Nuôi dạy một người trưởng thành
Tên gốc: How to Raise an Adult
Một cựu trưởng khoa ở Đại học Stanford cho rằng những bậc cha mẹ thời nay làm quá nhiều thay con, từ bài tập về nhà đến hồ sơ xin vào đại học, đang khiến con lo âu và thiếu chuẩn bị, và bà kêu gọi họ lùi lại để người trẻ học cách tự đứng vững.
Giới thiệu
How to Raise an Adult: Break Free of the Overparenting Trap and Prepare Your Kid for Success được Julie Lythcott-Haims xuất bản năm 2015. Bà làm nhiều năm ở vị trí trưởng khoa dành cho sinh viên năm nhất tại Stanford, và nhận thấy nhiều sinh viên thông minh bước vào trường mà thiếu những kỹ năng cơ bản của sự tự lập. Một số em không biết xử lý bất đồng với bạn cùng phòng hay tự quyết định, và đôi khi cha mẹ các em vẫn còn can dự vào cuộc sống hằng ngày của các em. Bà dựa vào kinh nghiệm của mình, các cuộc phỏng vấn và nghiên cứu để lập luận rằng kiểu “nuôi dạy trực thăng” (helicopter parenting), tức là lượn quanh con và quán xuyến mọi thứ, làm hại chính những đứa trẻ mà nó định giúp. Cuốn sách cũng đưa ra một kế hoạch để thay đổi.
Tóm tắt đầy đủ
1. Vấn đề làm thay con quá mức (overparenting)
Ý chính: Lythcott-Haims mô tả một nền văn hóa trong đó nhiều bậc cha mẹ, nhất là ở những cộng đồng khá giả, sợ rằng con mình sẽ tụt lại phía sau. Họ sắp xếp cuộc sống của con, giám sát bài tập về nhà, can thiệp với giáo viên, và thậm chí giúp viết bài luận xin vào đại học và tìm việc. Bà nói rằng điều này xuất phát từ tình yêu và nỗi lo, và từ niềm tin rằng thành công của đứa con phản ánh về cha mẹ. Nhưng nó gửi đi thông điệp rằng đứa trẻ không thể tự xoay xở.
Trong cuộc sống: Một người cha hay mẹ gọi cho giáo viên mỗi khi con bị điểm thấp có thể khiến con không học được cách tự lên tiếng cho mình.
2. Cái giá của việc làm thay con quá mức
Ý chính: Tác giả lập luận rằng sự can thiệp quá nhiều góp phần tạo ra những người trẻ lo âu, trầm cảm và thiếu tự tin. Các nghiên cứu bà dẫn chỉ cho thấy mối liên hệ, không chứng minh rằng làm thay con quá mức là nguyên nhân duy nhất. Các em có thể thiếu kỹ năng sống, như giặt đồ hay nấu ăn, và có thể khó đối mặt với thất bại. Bà dẫn các nghiên cứu và câu chuyện từ các trường đại học, gợi ý rằng tỷ lệ lo âu tăng có liên quan đến việc thiếu tự chủ. Bà cũng lưu ý rằng khi cha mẹ giải quyết mọi vấn đề, đứa trẻ bỏ lỡ cơ hội xây dựng sự tự tin.
Trong cuộc sống: Một người trẻ chưa từng tự quyết định điều gì mà không có người giúp có thể hoảng loạn khi lựa chọn lớn đầu tiên xuất hiện.
3. Tuổi thơ theo danh sách việc cần làm và quan niệm hẹp về thành công
Ý chính: Lythcott-Haims nói rằng nhiều đứa trẻ lớn lên theo một “danh sách việc cần làm” (checklist), đầy ắp các hoạt động được xếp lịch, học thêm và luyện thi, với rất ít thời gian để chơi tự do hay nghỉ ngơi. Mục tiêu vào được một trường đại học danh tiếng trở thành trung tâm đời sống gia đình. Bà lập luận rằng quan niệm hẹp hòi này về thành công gây căng thẳng và không cần thiết, vì có nhiều con đường dẫn đến một cuộc sống hạnh phúc và hữu ích, và theo bà, việc một sinh viên được hỗ trợ và kèm cặp tốt đến đâu quan trọng hơn tên tuổi của trường đại học.
Trong cuộc sống: Một thiếu niên chơi một môn thể thao chỉ để làm đẹp hồ sơ vào đại học có thể mất đi niềm vui được chơi.
