Kiếm sống bằng đồng lương rẻ mạt
Tên gốc: Nickel and Dimed
Nhà báo Barbara Ehrenreich đi làm những công việc lương thấp trong nhiều tháng ở ba thành phố Mỹ để xem một người có sống nổi bằng mức lương như vậy hay không, và nhận ra rằng ngay cả công việc nặng nhọc, làm trọn thời gian cũng thường không đủ trang trải những nhu cầu cơ bản.
Giới thiệu
Nickel and Dimed: On (Not) Getting By in America ra mắt năm 2001, do Barbara Ehrenreich viết. Bà là một tác giả và nhà bình luận xã hội, có bằng tiến sĩ sinh học. Vào thời điểm cải cách phúc lợi buộc nhiều người nghèo phải đi tìm việc làm, bà tự hỏi họ sống sót bằng mức lương ấy bằng cách nào. Cuối thập niên 1990, bà nhận một loạt công việc: phục vụ bàn và dọn phòng khách sạn ở Florida, làm cho một dịch vụ dọn dẹp nhà cửa (maid service) và làm phụ bếp (dietary aide) ở một viện dưỡng lão ở Maine, và làm nhân viên cửa hàng Wal-Mart ở Minnesota, sống bằng đúng số tiền mình kiếm được. Bà tự đặt ra những quy tắc, chẳng hạn nhận công việc trả lương cao nhất có thể tìm được, rồi ghi lại trải nghiệm đó. Kết quả là một cuốn sách bán chạy.
Tóm tắt đầy đủ
1. Cuộc thử nghiệm và các quy tắc
Ý chính: Ehrenreich nói rõ mục đích của mình. Bà sẽ gác lại sự nghiệp viết lách, nhận những việc dành cho người không có tay nghề, và thử trang trải tiền thuê nhà, tiền ăn cùng các khoản khác bằng đồng lương đó. Bà sẽ không dựa vào học vấn hay sự nghiệp trước đây của mình, và sẽ nhận công việc trả lương cao nhất được mời cùng chỗ ở rẻ nhất tìm được. Bà thừa nhận mình có những lợi thế mà người lao động thật không có, như sức khỏe tốt và không phải nuôi con, và rằng cuộc thử nghiệm có giới hạn, vì bà có thể bỏ cuộc bất cứ lúc nào.
Trong cuộc sống: Thử một việc trong một tháng khác với phải sống với nó cả đời, và tác giả hiểu điều đó.
2. Phục vụ bàn ở Florida
Ý chính: Ở Key West, bà làm phục vụ bàn trong một nhà hàng gia đình, rồi sau đó làm thêm công việc dọn phòng khách sạn. Lương thấp, còn tiền boa thì thất thường. Bà chật vật tìm chỗ ở giá phải chăng và sống trong những chỗ trọ rẻ tiền như một chiếc nhà di động (trailer) và một nhà nghỉ cho thuê dài ngày, với số tiền kiếm được vừa đủ trả tiền thuê. Bà thấy các đồng nghiệp phải sống trong xe hơi hoặc ở ghép phòng. Làm hai công việc cùng lúc, bà thấy mình kiệt sức. Bà nhận ra công việc này đòi hỏi nhiều sức lực và gây căng thẳng tinh thần, còn các ông chủ thì khắt khe.
Trong cuộc sống: Một công việc nhìn bên ngoài có vẻ dễ có thể rất mệt khi bạn làm suốt cả ngày.
3. Dọn nhà ở Maine
Ý chính: Ở Maine, bà làm cho một công ty dọn dẹp nhà cửa và trong bếp của một viện dưỡng lão, quỳ gối cọ sàn nhà và bồn cầu, luôn bị thúc ép về thời gian. Bà thấy người lao động bị giám sát chặt chẽ ra sao. Nhiều người vẫn làm việc dù đang đau. Bà bị ấn tượng bởi sự vô hình của những người dọn dẹp nhà người khác, và cách các gia chủ thường đối xử với họ như một món đồ đạc trong nhà.
Trong cuộc sống: Những người làm các việc thiết yếu ở phía sau thường không được ai để ý.
