình yêu dành cho những người quan tâm cậu; đây là lần đầu cậu thấy mình qua mắt người khác.
Phiên tòa. Tom phải chọn giữa an toàn và trung thực; dù sợ, cậu vẫn lên tiếng. Đây là hành động thực sự dũng cảm đầu tiên của cậu.
Hang động. Bóng tối và cảm giác lạc đường được miêu tả rất hiệu quả. Tom thể hiện lòng can đảm và tử tế; câu chuyện cho thấy cậu đã trưởng thành hơn một chút.
Ghi chú về ngôn ngữ và thái độ
Twain viết bằng giọng nói của thời đại và nơi chốn mình sống; lời thoại đầy tiếng địa phương có thể trông lạ trên trang giấy. Đọc thành tiếng vài dòng sẽ dễ hiểu hơn. Một số nhân vật dùng từ ngữ và ý tưởng về chủng tộc ngày nay bị xem là xúc phạm, và trong cuốn sách này Twain không phải lúc nào cũng phản đối họ. Nếu đọc cùng cha mẹ, giáo viên hay bạn bè, sách có thể mở đầu cuộc trò chuyện hữu ích về cách đọc tác phẩm xưa.
Vì sao tác phẩm vẫn có ý nghĩa
Tom Sawyer có lẽ là câu chuyện tuổi thơ Mỹ nổi tiếng nhất. Hình ảnh tuổi thơ tự do bên sông góp phần định hình cách người Mỹ nghĩ về vùng Trung Tây và việc lớn lên. Đây cũng là cuốn sách rất hài hước, với những quan sát sắc bén của Twain về trường học, nhà thờ và phép tắc thị trấn nhỏ. Phần tiếp theo, Adventures of Huckleberry Finn, sâu sắc và nghiêm túc hơn; nhiều độc giả cho rằng đó là kiệt tác của Twain, nhưng Tom Sawyer nhẹ nhàng và dễ đọc hơn trong hai cuốn.
Những điều cần chú ý khi đọc
- Khoe khoang. Tom làm gần như mọi việc để được chú ý. Hãy để ý cậu thường cố gây ấn tượng với ai.
- Mê tín. Các cậu tin vào thuốc chữa, điềm báo và bùa chú. Twain kể những điều đó bằng sự hài hước nhẹ nhàng.
- Tuổi thơ và hiểm nguy. Truyện chuyển qua lại giữa cảnh hài hước và u tối. Hãy xem mỗi kiểu cảnh cho ta biết gì về Tom.
- Lòng can đảm. Tom không phải lúc nào cũng làm điều đúng ngay lập tức. Hãy chú ý khi cậu làm vậy và phải trả giá gì.
- Người lớn. Người lớn trong sách thường ngớ ngẩn hoặc bất công. Hãy nghĩ Twain muốn ta nhìn họ thế nào.
Câu hỏi để suy ngẫm
- Vì sao Tom giữ bí mật lâu đến thế, và điều gì khiến cậu cuối cùng lên tiếng?
- Tom có phải người tốt không? Cậu thay đổi ra sao trong truyện?
- Vì sao Injun Joe vừa đáng sợ vừa khiến ta thương hại ở cuối truyện?
- Cảnh quét vôi hàng rào nói gì về con người?
- Độc giả ngày nay nên đối diện với thái độ về chủng tộc và giai cấp trong sách thế nào?
Nếu bạn thích Tom Sawyer
Hãy thử Adventures of Huckleberry Finn để đọc phần tiếp theo u tối, sâu sắc hơn; Treasure Island về những cậu bé và kho báu chôn giấu; Anne of Green Gables về một kiểu tinh nghịch khác; hoặc The Wind in the Willows về tình bạn và tự do.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.