Trẻ em thành công bằng cách nào

Tên gốc: How Children Succeed

Từ 13 tuổiđọc 6 phútgiáo dụctâm lý họckhoa học xã hội
Lưu ý nội dung bàn về căng thẳng thời thơ ấu; nghèo đói và sự bỏ bê trẻ
Tìm mua sách ↓

Nhà báo Paul Tough lập luận rằng những phẩm chất như kiên trì, tò mò và biết tự kiềm chế quan trọng đối với thành công của trẻ hơn là chỉ riêng điểm thi, và những phẩm chất này có thể được vun đắp, nhất là với những đứa trẻ phải đối mặt với khó khăn.

Giới thiệu

How Children Succeed: Grit, Curiosity, and the Hidden Power of Character được Paul Tough, một nhà báo chuyên viết về giáo dục và nghèo đói, xuất bản năm 2012. Suốt nhiều thập kỷ, nhiều người tin rằng thành công ở trường chủ yếu phụ thuộc vào các kỹ năng nhận thức, thứ được đo bằng bài kiểm tra. Tough dựa vào công trình của các nhà kinh tế học, nhà tâm lý học và bác sĩ để chỉ ra rằng “các kỹ năng phi nhận thức” (non-cognitive skills) quan trọng ít nhất là ngang bằng. Ông đến thăm các trường học, chương trình và gia đình, rồi kể câu chuyện về những đứa trẻ đã thành công hoặc thất bại. Cuốn sách tìm hiểu điều gì giúp trẻ xây dựng tính cách, và người lớn có thể hỗ trợ các em ra sao.

Tóm tắt đầy đủ

1. Vượt ra ngoài điểm thi

Ý chính: Tough mở đầu bằng một bước chuyển trong cách nghĩ. Nghiên cứu của nhà kinh tế học James Heckman cho thấy những người lấy chứng chỉ tương đương tốt nghiệp trung học bằng cách thi đậu một bài kiểm tra có kết quả cuộc sống kém hơn những người tốt nghiệp theo đường thông thường, dù điểm thi của hai nhóm tương đương nhau. Sự khác biệt dường như nằm ở tính bền bỉ, khả năng lập kế hoạch và khả năng trì hoãn sự thỏa mãn, những điều mà tấm bằng tốt nghiệp gợi ra còn bài thi thì không. Những đặc điểm này không được đo bằng chỉ số IQ, nhưng lại rất quan trọng cho thành công.

Trong cuộc sống: Hai học sinh có điểm số như nhau có thể đạt kết quả rất khác ở đại học, nếu một bạn giỏi hơn trong việc lập kế hoạch, học tập và đứng dậy sau thất bại.

2. Vai trò của căng thẳng trong những năm đầu đời

Ý chính: Tough mô tả những nghiên cứu cho thấy trẻ trải qua nhiều căng thẳng và chấn thương tâm lý từ nhỏ, chẳng hạn bị bỏ bê, bạo lực hay cảnh hỗn loạn trong nhà, có thể gặp khó khăn về sự chú ý và khả năng tự kiềm chế. Cơ thể các em lúc nào cũng trong trạng thái cảnh giác, và điều đó khiến việc tập trung ở trường khó hơn. Bác sĩ nhi khoa Nadine Burke Harris, người điều hành một phòng khám ở một khu nghèo của San Francisco, nhận thấy những trải nghiệm bất lợi thời thơ ấu (adverse childhood experiences) như vậy có liên quan đến sức khỏe của trẻ và kết quả học tập của trẻ ở trường. Điểm cốt lõi là hành vi xấu ở trường có thể bắt nguồn từ một cuộc sống khó khăn.

Trong cuộc sống: Một đứa trẻ mệt mỏi và lo âu vì chuyện ở nhà có thể thấy rất khó ngồi yên trong lớp.

3. Tầm quan trọng của sự gắn bó

Ý chính: Tác giả nói rằng mối quan hệ gắn bó an toàn với một người lớn biết yêu thương trong những năm đầu đời giúp trẻ đối phó với căng thẳng và khám phá thế giới. Các nghiên cứu ông mô tả, trong đó có thí nghiệm trên chuột con và công trình về cha mẹ và trẻ sơ sinh, gợi ý rằng những trải nghiệm thuở nhỏ định hình cách cơ thể và tâm trí trẻ phản ứng với căng thẳng về sau. Khi thiếu sự chăm sóc như vậy, sự hỗ trợ về sau từ thầy cô, huấn luyện viên hay người cố vấn có thể tạo nên khác biệt. Tough cho rằng việc xây dựng tính cách phụ thuộc vào các mối quan hệ, chứ không chỉ vào kỷ luật.

Trong cuộc sống: Một giáo viên tin tưởng vào một học sinh đang gặp khó khăn có thể thay đổi tương lai của em.