4. Kỹ năng sống thực tế và việc nhà
Ý chính: Một trong những phần thực tế nhất của cuốn sách là việc nhấn mạnh giao cho trẻ những nhiệm vụ và việc nhà phù hợp với lứa tuổi, từ dọn bàn ăn đến giặt đồ. Bà dẫn những nghiên cứu gợi ý rằng những người từng làm việc nhà khi còn nhỏ thường thành công hơn về sau. Bà cũng nêu những kỹ năng một người trẻ trưởng thành cần có, như nói chuyện với người lạ, quản lý hạn chót và các cam kết, giúp vận hành một gia đình, ra quyết định và đối phó với trắc trở.
Trong cuộc sống: Một đứa trẻ mười tuổi giúp chuẩn bị bữa tối học được rằng mình là một thành viên có ích của gia đình.
5. Để trẻ tự vật lộn
Ý chính: Tác giả nói rằng cha mẹ nên cưỡng lại thôi thúc giải cứu con khỏi mọi khó khăn. Theo bà, vật lộn là cách trẻ học tính kiên cường và cách giải quyết vấn đề. Bà gợi ý nên đặt câu hỏi thay vì đưa ra câu trả lời, chẳng hạn hỏi con nghĩ mình nên làm gì, và cho phép những hệ quả tự nhiên xảy ra, trong chừng mực hợp lý. Bà cũng ủng hộ việc chơi tự do không có sắp đặt, điều bà cho là thiết yếu với sự phát triển của trẻ. Bà không có ý rút lại sự chăm sóc cần thiết: trẻ có nhu cầu đặc biệt, có vấn đề sức khỏe hoặc sống trong điều kiện không an toàn cần được hỗ trợ, và việc lên tiếng bảo vệ một đứa trẻ không phải lúc nào cũng là làm thay con quá mức.
Trong cuộc sống: Nếu một đứa trẻ lớn hơn, không có nhu cầu đặc biệt, quên hộp cơm trưa, để em tự xoay xở một lần có thể dạy được nhiều hơn là lần nào cũng giải cứu. Lựa chọn đúng còn tùy tuổi, sức khỏe và hoàn cảnh.
6. Một con đường khác cho cha mẹ
Ý chính: Trong những chương cuối, Lythcott-Haims mô tả những gì cha mẹ có thể làm thay thế. Bà khuyến khích họ tập trung vào tình yêu và vào cuộc sống riêng của mình, và xem vai trò của mình là người dẫn đường, không phải người quản lý. Bà khuyến khích cha mẹ giải thích lý do đằng sau các quy tắc, chia sẻ trung thực những khó khăn của chính mình chứ không chỉ thành công, và để con đối mặt với hệ quả từ những lựa chọn của mình. Bà cũng bàn về sự cần thiết phải coi trọng nhiều kiểu thành công, kể cả trường nghề và lao động, và ủng hộ những mối quan tâm riêng của đứa trẻ.
Trong cuộc sống: Một người cha hay mẹ theo đuổi sở thích riêng làm tấm gương về một cuộc sống đầy đủ, và cho con thêm khoảng trống.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Nuôi dạy một người trưởng thành trở thành sách bán chạy và là một phần của cuộc tranh luận lớn hơn về việc nuôi dạy con trong một thời đại nhiều áp lực. Nó nói lên những lo ngại mà nhiều giáo viên, cán bộ đại học và nhà tuyển dụng cùng chia sẻ, và đưa ra một khung để thay đổi. Cuốn sách đã mang lại sự chú ý mới cho kiểu “nuôi dạy trực thăng” và khuyến khích thảo luận về sức khỏe tâm thần của người trẻ. Sự kết hợp giữa những câu chuyện cá nhân và các gợi ý thực tế khiến nó có ảnh hưởng trong giới cha mẹ và các nhà giáo dục. Nó cũng khiến nhiều người nhìn lại động cơ và nỗi sợ của chính mình, và nghĩ về việc chuẩn bị cho con bước vào tương lai nghĩa là gì.
Những ý chính
- Yêu thương không đồng nghĩa với kiểm soát. Làm thay con quá nhiều có thể kìm hãm con.
- Kỹ năng lớn lên qua luyện tập. Việc nhà và trách nhiệm xây dựng sự tự tin.
- Vật lộn là một phần của việc học. Đừng giải cứu quá sớm.
- Nhiều con đường dẫn đến thành công. Không phải đứa trẻ nào cũng cần một trường đại học danh tiếng.
- Cha mẹ cần có cuộc sống riêng. Thấy người lớn theo đuổi sở thích của mình giúp ích cho con.
