Phù thủy xứ Oz: bản tóm tắt dài

Bản tóm tắt dàiđọc 14 phútCó tiết lộ nội dung
Lưu ý nội dung bạo lực giả tưởng; giam giữ và đe dọa

Tóm tắt trong một câu

Một cô bé ở Kansas bị lốc xoáy cuốn đến xứ Oz kỳ diệu. Cùng ba người bạn khác thường, Dorothy đi theo con đường gạch vàng để nhờ vị phù thủy vĩ đại giúp đỡ, rồi nhận ra họ vốn đã có điều mình tìm kiếm.

Trước khi đọc (không tiết lộ nội dung quan trọng)

Xuất bản năm 1900, Phù thủy xứ Oz kể về một đứa trẻ đi qua vùng đất có động vật biết nói, phù thủy và những cộng đồng kỳ lạ. Dorothy sống trong trang trại bụi bặm, xám xịt ở Kansas cùng Dì Em, chú Henry và chú chó nhỏ Toto. Một hôm, lốc xoáy nhấc bổng ngôi nhà lên trời rồi thả xuống xứ Oz đầy màu sắc. Ngôi nhà rơi trúng và giết chết Phù thủy Độc ác phương Đông. Muốn về nhà, Dorothy phải đến Thành phố Ngọc Lục Bảo để nhờ Phù thủy xứ Oz quyền năng giúp đỡ. Trên đường đi, em kết bạn với ba người khác thường, mỗi người đều có một điều ước. Cuộc hành trình nguyên tác vẫn tiếp tục sau khi Phù thủy bị vạch trần, vì thế đến Thành phố Ngọc Lục Bảo mới chỉ là một phần trong hành trình tìm đường về nhà của Dorothy.

Nhân vật chính

  • Dorothy: cô bé dũng cảm, thực tế đến từ Kansas, muốn trở về nhà.
  • Toto: chú chó nhỏ màu đen, trung thành của Dorothy.
  • Người Bù Nhìn (Scarecrow): muốn có bộ não.
  • Người Thiếc (Tin Woodman): muốn có trái tim.
  • Sư tử Nhát Gan (Cowardly Lion): muốn có lòng can đảm.
  • Phù thủy xứ Oz: người cai trị bí ẩn của Thành phố Ngọc Lục Bảo.
  • Phù thủy Độc ác phương Tây (Wicked Witch of the West): mụ phù thủy tàn nhẫn muốn lấy đôi giày phép của Dorothy.
  • Glinda: Phù thủy Tốt bụng phương Nam.
  • Phù thủy Tốt bụng phương Bắc: người chào đón Dorothy đến xứ Oz.

Tóm tắt đầy đủ

Cơn lốc xoáy

Dorothy sống trên thảo nguyên Kansas phẳng lì, xám xịt, nơi mọi thứ, kể cả dì và chú em, đều như bạc màu vì nắng gió. Một hôm, lốc xoáy ập đến. Dorothy chạy vào nhà đuổi theo Toto, rồi cơn gió xoáy cuốn cả ngôi nhà lên trời. Ngôi nhà rơi đánh rầm xuống một vùng đất tuyệt đẹp đầy hoa và suối: xứ Oz.

Những người Munchkin bé nhỏ và Phù thủy Tốt bụng phương Bắc vui vẻ đón em. Ngôi nhà của Dorothy rơi trúng Phù thủy Độc ác phương Đông và giết chết mụ. Dorothy lấy đôi giày bạc phép thuật của mụ phù thủy đã chết. Phù thủy Tốt bụng hôn lên trán Dorothy để bảo vệ em, rồi nói rằng chỉ có Phù thủy vĩ đại xứ Oz, sống ở Thành phố Ngọc Lục Bảo, mới có thể giúp em về nhà. Dorothy phải đi theo con đường gạch vàng.