4. Bán hàng trong một cửa hàng lớn ở Minnesota
Ý chính: Ở công việc cuối cùng, tại một cửa hàng giảm giá lớn, bà làm ở quầy quần áo nữ. Bà mô tả buổi định hướng nhân viên mới, nơi người ta dạy lòng trung thành và không khuyến khích lập công đoàn, cùng một văn hóa giám sát, xét nghiệm ma túy và các bài kiểm tra tính cách. Lương thấp và giờ làm không ổn định. Bà thấy các đồng nghiệp thân thiện và giúp đỡ nhau, nhưng có người đang gặp khó khăn, chẳng hạn về chỗ ở hay nợ nần. Bà cố hiểu một gia đình có thể xoay xở ra sao với mức lương đó.
Trong cuộc sống: Một nơi làm việc theo dõi từng cử động có thể khiến người ta cảm thấy mình không được tin tưởng.
5. Những chi phí ẩn của cảnh nghèo
Ý chính: Xuyên suốt cuốn sách, Ehrenreich cho thấy cảnh nghèo còn tốn kém hơn. Không có tiền đặt cọc thuê căn hộ, người ta phải ở nhà nghỉ với giá theo ngày cao hơn. Không có bếp, họ đành mua đồ ăn nhanh. Thiếu bảo hiểm y tế thì dẫn đến khủng hoảng. Theo bà, lương thấp không phải trở ngại duy nhất, mà còn là việc không làm chủ được thời gian của mình, và sự nhục nhã vì những quy định và bài kiểm tra liên miên. Bà nhận thấy dù làm việc chăm chỉ, bà hiếm khi đủ sống.
Trong cuộc sống: Người không thể trả một khoản tiền lớn một lần có thể rốt cuộc phải trả nhiều hơn rất nhiều theo thời gian.
6. Kết luận: ai trả giá cho hàng hóa rẻ?
Ý chính: Ở chương cuối, tác giả kết luận rằng người lao động lương thấp, trên thực tế, đang tặng cho phần còn lại của xã hội một món quà dưới dạng sức lao động rẻ, và họ mới là những nhà từ thiện đích thực. Bà kêu gọi tăng lương, có nhà ở giá phải chăng và đối xử tốt hơn với người lao động, và nói rằng xã hội nên thấy xấu hổ khi những người làm việc trọn thời gian mà không đủ tiền sống một cuộc sống tử tế. Bà dự đoán một ngày nào đó người lao động lương thấp sẽ đòi được đối xử công bằng, và mọi người sẽ khá hơn khi điều đó xảy ra.
Trong cuộc sống: Lần tới khi ăn ở nhà hàng, bạn có thể nghĩ đến đồng lương của những người phục vụ mình.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Kiếm sống bằng đồng lương rẻ mạt là một cuốn sách bán chạy và là một cột mốc của dòng sách viết về nghèo đói, dẫn đến một cuộc tranh luận trên toàn quốc về mức lương tối thiểu, điều kiện làm việc và hệ thống phúc lợi. Sách được đọc rộng rãi ở trường phổ thông và đại học. Cách tiếp cận của Ehrenreich, tức là trực tiếp trở thành người trong cuộc, khiến vấn đề trở nên cụ thể và ảnh hưởng đến cả một thế hệ nhà báo. Cuốn sách góp phần vào phong trào đòi mức lương đủ sống, và vào những cuộc trò chuyện về phẩm giá của lao động. Các lần tái bản sau có thêm những suy ngẫm về những năm tiếp theo. Sách cũng cho thấy rất dễ bỏ qua những người làm công việc giữ cho xã hội vận hành.
Những ý chính
- Làm việc trọn thời gian có thể vẫn chưa đủ. Lương thấp có thể không đủ trang trải chi phí cơ bản.
- Nghèo thì tốn kém. Là người nghèo kéo theo thêm những khoản chi phụ.
- Công việc có thể kiệt sức và nhục nhã. Sự giám sát và tính bấp bênh làm căng thẳng thêm.
- Công việc ấy vô hình. Xã hội dựa vào những người mà nó hiếm khi để ý.
- Tiền lương và nhà ở cần được chú ý. Cải cách có thể thay đổi cuộc sống của nhiều người.
Bài học có thể rút ra
Lần tới khi gặp một người đang phục vụ bạn, dù là thu ngân hay người dọn dẹp, hãy đối xử lịch sự và để ý xem công việc của họ gồm những gì. Hãy tìm hiểu mức lương đủ sống ở nơi bạn ở là bao nhiêu và so với mức tối thiểu thì thế nào. Hãy ủng hộ mức lương công bằng và điều kiện làm việc tử tế. Nếu bạn làm bán thời gian, hãy hỏi xem mình có những quyền gì. Hãy nhớ rằng cuộc thử nghiệm của tác giả có giới hạn, và các gia đình thật còn gặp khó khăn lớn hơn nữa. Và hãy cân nhắc đọc thêm những câu chuyện khác của những người đã thực sự sống bằng các công việc như vậy.
Phê bình và góc nhìn khác
Giới phê bình cho rằng cuộc thử nghiệm của Ehrenreich chỉ là một màn trình diễn, vì bà biết mình có thể rời đi bất cứ lúc nào và không phải gánh đủ những gánh nặng của một người lao động lương thấp thật sự, như con nhỏ hay bệnh tật. Những người khác lập luận rằng mẫu gồm ba công việc trong thời gian ngắn không đủ để chứng minh những kết luận chung, và có thể bà đã tìm được việc lương cao hơn nếu cố gắng hơn. Một số người điểm sách theo khuynh hướng bảo thủ cho rằng bà bỏ qua các cơ hội thăng tiến và vai trò của những lựa chọn cá nhân. Một số khác nói rằng ở vài đoạn mô tả đồng nghiệp, bà tỏ ra bề trên. Những người ủng hộ đáp lại rằng cuốn sách đưa ra một bức tranh trung thực.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những ai quan tâm đến việc làm, nghèo đói và sự công bằng về kinh tế, kể cả học sinh, sinh viên và các nhà tuyển dụng. Sách sinh động, dí dỏm và đầy phẫn nộ. Ai muốn có một phân tích bằng thống kê về lao động lương thấp thì nên tham khảo thêm các nghiên cứu kinh tế.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Bị đuổi khỏi nhà
Matthew Desmond
Nhà xã hội học Matthew Desmond sống giữa những người thuê nhà nghèo và các chủ nhà ở Milwaukee, rồi chỉ ra rằng bị đuổi khỏi nhà thuê không chỉ là hệ quả của nghèo đói mà còn là một nguyên nhân lớn gây ra nghèo đói, khiến các gia đình mắc kẹt trong vòng xoáy mất nhà, mất việc và mất hy vọng.
⚖️ Chính trị & xã hộiBi ca của người nhà quê
J. D. Vance
J. D. Vance kể lại thời thơ ấu lớn lên ở một thị trấn thép đang chật vật của bang Ohio, trong một gia đình gốc vùng đồi Appalachia của bang Kentucky, mang dấu ấn của nghèo đói và nghiện ngập, và dùng câu chuyện của mình để suy ngẫm về những khó khăn của tầng lớp lao động da trắng ở Mỹ.
⚖️ Chính trị & xã hộiĐằng sau những vĩnh hằng tươi đẹp
Katherine Boo
Nhà báo Katherine Boo đã dành nhiều năm sống trong một khu ổ chuột ở Mumbai nằm cạnh sân bay, và qua cuộc đời của những cư dân nơi đó, bà kể lại việc hy vọng, tham vọng, tham nhũng và bất công chi phối cuộc vật lộn thoát nghèo như thế nào trong một nước Ấn Độ đang bùng nổ.
⚖️ Chính trị & xã hộiJim Crow mới
Michelle Alexander
Luật sư dân quyền Michelle Alexander lập luận rằng hệ thống tư pháp hình sự Mỹ, nhất là Cuộc chiến chống ma túy (War on Drugs), đã vận hành như một hệ thống kiểm soát chủng tộc, gán cho nhiều người đàn ông da đen cái nhãn tội phạm và tước quyền của họ, giống như các đạo luật Jim Crow từng làm.
⚖️ Chính trị & xã hộiĐất nước thức ăn nhanh
Eric Schlosser
Nhà báo Eric Schlosser lần theo cách ngành đồ ăn nhanh đã biến đổi bữa ăn, công việc, nông nghiệp và văn hóa của nước Mỹ, và phơi bày những cái giá ẩn sau chiếc bánh mì kẹp thịt rẻ tiền đối với người lao động, người nuôi bò, người tiêu dùng và các cộng đồng.
⚖️ Chính trị & xã hộiQuân Vương
Niccolo Machiavelli
Một nhà ngoại giao thời Phục hưng khuyên các nhà cai trị hãy đánh giá hành động của mình bằng kết quả chứ không phải bằng đạo đức, và cho rằng một nhà lãnh đạo thành công đôi khi phải mưu mẹo và tàn nhẫn để giành và giữ quyền lực.
⚖️ Chính trị & xã hộiMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.