Người máy có mơ về cừu điện không?
Tên gốc: Do Androids Dream of Electric Sheep?
Trong một San Francisco hoang tàn, gần như vắng người, thợ săn tiền thưởng Rick Deckard được thuê để truy lùng và giết sáu android đã trốn thoát, và trong lúc làm việc đó, anh bắt đầu nghi ngờ ranh giới giữa con người và máy móc.
Giới thiệu
Người máy có mơ về cừu điện không? là tiểu thuyết khoa học viễn tưởng của Philip K. Dick, xuất bản năm 1968. Truyện diễn ra sau một cuộc chiến tranh hạt nhân đã giết chết nhiều loài vật và khiến nhiều người rời Trái Đất để đến các thuộc địa trên sao Hỏa. Những người còn ở lại coi động vật thật như biểu tượng của địa vị, còn ai không đủ tiền mua thì nuôi những bản sao điện tử giống như thật. Cuốn sách là nguồn gốc của bộ phim Blade Runner (1982) của Ridley Scott, dù tiểu thuyết khác phim ở nhiều điểm và có trọng tâm kỳ lạ, mang tính triết học hơn. Câu hỏi chính của nó là điều gì làm nên một con người thật sự: trí thông minh, cảm xúc, hay khả năng quan tâm đến người khác.
Nhân vật chính
- Rick Deckard: thợ săn tiền thưởng của cảnh sát San Francisco, chán công việc của mình và xấu hổ vì con cừu điện tử anh đang nuôi.
- Iran Deckard: người vợ bất hạnh của anh, thường chỉnh tâm trạng của mình bằng một thiết bị.
- John Isidore: một người đàn ông cô đơn, chậm hiểu, sống trong một tòa nhà bỏ hoang và kết bạn với các android đang lẩn trốn.
- Rachael Rosen: một android làm việc cho công ty chế tạo ra chúng, phức tạp hơn vẻ bề ngoài.
- Roy và Irmgard Baty, và Pris Stratton: các android đã trốn thoát.
- Phil Resch: một thợ săn tiền thưởng khác, có sự lạnh lùng khiến Deckard bận lòng.
- Wilbur Mercer: nhân vật trung tâm của một tôn giáo gọi là Mercerism.
Tóm tắt đầy đủ
Một thế giới chết
Truyện lấy bối cảnh những năm 1990 trong một tương lai do Dick tưởng tượng, nơi bụi từ một cuộc chiến toàn cầu đã đầu độc hành tinh. Nhiều loài vật đã tuyệt chủng, và nuôi một con vật sống là dấu hiệu của sự giàu có và lòng nhân ái. Rick Deckard, người làm việc cho cảnh sát, chỉ nuôi một con cừu điện tử, và anh chăm sóc nó như thật để hàng xóm không đoán ra sự thật. Anh mơ có thể mua một con vật thật bằng số tiền kiếm được từ công việc. Cuốn sách mở đầu bằng cảnh gia đình bình thường, hơi buồn này, và nó nêu lên một trong những chủ đề của truyện: trong một thế giới ít sự sống, những thứ giả được đối xử như thể chúng quan trọng.
Nhiệm vụ
Cấp trên của Deckard cho anh biết một nhóm android tiên tiến thuộc loại Nexus-6 đã trốn khỏi sao Hỏa và đến Trái Đất. Một thợ săn khác bị thương nặng khi cố ngăn chúng, và Deckard phải tiếp quản công việc. Anh được trả một khoản tiền thưởng cho mỗi android mà anh thải loại (retire), và anh hy vọng số tiền đó đủ để mua một con vật thật. Để nhận ra chúng, anh dùng một bài kiểm tra sự đồng cảm, gọi là bài kiểm tra Voigt-Kampff, đo phản ứng cảm xúc của người được hỏi trước những câu hỏi gây khó chịu. Ý tưởng là android không cảm nhận được sự đồng cảm, dù chúng có thể bắt chước mọi thứ khác trong hành vi của con người.
Rachael
Để chắc chắn rằng bài kiểm tra có hiệu quả, Deckard đến công ty chế tạo android và gặp Rachael Rosen, một cô gái trẻ trông như người thật. Bài kiểm tra kéo dài hơn dự kiến, và anh kết luận rằng cô là một android, điều mà ban đầu người chủ của cô phủ nhận, và về sau chính cô thừa nhận. Về sau cô tỏ ra vừa biết thao túng người khác, vừa dễ tổn thương đến bất ngờ. Deckard thấy mình bị cô thu hút dù biết cô là gì, và cảm xúc ấy bắt đầu làm lung lay niềm tin của anh rằng android chỉ là những cỗ máy để tắt đi.
