Bị đuổi khỏi nhà
Tên gốc: Evicted
Nhà xã hội học Matthew Desmond sống giữa những người thuê nhà nghèo và các chủ nhà ở Milwaukee, rồi chỉ ra rằng bị đuổi khỏi nhà thuê không chỉ là hệ quả của nghèo đói mà còn là một nguyên nhân lớn gây ra nghèo đói, khiến các gia đình mắc kẹt trong vòng xoáy mất nhà, mất việc và mất hy vọng.
Giới thiệu
Evicted: Poverty and Profit in the American City ra mắt năm 2016, do Matthew Desmond viết. Ông là một nhà xã hội học, và trong khuôn khổ nghiên cứu, chính ông đã sống trong một khu nhà di động (trailer park) rồi một nhà trọ cho thuê phòng ở Milwaukee vào năm 2008 và 2009. Ông theo sát tám gia đình cùng hai chủ nhà, rồi kết hợp câu chuyện của họ với số liệu về các vụ cưỡng chế đuổi nhà (eviction). Cuốn sách đã đoạt giải Pulitzer hạng mục sách phi hư cấu tổng hợp. Sách mô tả cuộc vật lộn hằng ngày của những gia đình phải dành phần lớn thu nhập để trả tiền thuê nhà, cùng cách làm ăn của giới chủ nhà, và lập luận rằng nhà ở cần được xem là một nhu cầu thiết yếu.
Tóm tắt đầy đủ
1. Tiền thuê nhà nuốt gần hết thu nhập
Ý chính: Desmond mở đầu bằng việc cho thấy rằng với nhiều gia đình nghèo ở các thành phố Mỹ, tiền thuê nhà chiếm hơn một nửa thu nhập, và với khoảng một trong bốn gia đình thì hơn 70 phần trăm. Trả xong tiền nhà, họ chỉ còn rất ít cho thức ăn, quần áo và các hóa đơn. Một cú sốc nhỏ, chẳng hạn mất một ca làm hay phải sửa xe, cũng có thể khiến họ không thể trả nổi. Ông cho biết giá nhà tăng nhanh hơn tiền lương, trong khi sự hỗ trợ của nhà nước chỉ đến được với một thiểu số trong số những người đủ điều kiện.
Trong cuộc sống: Nếu phần lớn tiền của bạn đổ vào một khoản chi duy nhất, thì ngay cả một bất ngờ nhỏ cũng có thể gây khủng hoảng.
2. Những người thuê nhà và câu chuyện của họ
Ý chính: Sách giới thiệu những con người mà tác giả đã sống cùng, trong đó có một bà mẹ đơn thân phải dùng khoảng 88 phần trăm thu nhập để trả tiền nhà, một người y tá bị nghiện ma túy làm mất sự nghiệp, và một người đàn ông bị mất cả hai chân. Desmond cho thấy sự nỗ lực, những sai lầm và cả lòng tốt của họ, đồng thời tránh cả việc trách móc lẫn việc tô vẽ họ thành thánh nhân. Ông cho rằng họ đang làm hết sức với rất ít lựa chọn, và hệ thống khiến họ khó đứng dậy trở lại.
Trong cuộc sống: Rất dễ phán xét lựa chọn của người khác mà không thấy họ thật ra có rất ít đường để chọn.
3. Chủ nhà và chuyện làm ăn trên cái nghèo
Ý chính: Tác giả cũng theo chân các chủ nhà, trong đó có một người sở hữu khu nhà di động và một người sở hữu những căn hộ ở khu nội thành. Ông cho thấy chủ nhà cũng bị kẹt trong bài toán kinh tế khó khăn, nhưng có người thấy cho người nghèo thuê nhà vẫn sinh lời, với giá thuê cao mà chi phí bảo trì thấp, và họ dùng nguy cơ bị đuổi như một công cụ. Ông giải thích rằng chủ nhà thường kiếm được nhiều hơn khi đuổi người thuê cũ rồi cho thuê lại, so với việc chờ đợi, và rằng luật pháp phần lớn đứng về phía người sở hữu.
Trong cuộc sống: Một quy định khiến việc đuổi người thuê nhà trở nên dễ dàng có thể tạo ra động lực để người ta làm điều đó.