4. Sự bền bỉ và những điểm mạnh về tính cách

Ý chính: Tough giới thiệu nghiên cứu của nhà tâm lý học Angela Duckworth về sự bền bỉ (grit), tức là sự kết hợp giữa kiên trì và niềm đam mê với những mục tiêu dài hạn. Ông cũng mô tả những trường đã thử dạy các điểm mạnh về tính cách như sự hăng hái, lòng biết ơn và sự tò mò. Hai nhà giáo dục, Dave Levin của hệ thống trường bán công KIPP (charter school) và Dominic Randolph của trường tư Riverdale Country School, quyết định đưa việc rèn tính cách vào chương trình học. Ở KIPP, những học sinh theo học đại học đến cùng không phải lúc nào cũng là những em học giỏi nhất, nhưng thường là những em kiên cường và lạc quan hơn, và KIPP bắt đầu phát thêm một bảng đánh giá tính cách bên cạnh bảng điểm thông thường. Ở Riverdale, hiệu trưởng lo rằng các học sinh giàu có được che chắn khỏi thất bại. Ở đây, tính cách nghĩa là những thói quen và kỹ năng có thể phát triển nhờ sự hỗ trợ, chứ không phải thước đo giá trị đạo đức.

Trong cuộc sống: Một học sinh cứ tiếp tục luyện một bản nhạc khó dù chơi sai, đang thể hiện sự bền bỉ.

5. Câu chuyện về đội cờ vua

Ý chính: Trong một chương đáng nhớ, Tough kể về I.S. 318, một trường trung học cơ sở ở Brooklyn, New York, có một đội cờ vua xuất sắc do một giáo viên tận tụy, Elizabeth Spiegel, dẫn dắt. Các học sinh, nhiều em đến từ gia đình nghèo, đạt kết quả rất tốt ở các giải đấu quốc gia. Cô dạy các em phân tích những ván thua, suy nghĩ cẩn thận và chấp nhận rằng thất bại là con đường dẫn đến tiến bộ. Câu chuyện cho thấy kỳ vọng cao, sự luyện tập và những góp ý thẳng thắn có thể giúp trẻ nở rộ, bất kể xuất thân.

Trong cuộc sống: Xem lại những nước đi sai sau một ván cờ, mà không xấu hổ, giúp bạn trở thành người chơi giỏi hơn.

6. Người lớn có thể làm gì

Ý chính: Phần cuối xem xét cha mẹ và thầy cô có thể làm gì. Tough lập luận rằng, thay vì che chắn trẻ khỏi mọi thất bại, người lớn nên giúp các em học cách đối phó với khó khăn, và điều này đặc biệt đúng với những trẻ có điều kiện sống đầy đủ, vì các em có thể thiếu trải nghiệm về thất bại. Với trẻ nghèo, ông chỉ ra nhu cầu giảm bớt căng thẳng triền miên mà các em phải chịu và mang đến cho các em những mối quan hệ vững chắc, biết nâng đỡ. Ông nhấn mạnh rằng tính cách không phải là một đặc điểm cố định, mà là thứ có thể được phát triển.

Trong cuộc sống: Một đứa trẻ chưa từng thất bại có thể sợ thất bại hơn một đứa trẻ đã học được cách đứng dậy.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Trẻ em thành công bằng cách nào là một cuốn sách bán chạy và đã đi vào cuộc thảo luận quốc gia về giáo dục. Sách giúp chuyển sự chú ý từ chỉ riêng điểm thi sang tính cách và các kỹ năng cảm xúc, đồng thời ảnh hưởng đến các trường học, các nhà tài trợ và những người hoạch định chính sách, trong đó nhiều người bắt đầu đưa việc học kỹ năng xã hội và cảm xúc vào chương trình của mình. Cuốn sách tập hợp nghiên cứu từ nhiều lĩnh vực và trình bày chúng một cách hấp dẫn. Nó cũng làm nổi bật tác động của nghèo đói và căng thẳng lên trẻ em, và lập luận rằng những mối quan hệ biết nâng đỡ là chìa khóa của thành công. Dù cuộc tranh luận về cách tốt nhất để dạy tính cách vẫn tiếp diễn, cuốn sách đã đặt ra những câu hỏi quan trọng.

Những ý chính

  • Tính cách quan trọng. Sự kiên trì và khả năng tự kiềm chế ảnh hưởng đến thành công.
  • Căng thẳng ảnh hưởng đến việc học. Khó khăn thuở nhỏ có thể làm suy giảm sự chú ý và hành vi.
  • Các mối quan hệ xây nên sức bật. Những người lớn biết nâng đỡ tạo nên khác biệt.
  • Thất bại có thể dạy ta. Trẻ cần có cơ hội vật lộn với khó khăn và đứng dậy.
  • Tính cách có thể lớn lên. Những kỹ năng này có thể được vun đắp ở mọi lứa tuổi.