Ba người bạn mới

Trên đường đi, Dorothy gặp Người Bù Nhìn bị treo trên cọc. Anh muốn có bộ não để mọi người không nghĩ mình ngốc, nên đi theo em để xin Phù thủy cho một bộ. Tiếp đó, họ gặp Người Thiếc bị gỉ cứng đờ trong rừng. Sau khi tra dầu vào các khớp, anh kể rằng mình từng là người yêu một cô gái Munchkin, nhưng lời nguyền của mụ phù thủy khiến anh phải chặt bỏ các bộ phận cơ thể. Một người thợ thiếc thay chúng bằng những miếng thiếc. Anh không có trái tim và muốn có một trái tim để lại biết yêu. Cuối cùng, một con sư tử gầm vang nhảy ra. Khi Dorothy vỗ vào mũi nó, nó thú nhận mình nhát gan và muốn có lòng can đảm.

Trên đường, nhóm bạn vượt qua một con mương sâu, thoát khỏi những con thú Kalidah hung dữ và cứu Dorothy cùng Sư tử khỏi cánh đồng hoa anh túc tỏa hương khiến người ta ngủ mê man, có thể chết.

Vị Phù thủy Vĩ đại và Đáng sợ

Ở Thành phố Ngọc Lục Bảo, mọi người đeo kính màu xanh lá nên nhìn đâu cũng thấy xanh. Phù thủy đồng ý tiếp từng người một, mỗi lần xuất hiện dưới một hình dạng khác: cái đầu khổng lồ, một người phụ nữ xinh đẹp, một con thú đáng sợ và một quả cầu lửa. Phù thủy nói sẽ ban điều ước chỉ khi họ giết Phù thủy Độc ác phương Tây, kẻ cai trị xứ Winkie.

Phù thủy Độc ác phương Tây

Mụ phù thủy nhìn thấy nhóm bạn đang đến bằng con mắt quyền năng duy nhất và sai sói, quạ, ong cùng binh lính ra tấn công, nhưng các bạn đánh bại hết. Sau đó, mụ dùng chiếc Mũ Vàng phép thuật để gọi lũ Khỉ Có Cánh đến bắt Dorothy và Sư tử, còn Người Bù Nhìn cùng Người Thiếc bị xé tan. Nhờ nụ hôn bảo vệ của Phù thủy Tốt bụng, mụ không thể làm hại Dorothy nên bắt em làm người hầu và tìm cách lấy đôi giày phép. Khi mụ lừa lấy được một chiếc, Dorothy tức giận hắt cả xô nước lên người mụ. Dorothy kinh ngạc khi mụ phù thủy tan chảy hoàn toàn. Em giải cứu Sư tử và người Winkie. Họ giúp sửa lại Người Bù Nhìn cùng Người Thiếc.

Sự thật về Phù thủy

Trở lại Thành phố Ngọc Lục Bảo, các bạn đòi phần thưởng. Toto làm đổ tấm bình phong, để lộ rằng Phù thủy chỉ là một ông già bình thường từ Omaha. Ông đến xứ Oz từ lâu bằng khinh khí cầu và giả vờ mình là phù thủy quyền năng. Dù vậy, ông tặng Người Bù Nhìn bộ não thay thế làm bằng cám với kim ghim, Người Thiếc một trái tim bằng lụa nhồi mùn cưa, còn Sư tử được cho uống một thứ đồ uống gọi là lòng can đảm. Ai cũng hài lòng vì họ vốn đã có điều mình muốn: Người Bù Nhìn suy nghĩ rất khéo, Người Thiếc biết quan tâm và Sư tử đã can đảm từ đầu.

Trở về nhà

Phù thủy định đưa Dorothy về nhà bằng khinh khí cầu, nhưng Toto chạy đi, Dorothy đuổi theo và quả cầu bay mất mà không có em. Các bạn đi về phía nam để gặp Glinda, Phù thủy Tốt bụng phương Nam. Trên đường, họ đương đầu với những cái cây biết đánh nhau, xứ sở đồ sứ có cư dân mong manh và một con quái vật khổng lồ giống nhện chuyên khủng bố thú vật trong rừng. Sư tử đánh bại nó.