4. Quy trình đuổi nhà
Ý chính: Desmond mô tả một vụ đuổi nhà diễn ra thế nào: một thông báo, một phiên tòa diễn ra rất nhanh, nơi người thuê nhà thường không đến hoặc không có luật sư, rồi đồ đạc bị nhân viên chuyển đồ và các nhân viên cảnh sát hạt (sheriff’s deputies) mang đi. Nhiều vụ chỉ vì những khoản tiền nhỏ. Các gia đình có thể mất đồ đạc, bị đem gửi kho hoặc vứt ra đường. Ông nhận xét rằng ở một số khu phố, chuyện bị đuổi nhà đã trở nên phổ biến, nhất là với phụ nữ da đen, và nói rằng nó đã thành một phần quen thuộc của cuộc sống.
Trong cuộc sống: Khi không có luật sư, một người đối mặt với thủ tục pháp lý có thể không hiểu quyền của mình.
5. Hậu quả
Ý chính: Sách cho thấy việc bị đuổi nhà kéo theo nhiều tổn hại. Người ta mất việc vì cuộc sống bị xáo trộn, trẻ em phải chuyển trường, và các gia đình có thể phải chuyển đến chỗ ở tồi hơn, đến những khu phố nguy hiểm hơn, hoặc vào các trại tạm trú. Một tiền sử bị đuổi nhà khiến việc thuê nhà lần sau rất khó, và một số chủ nhà từ chối những người như vậy. Bị đuổi nhà cũng có liên quan đến chứng trầm cảm. Desmond lập luận rằng như vậy, bị đuổi nhà là một nguyên nhân của nghèo đói chứ không chỉ là hệ quả.
Trong cuộc sống: Mất nhà ảnh hưởng đến công việc, việc học, sức khỏe và tình bạn cùng một lúc.
6. Giải pháp: quyền có nhà ở
Ý chính: Ở chương cuối, Desmond đề xuất các giải pháp. Ông kêu gọi mở rộng chương trình phiếu hỗ trợ tiền thuê nhà (housing voucher) để mọi gia đình có thu nhập dưới một mức nhất định đều được nhận, và chỉ phải trả khoảng một phần ba thu nhập cho chỗ ở, vì đó là cách hiệu quả nhất để giảm số vụ đuổi nhà và tình trạng vô gia cư. Ông lập luận rằng một mái nhà tử tế cần được xem là một quyền cơ bản, vì thiếu nơi ở ổn định thì mọi thứ khác đều sụp đổ, và nói rằng khi đó các gia đình sẽ có thể chi nhiều hơn cho thức ăn, việc học và tiền tiết kiệm.
Trong cuộc sống: Có một mái nhà an toàn giúp bạn dễ giữ việc làm, dễ học tập và dễ giữ gìn sức khỏe hơn.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Bị đuổi khỏi nhà đã kéo sự chú ý của cả nước về một vấn đề từng ít được bàn tới, và làm thay đổi cuộc tranh luận về nghèo đói. Phương pháp của sách, trong đó tác giả sống giữa những người ông viết về, mang lại chiều sâu hiếm có. Cuốn sách được nhiều tờ báo, tạp chí bình chọn là một trong những cuốn hay nhất của năm, và Desmond sau đó đứng đầu Eviction Lab, một dự án thu thập dữ liệu về các vụ đuổi nhà. Sách cũng cho thấy một nhà xã hội học có thể kết hợp những câu chuyện đời thật với số liệu như thế nào. Giải Pulitzer và sự được yêu thích của cuốn sách đã đưa chuyện bị đuổi nhà vào cuộc trò chuyện chung của xã hội, và đến nay nó vẫn là một tác phẩm then chốt về nhà ở và bất bình đẳng.
Những ý chính
- Gánh nặng tiền thuê nhà rất lớn. Nhiều gia đình dành phần lớn thu nhập cho chỗ ở.
- Bị đuổi nhà là một nguyên nhân của nghèo đói. Nó làm đảo lộn công việc, việc học và sức khỏe.
- Hệ thống thiên về chủ sở hữu. Người thuê nhà thường thiếu sự trợ giúp pháp lý.
- Câu chuyện cho thấy điều con số không nói được. Những cuộc đời cụ thể phơi bày cái giá con người phải trả.
- Nhà ở là một nhu cầu thiết yếu. Chỗ ở ổn định là nền cho mọi thứ khác.