Bài học có thể rút ra

Hãy nghĩ về những thói quen giúp bạn tiếp tục khi một việc trở nên khó, như chia nhỏ công việc thành từng bước, nhờ người khác giúp và xem lại những sai sót. Nếu bạn làm việc với trẻ em, hãy cố gắng là một sự hiện diện vững vàng, quan tâm, và cho các em cơ hội thử lại sau khi thất bại. Hãy nhẹ nhàng với những hành vi có thể có nguyên nhân ẩn giấu. Hãy tìm cách giúp những đứa trẻ trong cộng đồng của bạn có được sự hỗ trợ mà các em cần. Và hãy nhớ rằng bạn cũng có thể rèn sự bền bỉ của chính mình, nhờ luyện tập và sự động viên.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình cho rằng cuốn sách đề cao quá mức vai trò của các phẩm chất tính cách, rằng sự bền bỉ và những phẩm chất tương tự khó đo lường hoặc khó dạy, và rằng các trường không nên dùng chúng để chấm điểm hay để giải trình trách nhiệm. Các nhà nghiên cứu, trong đó có Duckworth, đã cảnh báo không nên dùng chúng theo những cách như vậy. Những người khác lập luận rằng việc tập trung vào tính cách cá nhân có thể làm người ta xao nhãng các vấn đề mang tính cơ cấu như nghèo đói và bất bình đẳng, và có thể đổ lỗi cho trẻ về những hoàn cảnh các em không gây ra. Một người điểm sách nhận xét rằng cuốn sách định nghĩa thành công theo nghĩa hẹp, là thành tích ở trường và việc vào đại học, và đưa ra ít hướng dẫn thực tế về cách dạy những phẩm chất này. Chính Tough cũng thừa nhận rằng một số phẩm chất, như động lực, rất khó giải thích.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho cha mẹ, giáo viên, những người hoạch định chính sách và bất kỳ ai quan tâm đến lý do vì sao một số trẻ thành công. Sách dễ đọc, có cả câu chuyện lẫn nghiên cứu. Ai muốn tìm hiểu chi tiết các nghiên cứu về khoa học của tính cách sẽ cần tham khảo những nghiên cứu gốc.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Vững tâm bền chí

Angela Duckworth

Nhà tâm lý học Angela Duckworth lập luận rằng thành công không chỉ phụ thuộc vào tài năng mà còn vào "grit", sự kết hợp giữa đam mê và lòng kiên trì lâu dài, và chỉ ra cách con người có thể vun đắp phẩm chất này ở bản thân và ở người khác.

🌱 Phát triển bản thân

Tâm lý học thành công

Carol S. Dweck

Nhà tâm lý học Carol Dweck cho thấy những người tin rằng năng lực có thể phát triển, tức là có tư duy phát triển (growth mindset), học hỏi tốt hơn, đối mặt với thất bại tốt hơn và đạt được nhiều hơn những người tin rằng tài năng là cố định.

🌱 Phát triển bản thân

Nuôi dạy một người trưởng thành

Julie Lythcott-Haims

Một cựu trưởng khoa ở Đại học Stanford cho rằng những bậc cha mẹ thời nay làm quá nhiều thay con, từ bài tập về nhà đến hồ sơ xin vào đại học, đang khiến con lo âu và thiếu chuẩn bị, và bà kêu gọi họ lùi lại để người trẻ học cách tự đứng vững.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Kỷ luật tích cực

Jane Nelsen

Jane Nelsen cho rằng trẻ em cư xử tốt hơn khi được đối xử vừa tử tế vừa kiên định, và bà đưa ra những công cụ thực tế, như họp gia đình và hệ quả hợp lý, để dạy trẻ biết chịu trách nhiệm mà không cần trừng phạt hay nuông chiều.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Trường học sáng tạo

Ken Robinson and Lou Aronica

Sir Ken Robinson và Lou Aronica lập luận rằng trường học bị kìm hãm bởi một mô hình kiểu nhà máy với các kỳ thi tiêu chuẩn hóa, và kêu gọi một cách tiếp cận dựa trên sự cá nhân hóa, sáng tạo và mối quan tâm thật sự của học sinh lẫn giáo viên.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Nói sao cho trẻ chịu nghe và nghe sao cho trẻ chịu nói

Adele Faber and Elaine Mazlish

Cha mẹ có thể có được sự hợp tác tốt hơn và mối quan hệ gần gũi hơn với con bằng cách thừa nhận cảm xúc của trẻ, mô tả vấn đề thay vì trách móc, và dùng những kỹ năng giao tiếp đơn giản, tôn trọng.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →