Lược sử thế giới
Tên gốc: Eine kurze Weltgeschichte für junge Leser
Bằng giọng kể ấm áp, gần gũi như trò chuyện, nhà sử học nghệ thuật E. H. Gombrich kể câu chuyện của loài người từ thời đại đồ đá đến thế kỷ hai mươi, như thể đang giải thích cho một bạn trẻ tò mò.
Giới thiệu
Lược sử thế giới do Ernst Hans Gombrich viết. Ông là một nhà sử học nghệ thuật sinh ra ở Áo, sau này sống ở Anh và nổi tiếng với cuốn The Story of Art. Ông viết cuốn sách rất nhanh ở Vienna vào giữa những năm 1930, khi mới ngoài hai mươi tuổi, sau khi một nhà xuất bản nhờ ông biến một tập ghi chép lịch sử thành sách cho bạn đọc nhỏ tuổi. Sách ra mắt bằng tiếng Đức năm 1936, và vì phát xít Đức lên nắm quyền, trong nhiều thập kỷ nó ít được biết đến bên ngoài các nước nói tiếng Đức. Bản dịch tiếng Anh xuất hiện năm 2005, và từ đó sách trở thành món quà yêu thích của nhiều gia đình. Sách có các chương ngắn, giọng văn thân thiện và khả năng kể chuyện rất tốt, có thể đọc to cho nhau nghe hoặc tự đọc một mình.
Tóm tắt đầy đủ
1. Ngày xửa ngày xưa và những con người đầu tiên
Ý chính: Gombrich bắt đầu bằng việc giải thích lịch sử là gì: những câu chuyện về quá khứ, được ghép lại từ những thứ con người để lại. Ông nhắc người đọc rằng thời xa xưa mọi thứ rất khác và đã thay đổi rất nhiều. Sau đó ông chuyển sang những con người đầu tiên, những người đã học cách làm công cụ, dùng lửa và cuối cùng là trồng trọt. Ông giải thích việc chuyển từ săn bắt sang làm ruộng đã giúp con người định cư trong các ngôi làng rồi sau này là các thành phố như thế nào, và chữ viết đã giúp việc ghi chép trở nên khả thi ra sao.
Trong cuộc sống: Phần lớn những gì ta biết về các dân tộc cổ đại đến từ những đồ vật như công cụ và đồ gốm, cùng những mẩu chữ viết còn sót lại.
2. Những nền văn minh lớn của thế giới cổ đại
Ý chính: Tiếp theo, cuốn sách kể về các nền văn minh sớm nhất: Ai Cập với các pharaoh, kim tự tháp và các vị thần; Mesopotamia với các thành phố và các vị vua; rồi đến người Israel, người Hy Lạp và người Ba Tư. Gombrich giải thích những xã hội này một cách sinh động, qua những bức chân dung ngắn về các nhà cai trị quyền lực và về những niềm tin bình thường của dân chúng. Ông chú ý đến cách mỗi dân tộc hiểu về thế giới, chẳng hạn như tình yêu của người Hy Lạp dành cho việc đặt câu hỏi và tranh luận.
Trong cuộc sống: Nhiều từ ngữ, ý tưởng và trò chơi ta dùng ngày nay, từ bảng chữ cái đến nền dân chủ, đều bắt nguồn từ những xã hội xa xưa này.
3. Hy Lạp, La Mã và sự lan rộng của các tôn giáo
Ý chính: Câu chuyện tiếp tục với các triết gia và anh hùng của Hy Lạp, các cuộc chinh phục của Alexander Đại đế và sự trỗi dậy của Đế quốc La Mã. Gombrich kể La Mã đã lớn lên từ một thành phố nhỏ thành một cường quốc khổng lồ rồi suy tàn ra sao. Ông cũng kể về sự ra đời của các tôn giáo mới, trong đó có Phật giáo, Kitô giáo và sau này là Hồi giáo, cùng những nhà tư tưởng như Đức Phật và Khổng Tử (Confucius). Xuyên suốt, ông cho thấy các ý tưởng lan truyền qua việc đi lại, chinh phục và buôn bán.
Trong cuộc sống: Đường sá, luật pháp và ngôn ngữ của La Mã đã định hình phần lớn châu Âu, đó là lý do nhiều ngôn ngữ châu Âu có gốc Latin.