Glinda nói rằng đôi giày bạc có thể đưa Dorothy về nhà ngay từ đầu. Trước khi đi, Dorothy tặng Glinda chiếc Mũ Vàng. Glinda dùng ba mệnh lệnh chiếc mũ cho phép người chủ mới đưa ra: bà cử Người Bù Nhìn cai trị Thành phố Ngọc Lục Bảo, Người Thiếc cai trị người Winkie và Sư tử cai trị các loài thú trong rừng. Sau đó bà trao chiếc mũ cho lũ Khỉ Có Cánh để giải phóng chúng. Dorothy gõ hai gót giày vào nhau ba lần và ước được về nhà. Trong nháy mắt em đã trở lại Kansas, chạy về phía Dì Em, vui sướng vì cuối cùng được về nhà.

Chuyến đi vượt khỏi những cảnh quen thuộc

Kansas cho Dorothy lý do để trở về

Baum mở đầu bằng một khung cảnh thiếu màu sắc, lan sang cả cuộc sống của cư dân. Dì Em và chú Henry làm việc vất vả, còn xung quanh họ dường như bị thời tiết và công sức làm cho cũ mòn. Toto đem lại cho Dorothy niềm vui mà trang trại khó có được. Phần mở đầu quan trọng vì em muốn trở về không phải vì Kansas đẹp đẽ hay tiện nghi, mà vì em thuộc về những người đang sống ở đó.

Cơn lốc cuốn theo cả ngôi nhà chứ không chỉ riêng Dorothy. Một mảnh đời thường rơi vào miền đất kỳ ảo và lập tức làm thay đổi chính trị nơi đây khi giết Phù thủy Độc ác phương Đông. Dorothy không định giải phóng ai cả. Người Munchkin chào em như một vị cứu tinh vì một việc em không hề lựa chọn. Ngay từ đầu, những người khác đã nhìn thấy quyền lực trong hoàn cảnh của em mà không hiểu vì sao em lại ở đó.

Phù thủy Tốt bụng đón Dorothy nhưng không thể đưa em về Kansas. Bà chỉ bảo vệ và chỉ đường: Dorothy cần tìm Phù thủy ở Thành phố Ngọc Lục Bảo. Đôi giày bạc cũng vào tay em trước khi em biết cách dùng. Giống như năng lực của những người bạn sắp gặp, một nguồn lực quan trọng có thể hiện diện trước khi người ta nhận ra nó làm được gì.

Các bạn đồng hành bộc lộ mình qua hành động

Người Bù Nhìn xin bộ não vì nghĩ cái đầu nhồi rơm không thể suy nghĩ hữu ích. Thế nhưng anh thường giúp cả nhóm giải quyết những vấn đề thực tế. Anh suy tính đường đi, hiểm nguy và cách đưa người khác qua chướng ngại. Điều anh thiếu chủ yếu là niềm tin vào bản thân, chứ không phải khả năng thể hiện trong hành động.

Người Thiếc có một nỗi sợ khác. Cơ thể bằng kim loại khiến anh nghĩ mình không thể cảm nhận đúng nếu không có trái tim. Sự quan tâm dành cho các sinh vật sống mâu thuẫn với suy nghĩ ấy. Anh cẩn thận không làm ai đau và dễ xúc động trước nỗi khổ của sinh vật khác. Cơ thể cũng thật sự gây khó khăn: nước có thể làm anh gỉ sét, nên bạn bè phải chăm sóc anh về mặt thể chất, dù anh quan tâm đến họ về mặt tình cảm.

Sư tử tin rằng sợ hãi khiến mình không thể can đảm. Nó dễ miêu tả nỗi lo hơn là nhận ra lòng can đảm cần có để đối mặt với hiểm nguy dù đang sợ. Kích thước và sức mạnh không xóa đi nhu cầu được khích lệ. Nhóm bạn hoạt động được vì phẩm chất hữu ích của người này không khiến những người kia trở nên thừa thãi. Tình bạn của họ dựa trên việc chấp nhận cả khả năng lẫn sự yếu đuối của nhau.

Con đường cần nhiều cách giúp đỡ khác nhau

Hành trình là chuỗi chướng ngại, không phải một cuộc thi duy nhất. Hố sâu trên đường, nước, thú dữ và cảnh vật kỳ lạ đòi hỏi những cách ứng phó khác nhau. Sức mạnh của một người bạn có ích ở tình huống mà cơ thể hay thói quen của người khác trở thành bất lợi. Dorothy thường là người giữ cho cả nhóm tiếp tục ở bên nhau.