Cuộc săn lùng
Deckard lần lượt truy tìm từng android đã trốn thoát. Trong một lần chạm trán, anh phối hợp với một thợ săn tiền thưởng khác là Phil Resch, người có phong thái lạnh lùng khiến Deckard tự hỏi liệu bản thân Resch có phải là android không. Bài kiểm tra cho thấy Resch là người thật, nhưng sự vô cảm của người thợ săn này đối với những android mà ông ta giết cũng là một lời cảnh báo theo cách riêng. Deckard nhận thấy mình có chút thương cảm với một vài android, trong đó có một nữ ca sĩ opera mà anh ngưỡng mộ và bị Resch giết. Mỗi lần giết khiến anh ngày càng ít chắc chắn về công việc của mình.
Isidore và những kẻ chạy trốn
Trong khi đó, những android còn lại ẩn náu trong một tòa chung cư bỏ hoang, nơi John Isidore, một người bị xã hội gán cho cái nhãn “special”, sống một mình. Isidore, bị người khác xa lánh, vui mừng vì có bầu bạn và kết bạn với chúng mà không biết chúng là gì. Khi anh tìm thấy một con nhện, các android giật từng cái chân của nó để xem nó phản ứng ra sao, một cảnh tàn nhẫn cho thấy chúng hầu như không hiểu giá trị của sự sống, hoặc ít nhất là nhìn nó theo một cách rất khác. Isidore kinh hoàng và choáng váng.
Trận chiến cuối cùng
Deckard tìm thấy những android cuối cùng trong tòa nhà của Isidore và giết chúng. Rachael, lúc này đã ngủ với Deckard, trả thù cho những người bạn của mình theo một cách tàn nhẫn: cô giết con dê mà anh vừa mua. Deckard đi một mình đến một vùng đất hoang vu ở phía bắc và có một trải nghiệm tâm linh giống với điều mà Mercerism mang lại cho các tín đồ. Anh tìm thấy một con cóc nhỏ mà anh tin là thật, cho đến khi vợ anh phát hiện ra nó là đồ điện tử. Dù vậy anh vẫn chấp nhận nó, như một phần của một thế giới nơi đồ giả và đồ thật không dễ phân biệt.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Người máy có mơ về cừu điện không? là một trong những tiểu thuyết khoa học viễn tưởng có ảnh hưởng nhất của thời đại nó, và qua Blade Runner, nó đã định hình diện mạo và không khí của nhiều câu chuyện sau này về những sinh thể nhân tạo. Dick quan tâm đến những câu hỏi về con người mà công nghệ đặt ra hơn là bản thân công nghệ, và cuốn sách này góp phần xác lập ý tưởng rằng sự đồng cảm là phẩm chất định nghĩa chúng ta.
Tiểu thuyết cũng vẫn mang tính thời sự, vì nó hỏi ta sẽ nợ gì những cỗ máy có vẻ biết nghĩ và biết cảm. Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng tiến bộ, độc giả vẫn tìm đến cuốn sách để suy nghĩ về cách phân biệt một con người với một bản sao rất giỏi, và điều gì sẽ xảy ra nếu sự khác biệt ấy không còn rõ ràng.
Những ý chính
- Sự đồng cảm có thể là điều làm nên con người. Bài kiểm tra trong truyện đo cảm xúc, và những người mất đi cảm xúc ấy trông gần như máy móc.
- Đồ giả có thể trở nên quan trọng không kém đồ thật. Deckard gắn bó với những con vật điện tử và cuối cùng chấp nhận một con cóc giả.
- Sự tàn nhẫn là khuyết điểm của con người cũng như của máy móc. Sự tàn nhẫn của các android với con nhện được phản chiếu bởi bạo lực thản nhiên của những thợ săn.
- Nỗi đau chung có thể tạo nên cộng đồng. Mercerism cho những người cô đơn một cách để cảm thấy gắn kết qua nỗi đau.
- Bản sắc không hề đơn giản. Rachael và vài nhân vật khác buộc Deckard phải đặt lại câu hỏi về những gì anh tưởng mình biết.
Bài học có thể rút ra
Tiểu thuyết khuyến khích ta suy nghĩ về cách mình đối xử với những sinh thể trông khác mình, dù là động vật, người lạ hay máy móc. Nếu công việc của một người đòi hỏi phải coi ai đó là không hoàn toàn thật, thì niềm tin ấy xứng đáng được xem xét lại.