Bài học có thể rút ra
Nếu bạn là cha mẹ, hãy tự hỏi mình có đang làm điều gì đó cho con mà con có thể tự làm không. Hãy bắt đầu bằng việc dạy một kỹ năng, như nấu ăn hay giặt quần áo, rồi lùi lại. Nếu bạn là người trẻ, bạn có thể chủ động bằng cách xin được giao thêm trách nhiệm và học những kỹ năng sống cơ bản. Hãy nói thẳng về nỗi sợ của mình và hỏi xem bạn có thể làm gì với chúng. Hãy nhớ rằng sai lầm là một phần của việc lớn lên, và con người có thể học từ chúng khi được hỗ trợ nhưng không bị kiểm soát.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình nói rằng cuốn sách chủ yếu tập trung vào những gia đình khá giả, có học vấn cao, và với những gia đình đang đối mặt với nghèo đói, phân biệt đối xử hoặc những khu phố không an toàn, thách thức thường không phải là giúp quá nhiều mà là giúp quá ít. Những người khác cho rằng sách phần nào dựa vào các câu chuyện, và bức tranh về một thế hệ người trẻ bơ vơ không tự lo được có thể bị phóng đại. Một số cảm thấy cuốn sách có thể làm tăng cảm giác tội lỗi của cha mẹ, hoặc bỏ qua những áp lực có thật như một nền kinh tế cạnh tranh và tốn kém. Những người khác thấy lời khuyên của sách chỉ là lẽ thường.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho cha mẹ có con ở mọi lứa tuổi, giáo viên, cố vấn học đường và những người trẻ trưởng thành quan tâm đến sự tự lập. Sách viết rõ ràng và thực tế. Những gia đình có hoàn cảnh rất khác có thể thấy một số phần ít liên quan, và bất kỳ ai lo lắng về sức khỏe tâm thần của một đứa trẻ nên tìm sự giúp đỡ chuyên môn.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Kỷ luật tích cực
Jane Nelsen
Jane Nelsen cho rằng trẻ em cư xử tốt hơn khi được đối xử vừa tử tế vừa kiên định, và bà đưa ra những công cụ thực tế, như họp gia đình và hệ quả hợp lý, để dạy trẻ biết chịu trách nhiệm mà không cần trừng phạt hay nuông chiều.
🎓 Nuôi dạy con & giáo dụcCuốn sách bạn ước bố mẹ mình đã đọc
Philippa Perry
Nhà trị liệu tâm lý Philippa Perry cho rằng nuôi dạy con tốt không nằm ở kỹ thuật mà ở mối quan hệ, và ta giúp con nhiều nhất khi hiểu quá khứ của chính mình, gọi tên cảm xúc và hàn gắn những rạn nứt không thể tránh khỏi.
🎓 Nuôi dạy con & giáo dụcTrẻ em thành công bằng cách nào
Paul Tough
Nhà báo Paul Tough lập luận rằng những phẩm chất như kiên trì, tò mò và biết tự kiềm chế quan trọng đối với thành công của trẻ hơn là chỉ riêng điểm thi, và những phẩm chất này có thể được vun đắp, nhất là với những đứa trẻ phải đối mặt với khó khăn.
🎓 Nuôi dạy con & giáo dụcBài ca chiến trận của bà mẹ hổ
Amy Chua
Giáo sư luật Đại học Yale Amy Chua kể lại, bằng sự hài hước và đầy tự vấn, việc bà nuôi hai cô con gái với những quy tắc nghiêm ngặt và kỳ vọng cao theo kiểu mà bà gọi là kiểu Trung Hoa, và chuyện gì đã xảy ra khi cô con gái út đứng lên phản kháng.
🎓 Nuôi dạy con & giáo dụcVững tâm bền chí
Angela Duckworth
Nhà tâm lý học Angela Duckworth lập luận rằng thành công không chỉ phụ thuộc vào tài năng mà còn vào "grit", sự kết hợp giữa đam mê và lòng kiên trì lâu dài, và chỉ ra cách con người có thể vun đắp phẩm chất này ở bản thân và ở người khác.
🌱 Phát triển bản thânNói sao cho trẻ chịu nghe và nghe sao cho trẻ chịu nói
Adele Faber and Elaine Mazlish
Cha mẹ có thể có được sự hợp tác tốt hơn và mối quan hệ gần gũi hơn với con bằng cách thừa nhận cảm xúc của trẻ, mô tả vấn đề thay vì trách móc, và dùng những kỹ năng giao tiếp đơn giản, tôn trọng.
🎓 Nuôi dạy con & giáo dụcMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.