Bài học có thể rút ra
Cuốn sách mời bạn suy nghĩ về vai trò của nhà ở trong đời một con người, và để ý đến những tác động của sự bấp bênh. Hãy tìm hiểu luật về nhà ở và các chương trình hỗ trợ ở nơi bạn sống. Hãy ủng hộ những nỗ lực giúp người thuê nhà được tư vấn pháp lý. Khi nghe tin ai đó bị đuổi nhà, hãy cố hiểu hoàn cảnh của họ trước khi phán xét. Và hãy nhớ rằng người nghèo không phải là một loài khác: ai cũng có thể gặp khủng hoảng. Nếu bạn là học sinh, sinh viên, hãy cân nhắc làm tình nguyện cho một tổ chức về nhà ở.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình cho rằng nghiên cứu chỉ xoay quanh một thành phố, Milwaukee, trong một giai đoạn, nên có thể không đại diện cho toàn nước Mỹ, và số gia đình được theo dõi ít cũng hạn chế những kết luận có thể rút ra. Những người khác nhận xét rằng sách ít chú ý đến những khó khăn của các chủ nhà nhỏ và đến các yếu tố khác, như nguồn cung nhà ở và các quy định phân vùng sử dụng đất làm đẩy giá lên. Một số nhà kinh tế đặt câu hỏi liệu chỉ riêng phiếu hỗ trợ có giải quyết được vấn đề mà không làm giá thuê tăng thêm hay không. Một số người đánh giá cho rằng việc bị đuổi nhà có thể làm trầm trọng thêm những vấn đề sẵn có như nghiện ngập, thất nghiệp và bạo lực gia đình nhiều hơn là tự nó gây ra chúng. Dù vậy, những phát hiện chính về mức độ phổ biến và tác động của các vụ đuổi nhà đã được các nghiên cứu về sau ủng hộ.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những ai quan tâm đến nghèo đói, nhà ở, xã hội học và chính sách công. Sách đọc như một câu chuyện kể, với những nhân vật có thật, và dễ theo dõi. Ai nhạy cảm với những mô tả về cảnh khốn khó nên chuẩn bị tinh thần cho những cảnh buồn, còn ai muốn nhìn vấn đề từ mọi phía thì nên đọc thêm về kinh tế học nhà ở.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI; đang chờ người đọc kiểm tra lại.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Kiếm sống bằng đồng lương rẻ mạt
Barbara Ehrenreich
Nhà báo Barbara Ehrenreich đi làm những công việc lương thấp trong nhiều tháng ở ba thành phố Mỹ để xem một người có sống nổi bằng mức lương như vậy hay không, và nhận ra rằng ngay cả công việc nặng nhọc, làm trọn thời gian cũng thường không đủ trang trải những nhu cầu cơ bản.
⚖️ Chính trị & xã hộiJim Crow mới
Michelle Alexander
Luật sư dân quyền Michelle Alexander lập luận rằng hệ thống tư pháp hình sự Mỹ, nhất là Cuộc chiến chống ma túy (War on Drugs), đã vận hành như một hệ thống kiểm soát chủng tộc, gán cho nhiều người đàn ông da đen cái nhãn tội phạm và tước quyền của họ, giống như các đạo luật Jim Crow từng làm.
⚖️ Chính trị & xã hộiBi ca của người nhà quê
J. D. Vance
J. D. Vance kể lại thời thơ ấu lớn lên ở một thị trấn thép đang chật vật của bang Ohio, trong một gia đình gốc vùng đồi Appalachia của bang Kentucky, mang dấu ấn của nghèo đói và nghiện ngập, và dùng câu chuyện của mình để suy ngẫm về những khó khăn của tầng lớp lao động da trắng ở Mỹ.
⚖️ Chính trị & xã hộiĐằng sau những vĩnh hằng tươi đẹp
Katherine Boo
Nhà báo Katherine Boo đã dành nhiều năm sống trong một khu ổ chuột ở Mumbai nằm cạnh sân bay, và qua cuộc đời của những cư dân nơi đó, bà kể lại việc hy vọng, tham vọng, tham nhũng và bất công chi phối cuộc vật lộn thoát nghèo như thế nào trong một nước Ấn Độ đang bùng nổ.
⚖️ Chính trị & xã hộiHơi ấm của những mặt trời khác
Isabel Wilkerson
Isabel Wilkerson kể câu chuyện về cuộc Đại di cư (Great Migration), khi khoảng sáu triệu người Mỹ da đen rời miền Nam để đến các thành phố ở miền Bắc và miền Tây, qua cuộc đời của ba người đã thực hiện hành trình ấy.
🏛️ Lịch sửQuân Vương
Niccolo Machiavelli
Một nhà ngoại giao thời Phục hưng khuyên các nhà cai trị hãy đánh giá hành động của mình bằng kết quả chứ không phải bằng đạo đức, và cho rằng một nhà lãnh đạo thành công đôi khi phải mưu mẹo và tàn nhẫn để giành và giữ quyền lực.
⚖️ Chính trị & xã hộiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.