4. Thời Trung Cổ
Ý chính: Sau khi La Mã sụp đổ, Gombrich miêu tả các vương quốc mới ở châu Âu, quyền lực của Giáo hội, các hiệp sĩ và lâu đài, các cuộc Thập tự chinh và sự phát triển của các thị trấn. Ông cũng nhắc đến thế giới Hồi giáo và người Mông Cổ, những người đã xây dựng một đế quốc mênh mông vào thế kỷ mười ba. Ông cố giải thích con người khi ấy sống ra sao và tin vào điều gì, thay vì chỉ liệt kê các sự kiện. Ông thường mời người đọc tưởng tượng mình đang sống trong những thời đó.
Trong cuộc sống: Các lâu đài, trường đại học và nhà thờ lớn thời Trung Cổ vẫn còn đứng đó ở nhiều nơi, một sợi dây nhìn thấy được nối chúng ta với thời ấy.
5. Những cuộc khám phá, ý tưởng mới và các cuộc cách mạng
Ý chính: Sau đó, cuốn sách đi qua thời Phục hưng (Renaissance), khi các nghệ sĩ và học giả nhìn lại tri thức cổ đại, và những chuyến hải trình thám hiểm, khi người châu Âu đến châu Mỹ và đi vòng quanh thế giới bằng đường biển. Gombrich miêu tả máy in, cuộc Cải cách tôn giáo (Reformation), các khám phá khoa học và sự hình thành những nhà nước hiện đại. Ông cũng nói về các cuộc cách mạng ở Mỹ và Pháp, và sự phát triển của công nghiệp, thứ đã thay đổi cách con người làm việc và sinh sống.
Trong cuộc sống: Máy in làm cho sách rẻ hơn và giúp các ý tưởng lan nhanh, phần nào giống như internet ngày nay.
6. Thời hiện đại và một đoạn kết trầm tư
Ý chính: Các chương cuối bao quát thế kỷ mười chín và đầu thế kỷ hai mươi: những phát minh mới, các đế quốc, chủ nghĩa dân tộc và cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất khủng khiếp. Gombrich viết với nỗi buồn về sự tàn phá của chiến tranh và niềm hy vọng về hòa bình. Trong một chương cuối ông thêm vào khi đã già, nói về phần ngắn ngủi của lịch sử mà chính ông đã sống qua, ông suy ngẫm về Chiến tranh thế giới thứ hai, cuộc diệt chủng người Do Thái (Holocaust) và bom nguyên tử, rồi khép lại bằng lời kêu gọi giữ hy vọng và học hỏi từ quá khứ.
Trong cuộc sống: Đọc về những cuộc chiến lớn của thế kỷ trước giúp ta hiểu vì sao nhiều quốc gia ngày nay nỗ lực giữ gìn hòa bình.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Lược sử thế giới được coi là một cuốn nhập môn kinh điển về lịch sử thế giới. Sách cho thấy lịch sử có thể được kể như một câu chuyện, với sự ấm áp và hài hước, chứ không chỉ là một danh sách các mốc thời gian. Giáo viên và phụ huynh đã dùng sách để đưa trẻ đến với lịch sử, và nhiều người lớn cũng đọc nó với niềm thích thú.
Cuốn sách còn được biết đến nhờ cách nhìn nhân văn. Gombrich viết nó khi châu Âu đang trượt dần về chế độ độc tài, và ông nhấn mạnh sự tò mò, lòng tử tế và giá trị của việc học hỏi, điều đã làm nên sức hấp dẫn bền lâu của sách.
Những ý chính
- Lịch sử là một câu chuyện ta có thể theo dõi. Có một sợi chỉ nối quá khứ với chúng ta.
- Ý tưởng đi xa. Buôn bán, chinh phục và chữ viết lan truyền tri thức.
- Con người là điều quan trọng. Gombrich chú trọng vào từng cá nhân, không chỉ các sự kiện.
- Chiến tranh mang đến mất mát. Ông viết về bạo lực với nỗi buồn sâu sắc.
- Hy vọng và sự tò mò giúp ích. Tìm hiểu quá khứ có thể dẫn đường cho ta.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách cho thấy cách giải thích những chủ đề lớn một cách đơn giản và tử tế. Gombrich không bao giờ nói với độc giả bằng giọng kẻ cả, và ông coi họ là những người có khả năng hiểu những ý tưởng khó, một tấm gương tốt cho giáo viên và phụ huynh.