Cánh đồng hoa anh túc cho thấy điều đó rõ nhất. Cảnh đẹp trở thành hiểm nguy khi hương hoa khiến sinh vật ngủ thiếp đi. Người Bù Nhìn và Người Thiếc vẫn đi được, nhưng họ không thể chỉ mong Sư tử nặng nề tự an toàn. Lũ chuột đồng giúp họ, cho thấy những sinh vật nhỏ cùng hợp sức có thể hỗ trợ điều mà những người lữ khách to lớn không làm nổi một mình.

Những sự việc như vậy còn giúp Dorothy kết giao với những người ngoài nhóm ban đầu. Lòng tốt tạo ra các mối liên hệ, rồi về sau những mối liên hệ ấy trở thành nguồn trợ giúp thực tế. Baum không biến mọi cuộc giải cứu thành phần thưởng phép thuật tự động xuất hiện. Thường phải có người nhận ra vấn đề, xin giúp đỡ và sắp xếp cách ứng phó. Ngay cả trong thế giới thần tiên, mọi người vẫn cần hợp tác.

Quyền lực của Phù thủy dựa vào khoảng cách

Khi đến Thành phố Ngọc Lục Bảo, khách đã sẵn sàng nhìn thấy những gì họ được kể về nơi ấy. Cặp kính xanh giúp người cai trị kiểm soát vẻ ngoài nổi tiếng của thành phố. Phù thủy cũng xuất hiện khác nhau trước từng người trong nhóm. Mỗi lần gặp khiến vị khách tin vào quyền năng phi thường, nhưng không ai có được lời kể chung đơn giản về điều họ thấy.

Yêu cầu giết Phù thủy Độc ác phương Tây làm thay đổi cuộc hành trình. Các lữ khách xin giúp đỡ cho những ước nguyện cá nhân, nhưng lại được giao nhiệm vụ công khai nguy hiểm. Người có vẻ nắm quyền đẩy gánh nặng sang những người đang xin giúp. Dorothy chưa có kinh nghiệm nên yêu cầu ấy đặc biệt bất công: em chưa bao giờ tự nhận mình là chiến binh được huấn luyện.

Phù thủy sai quân tấn công, khiến khả năng riêng của từng người bạn một lần nữa trở nên cần thiết. Cuối cùng, lũ Khỉ Có Cánh làm theo mệnh lệnh của Phù thủy thông qua chiếc Mũ Vàng. Chúng có quy tắc và lịch sử riêng, không đơn giản là những con vật xấu xa tự chọn tấn công Dorothy. Cuốn sách nhiều lần cho thấy đằng sau những sinh vật có vẻ đáng sợ là một hoàn cảnh cần được giải thích.

Một hành động bình thường đánh bại hiểm họa phi thường

Phù thủy muốn đôi giày của Dorothy nhưng không thể đối xử với em như một tù nhân không được bảo vệ. Phép bảo vệ em nhận được hạn chế quyền lực của mụ. Điều đó không ngăn được sự đe dọa, bắt làm việc hay lừa gạt. Dorothy vẫn dễ bị tổn thương dù có các vật phẩm phép thuật.

Khi Dorothy hắt nước lên Phù thủy, em hành động vì tức giận chứ không thực hiện một đòn tấn công anh hùng được tính toán kỹ. Em không biết trước kết quả. Vì thế, việc Phù thủy bị tiêu diệt giống với cái chết của Phù thủy phương Đông trước đó: Dorothy giải phóng mọi người mà không hề định trở thành người chinh phục. Người Winkie được tự do giúp sửa lại những người bạn của em; nhóm nhận được sự cứu giúp cũng như đem nó đến cho người khác.

Trở lại gặp Phù thủy cho thấy một kiểu yếu đuối khác. Sau những hình dạng đáng sợ là một người bình thường sử dụng máy móc và màn trình diễn. Ông không thể thật sự tạo ra sự biến đổi đã hứa. Tuy nhiên, những vật tượng trưng ông trao cho Người Bù Nhìn, Người Thiếc và Sư tử giúp họ tin vào những phẩm chất họ vốn đã thể hiện. Sự lừa dối và lòng tốt cùng tồn tại nơi ông, khiến ông phức tạp hơn một kẻ xấu đơn thuần.