Nó cũng nhắc ta rằng con người coi trọng sự kết nối đến mức nào. Các nhân vật trong sách đều cô đơn, và họ cố lấp khoảng trống bằng thú cưng, những thiết bị chỉnh tâm trạng và một tôn giáo chung. Câu chuyện gợi ý rằng sự quan tâm thật sự đến người khác mang lại nhiều thỏa mãn hơn những thứ thay thế ấy.
Cuối cùng, nó mời ta cảnh giác với sự chắc chắn. Deckard bắt đầu với một phương pháp tự tin để phân loại con người và vật nhân tạo, và câu chuyện dần cho thấy sự tự tin đó có thể sụp đổ ra sao.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả thấy cuốn sách khó theo, vì nó chuyển qua lại giữa nhiều mạch truyện và có một tôn giáo kỳ lạ không bao giờ được giải thích đầy đủ. Những người khác cho rằng các nhân vật nữ chưa được xây dựng tốt, và Rachael chủ yếu được dùng để tác động đến cảm xúc của Deckard. Bối cảnh, với những đoạn đối thoại triết lý dài, có thể khiến độc giả mong một truyện trinh thám nhanh thấy chậm.
Những người hâm mộ bộ phim đôi khi thấy tiểu thuyết khá khác, ít cảnh hành động hơn và nhiều suy ngẫm hơn. Cái kết cũng làm độc giả chia rẽ, có người thấy nó cảm động, có người thấy mơ hồ, có người thấy nhạt. Dù vậy, cuốn sách được khen ngợi rộng rãi vì những câu hỏi nó đặt ra.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách dành cho thiếu niên và người lớn thích khoa học viễn tưởng giàu suy tư. Sách có một số cảnh bạo lực và vài chủ đề dành cho người lớn, lại bàn về những câu hỏi lớn về bản sắc, nên phù hợp nhất với những ai thích nghĩ lại về điều mình đã đọc. Đây là lựa chọn tuyệt vời cho người hâm mộ Blade Runner và bất kỳ ai tò mò về cội nguồn của những câu chuyện hiện đại về trí tuệ nhân tạo.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Tôi là robot
Isaac Asimov
Chín truyện liên kết với nhau kể về buổi đầu của những robot biết suy nghĩ, qua lời hồi tưởng của Susan Calvin, một chuyên gia tâm lý robot lão luyện: Ba Định luật Robot (Three Laws of Robotics) đã dẫn đến những câu đố hóc búa, những sai sót, và cuối cùng là một thế giới được máy móc lặng lẽ điều hành.
🚀 Khoa học viễn tưởng & giả tưởng2001: Du hành không gian
Arthur C. Clarke
Một khối đá đen bí ẩn dẫn dắt sự tiến hóa của loài người từ tổ tiên giống loài vượn, và hàng triệu năm sau, phi hành đoàn một con tàu vũ trụ bay về phía sao Thổ để lần theo dấu vết của nó, với một chiếc máy tính tên HAL làm bạn đồng hành và rốt cuộc cũng là mối nguy lớn nhất của họ.
🚀 Khoa học viễn tưởng & giả tưởngThế giới mới tươi đẹp
Aldous Huxley
Trong một thế giới tương lai nơi con người được sản xuất trong nhà máy, được lập trình sẵn cho vai trò của mình và được giữ cho vui vẻ bằng thuốc và giải trí, một người đàn ông lớn lên bên ngoài hệ thống phát hiện ra rằng sự thoải mái hoàn hảo ấy phải trả giá bằng tất cả những gì làm nên con người.
📜 Kinh điểnFrankenstein
Mary Shelley
Một nhà khoa học trẻ tạo ra một sinh vật sống từ các bộ phận của xác chết rồi hoảng sợ bỏ rơi nó, và sinh vật bị ruồng bỏ ấy, khao khát được yêu thương, quay sang báo thù.
🚀 Khoa học viễn tưởng & giả tưởngNeuromancer
William Gibson
Case, một tay trộm máy tính sa cơ lỡ vận, được thuê làm một phi vụ cuối cùng, và nó kéo anh vào cuộc đấu ngầm giữa hai trí tuệ nhân tạo.
🚀 Khoa học viễn tưởng & giả tưởngCỗ máy thời gian
H. G. Wells
Một nhà phát minh thời Victoria, chỉ được gọi là Nhà du hành thời gian (the Time Traveller), chế tạo một cỗ máy đưa ông đến năm 802.701, nơi ông thấy loài người đã chia thành hai giống loài, những người Eloi hiền lành và những kẻ Morlocks quái dị, rồi đến một Trái Đất đang chết dần.
🚀 Khoa học viễn tưởng & giả tưởngMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.