Sách cũng nhắc ta rằng lịch sử là một chuỗi nguyên nhân và kết quả. Nhìn thấy việc sự kiện này dẫn đến sự kiện kia ra sao, chẳng hạn như nghề nông dẫn đến các thành phố hay máy in dẫn đến những ý tưởng mới, giúp ta nhận ra các quy luật lặp lại trong chính cuộc sống của mình.
Cuối cùng, sách khuyến khích một cái nhìn cân bằng về loài người. Gombrich miêu tả cả sự tàn bạo lẫn sự sáng tạo, và ông đề nghị người đọc ghi nhớ cả hai và hy vọng vào một tương lai hòa bình hơn.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả hiện đại nhận xét rằng cuốn sách lấy châu Âu làm trung tâm, ít chú ý đến châu Phi, châu Mỹ và một số vùng của châu Á, và rằng cách viết về một số chủ đề, vốn được viết vào những năm 1930, còn đơn giản hoặc phản ánh quan điểm của thời đó. Các nhà sử học cũng có thể chỉ ra rằng những nghiên cứu mới đã thay đổi một số chi tiết, nhất là về lịch sử loài người thuở sơ khai.
Những người khác thấy nhịp kể nhanh khiến sách bỏ qua các sắc thái, và một số phần về sau mang tính cá nhân hơn là hoàn toàn khách quan. Bản tiếng Anh có những phần bổ sung không có trong bản gốc. Tuy vậy, hầu hết các nhà phê bình vẫn coi đây là một bản tổng quan hấp dẫn và đủ chính xác, giúp bạn đọc trẻ có một nền tảng vững chắc.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này phù hợp với bạn đọc từ khoảng mười tuổi, kể cả những người lớn muốn có một cái nhìn tổng quan nhẹ nhàng về lịch sử thế giới. Sách rất hợp để đọc to trước giờ đi ngủ, mỗi lần một chương. Những bạn đọc lớn hơn muốn tìm hiểu sâu nên đọc tiếp những cuốn lịch sử chi tiết hơn.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Lược sử vạn vật
Bill Bryson
Bill Bryson muốn hiểu bằng cách nào chúng ta biết được những điều ta biết về vũ trụ, Trái Đất và sự sống, và ông kể câu chuyện ấy qua những con người kỳ lạ, tài giỏi và đôi khi kém may mắn đã tìm ra chúng.
🏛️ Lịch sửSapiens: Lược sử loài người
Yuval Noah Harari
Loài người thống trị hành tinh này không phải vì chúng ta là loài vật mạnh nhất, mà vì chúng ta có thể tin vào những câu chuyện chung (thần linh, quốc gia, tiền tệ, công ty) giúp hàng triệu người xa lạ hợp tác với nhau.
🏛️ Lịch sửCâu chuyện nghệ thuật
E. H. Gombrich
Gombrich lần theo những truyền thống lớn của nghệ thuật phương Tây, cho thấy các nghệ sĩ đã thừa hưởng những bài toán thị giác, chỉnh sửa các quy ước và học cách để hình ảnh phục vụ những mục đích luôn thay đổi.
🎨 Nghệ thuật & sáng tạoSúng, Vi trùng và Thép
Jared Diamond
Một số xã hội trở thành kẻ chinh phục các xã hội khác không phải vì con người ở đó thông minh hơn hay giỏi hơn, mà vì địa lý đã cho họ lợi thế xuất phát về nông nghiệp, vật nuôi, vi trùng và công nghệ.
🏛️ Lịch sửLịch sử
Herodotus
Herodotus, người thường được gọi là cha đẻ của ngành sử học, kể lại việc người Hy Lạp và người Ba Tư đi đến xung đột và đánh nhau trong những cuộc chiến lớn đầu thế kỷ thứ năm trước Công nguyên như thế nào, kèm theo những đoạn lạc đề dài, đầy màu sắc về đất đai, phong tục và truyền thuyết của thế giới mà người xưa biết đến.
🏛️ Lịch sửLịch sử chiến tranh Peloponnese
Thucydides
Thucydides, một tướng lĩnh Athens trở thành sử gia, ghi lại cuộc chiến dài giữa Athens và Sparta vào thế kỷ thứ năm trước Công nguyên và dùng nó để nghiên cứu về quyền lực, nỗi sợ, chính trị và cách bản tính con người hành xử khi khủng hoảng.
🏛️ Lịch sửMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.