Câu chuyện tiếp tục sau khi khinh khí cầu bay đi

Cơ hội rời đi cùng Phù thủy của Dorothy thất bại khi khinh khí cầu bay mất mà không có em. Phát hiện người Phù thủy giả không tự nó kết thúc hành trình. Các lữ khách vẫn phải vượt qua vùng đất xa lạ để tìm Glinda ở phía nam. Quãng đường dài hơn ngăn việc vạch trần kẻ lừa đảo trở thành lời giải tự động cho vấn đề thực tế của Dorothy.

Những cuộc phiêu lưu về sau có vùng đất của người sứ mong manh, với cơ thể và nhà cửa dễ vỡ. Dorothy phải nhận ra thứ mình có thể cho là món đồ đáng yêu cũng có đời sống và mong muốn riêng. Những người bạn đồng hành cũng tiến đến tương lai phù hợp với phẩm chất mà người khác nhìn thấy ở họ. Họ trở thành thành viên và người lãnh đạo của các cộng đồng thay vì chỉ nhận quà.

Cuối cùng, Glinda giải thích đôi giày bạc. Câu trả lời đã luôn ở gần Dorothy, nhưng em không thể dùng điều mình chưa biết. Vì vậy, việc trở về không chứng minh chuyến đi vô ích. Hành trình đem đến cho em bạn bè, trải nghiệm và hiểu biết mới về ý nghĩa của mái nhà. Trong tiểu thuyết, xứ Oz là có thật; Dorothy trở về từ một đất nước khác chứ không tỉnh dậy để phát hiện cả cuộc phiêu lưu chỉ là giấc mơ.

Vì sao tác phẩm vẫn đáng đọc

Những người bạn đồng hành của Dorothy liên tục thể hiện chính phẩm chất mà họ nghĩ mình còn thiếu. Người Bù Nhìn góp ý lập kế hoạch, Người Thiếc quan tâm đến đau khổ, còn Sư tử vẫn hành động khi sợ hãi. Những món quà của Phù thủy công nhận điều vốn đã thấy trong cách họ cư xử. Cuộc phiêu lưu có nét mỉa mai nhẹ nhàng: danh hiệu hay chứng chỉ có thể làm người ta tự tin hơn, nhưng không tự tạo ra năng lực từ con số không.

Câu chuyện cũng phân biệt quyền lực đáng nể với sự giúp đỡ thiết thực. Phù thủy đòi họ làm nhiệm vụ nguy hiểm mà chính mình không thể thực hiện, trong khi lũ chuột đồng thật sự cứu giúp bằng cách cùng hợp sức. Glinda trả lời câu hỏi của Dorothy hiệu quả hơn những màn biểu diễn ở Thành phố Ngọc Lục Bảo. Dorothy vẫn mong về Kansas dù đã gặp những nơi phong phú và nhiều màu sắc hơn, vì tình cảm của em gắn với con người chứ không phải phong cảnh. Các khuôn mẫu ấy tạo nên mục đích cảm xúc chung cho cảnh vật luôn đổi thay mà không biến mọi cuộc gặp lạ thành cùng một bài học.

Những ý chính

  • Ta thường đã có điều mình tìm kiếm. Người Bù Nhìn, Người Thiếc và Sư tử vốn đã có trí tuệ, trái tim và lòng can đảm.
  • Bạn bè khiến hành trình có thể tiếp tục. Các bạn đồng hành thành công nhờ ở bên nhau.
  • Vẻ ngoài có thể đánh lừa. Phù thủy vĩ đại chỉ là một người bình thường.
  • Mái nhà rất quý giá. Dù trang trại xám xịt, Dorothy vẫn thuộc về nơi ấy.
  • Can đảm là hành động dù vẫn sợ. Sư tử vẫn dũng cảm ngay cả khi sợ hãi.

Bài học có thể rút ra

Câu chuyện khuyến khích ta tin vào bản thân. Giống Người Bù Nhìn, ta có thể nghĩ mình không đủ thông minh; hoặc như Sư tử, nghĩ mình không đủ can đảm. Thường những phẩm chất ấy vốn đã có trong ta và thể hiện ra khi ta đối mặt với thử thách.

Truyện cũng dạy giá trị của tình bạn và tinh thần đồng đội. Mỗi người bạn của Dorothy góp sức bằng thế mạnh riêng, và cả nhóm cùng vượt qua những hiểm nguy mà không ai có thể tự mình đối mặt.

Cuối cùng, sách nhắc ta đừng để vẻ ngoài ấn tượng đánh lừa. Người có vẻ quyền thế có thể cũng giống chúng ta, còn giá trị thật nằm ở lòng tốt, sự trung thành và lòng can đảm chứ không phải chức danh hay trò đánh lừa.

Phê bình và góc nhìn khác

Người đọc có thể thấy những món quà của Phù thủy đem lại sự yên tâm nhưng vẫn chất vấn yêu cầu trước đó của ông là bắt một đứa trẻ giết phù thủy. Nỗi sợ giải thích hành động của ông chứ không làm nó trở nên công bằng. Câu chuyện cũng xem một số chiến thắng bạo lực là phần của cuộc phiêu lưu vui vẻ: sói, chim và những mối đe dọa khác bị giết; ngôi nhà của Dorothy đã giết Phù thủy phương Đông trước khi em hiểu chuyện gì xảy ra.

Những điều nhân vật tin về bản thân không phải lúc nào cũng giải thích sự việc đáng tin cậy. Việc tin Người Bù Nhìn vốn suy nghĩ tốt không có nghĩa mọi vấn đề đều giải quyết được chỉ bằng sự tự tin. Những người bạn còn cần dụng cụ, kiến thức và sự giúp đỡ của các sinh vật khác. Giữ những nhu cầu thực tế ấy trong tầm mắt giúp người đọc hiểu câu chuyện đầy đủ hơn là xem hành trình như lời dạy đơn giản rằng cứ tin vào bản thân.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách đặc biệt hợp với độc giả khoảng sáu đến mười tuổi và các gia đình thích đọc thành tiếng. Truyện dễ đọc, nhiều hài hước và phiêu lưu. Người đọc có thể dừng lại trò chuyện về những trận đánh và lời đe dọa dữ dội hơn, thay vì nghĩ rằng cảnh nào cũng nhẹ nhàng.

Những điều cần chú ý khi đọc

  • Đôi giày bạc và hiểu biết còn thiếu. Dorothy sở hữu một nguồn lực quan trọng từ lâu trước khi biết nó có thể làm gì. Hãy theo dõi ai biết sức mạnh của đôi giày và ai chưa biết.
  • Khả năng trước chứng chỉ. Liệt kê những việc hữu ích mỗi người bạn làm trước khi nhận vật tượng trưng từ Phù thủy. Hành động của họ là bằng chứng trái với cách họ tự đánh giá.
  • Những người giúp đỡ nhỏ bé. Lũ chuột đồng cho thấy sức mạnh có thể đến từ số đông và tổ chức, chứ không chỉ từ một cá nhân quyền lực.
  • Các kiểu cai trị. So sánh các phù thủy, Phù thủy xứ Oz, Glinda và những cộng đồng chọn thủ lĩnh mới. Trông ấn tượng và biết giúp đỡ là hai phẩm chất khác nhau.
  • Chuyến đi về phía nam. Những chương sau khi khinh khí cầu bay đi khiến cuốn sách không kết thúc ngay lúc kẻ lừa đảo bị vạch trần. Dorothy vẫn phải tìm kiếm kiến thức đáng tin cậy.

Câu hỏi suy ngẫm

  1. Vì sao Dorothy muốn trở về một nơi được miêu tả là xám xịt và nhiều khó khăn?
  2. Hành động nào cho thấy rõ nhất mỗi người bạn vốn đã có phẩm chất họ đang tìm kiếm?
  3. Phù thủy tốt bụng, không trung thực, sợ hãi hay là sự pha trộn những điều đó?
  4. Vì sao Dorothy nên tôn trọng mong muốn của người sứ?
  5. Dorothy đã đạt được gì nếu đôi giày có thể đưa em về nhà từ trước?

← Quay lại bản tóm tắt ngắn

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.