Cuốn sách bạn ước bố mẹ mình đã đọc

Tên gốc: The Book You Wish Your Parents Had Read

Từ 13 tuổiđọc 6 phútnuôi dạy contâm lý họccác mối quan hệ
Lưu ý nội dung bàn về những tổn thương; sự bỏ bê và nỗi đau cảm xúc thời thơ ấu
Tìm mua sách ↓

Nhà trị liệu tâm lý Philippa Perry cho rằng nuôi dạy con tốt không nằm ở kỹ thuật mà ở mối quan hệ, và ta giúp con nhiều nhất khi hiểu quá khứ của chính mình, gọi tên cảm xúc và hàn gắn những rạn nứt không thể tránh khỏi.

Giới thiệu

The Book You Wish Your Parents Had Read (and Your Children Will Be Glad That You Did) được Philippa Perry, một nhà trị liệu tâm lý và nhà văn người Anh, xuất bản năm 2019. Đây là một thành công xuất bản ở Anh. Perry nói rằng hầu hết sách nuôi dạy con đưa ra quy tắc và mẹo, nhưng trẻ em không phải những vấn đề cần giải. Thay vào đó, bà tập trung vào cách người lớn quan hệ với con, và vào việc cách ta từng được đối xử ảnh hưởng thế nào đến cách ta đối xử với con. Cuốn sách dựa trên tâm lý học và kinh nghiệm của bà với tư cách nhà trị liệu và người mẹ. Sách được viết bằng giọng ấm áp, thấu đáo và đôi khi hài hước, với rất ít quy tắc.

Tóm tắt đầy đủ

1. Những bóng ma của tuổi thơ chính mình

Ý chính: Perry nói rằng ta có xu hướng lặp lại những khuôn mẫu từ cách mình được nuôi lớn, thường mà không nhận ra. Khi một đứa trẻ khóc hoặc cư xử không ngoan, ta có thể phản ứng giống hệt cách cha mẹ mình từng làm, hoặc lao sang thái cực ngược lại. Bước đầu tiên là nhận ra những phản ứng tự động của mình và tự hỏi chúng từ đâu mà có. Khi hiểu quá khứ của mình, ta có thể chọn cách phản ứng ở hiện tại.

Trong cuộc sống: Nếu bạn nhận ra mình hay quát khi con bày bừa, bạn có thể tự hỏi đó có phải là điều mình từng nghe khi còn nhỏ không.

2. Rạn nứt và hàn gắn (rupture and repair)

Ý chính: Một ý tưởng then chốt của cuốn sách là mọi mối quan hệ đều có những lúc đứt kết nối, mà bà gọi là rạn nứt, và điều quan trọng là hàn gắn chúng. Không cha mẹ nào hoàn hảo, và mục tiêu là trở thành điều mà bác sĩ nhi khoa kiêm nhà phân tâm học Donald Winnicott gọi là người cha mẹ “đủ tốt” (good enough), người có thể nói lời xin lỗi, kết nối lại và cùng nói chuyện cho thông. Việc hàn gắn dạy trẻ rằng các mối quan hệ có thể vượt qua xung đột, và sai lầm không phải là dấu chấm hết.

Trong cuộc sống: Sau khi mất bình tĩnh, đến bên con và nói “Mẹ xin lỗi vì đã quát, mẹ mệt quá” có thể củng cố lòng tin.

3. Cảm xúc không phải là vấn đề

Ý chính: Perry khuyến khích cha mẹ chấp nhận cảm xúc của con, ngay cả khi hành vi cần được giới hạn. Gọi tên cảm xúc, như nói “Con có vẻ rất thất vọng”, giúp trẻ hiểu và kiểm soát chúng. Bà gợi ý rằng ta cũng nên chú ý đến cảm xúc của chính mình, và làm gương về cách đối diện với chúng. Những cảm xúc bị chối bỏ thường trồi lên theo những cách khác.

Trong cuộc sống: Một đứa trẻ bị bảo “Con có sao đâu, đừng khóc nữa” có thể học cách giấu nỗi buồn, còn đứa trẻ được lắng nghe sẽ học cách nói về nó.

4. Hành vi là một cách giao tiếp

Ý chính: Theo Perry, hành vi của trẻ là một cách nói với ta điều gì đó. Một cơn vòi vĩnh hay một lời từ chối có thể báo hiệu sự mệt mỏi, nỗi sợ hay nhu cầu được chú ý. Thay vì chỉ tập trung vào việc chặn hành vi lại, bà gợi ý cha mẹ hỏi xem đứa trẻ đang muốn nói gì. Bà thiên về việc hiểu hành vi của trẻ hơn là chỉ trừng phạt, vì trừng phạt có thể dạy trẻ biết sợ chứ không biết hiểu.

Trong cuộc sống: Một đứa trẻ bỗng từ chối đến trường có thể đang lo lắng về điều gì đó đã xảy ra ở đó.

5. Nhìn con như một con người riêng

Ý chính: Perry nói rằng trẻ em không phải phần nối dài của cha mẹ, và các em có tính khí và sở thích riêng. Bà thúc giục cha mẹ tò mò về việc con thật sự là ai, và đối xử với con như những con người để gắn kết, không phải những dự án cần làm cho đúng. Bà cảnh báo đừng ép tham vọng hay nỗi sợ của mình lên con, và cho rằng yêu thương nghĩa là ủng hộ sự lớn lên của con, kể cả khi nó đưa con đi theo những hướng khác nhau.

Trong cuộc sống: Một người cha hay mẹ mê thể thao có thể cần học cách thích niềm đam mê vẽ của con.

6. Chơi, thời gian và sự hiện diện

Ý chính: Cuốn sách gợi ý rằng sự chú ý quan trọng hơn những hoạt động cầu kỳ. Lắng nghe chăm chú, đáp lại khi con tìm đến xin sự chú ý, chơi cùng nhau và có mặt trọn vẹn cho trẻ thấy rằng các em là quan trọng. Perry cũng phân biệt giữa giúp đỡ một đứa trẻ và giải cứu đứa trẻ, để trẻ có thể tự giải quyết một số việc. Bà nhắc cha mẹ rằng họ cũng cần được hỗ trợ, vì những người cha mẹ được chăm sóc thì dễ chăm sóc người khác hơn. Bà khuyến khích cha mẹ tử tế với chính mình, chất vấn tiếng nói phê phán bên trong mình, và tìm sự giúp đỡ khi cần.

Trong cuộc sống: Một quãng chơi ngắn, thong thả và chăm chú có thể có ý nghĩa hơn cả một ngày ở công viên giải trí mà lòng cứ phân tán. Đây là ví dụ minh họa của bản tóm tắt này, không phải một quy tắc đã được đo lường hay một ví dụ trong sách.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Perry vốn đã được nhiều độc giả biết đến với tư cách một người viết báo, một người phụ trách mục tư vấn và tác giả của một cuốn tiểu thuyết đồ họa về trị liệu tâm lý, Couch Fiction. Cuốn sách bạn ước bố mẹ mình đã đọc là một thành công lớn, và đã góp phần đưa một cách tiếp cận nuôi dạy con dựa trên các mối quan hệ và tâm lý học đến với đông đảo công chúng. Cuốn sách gây tiếng vang với nhiều người lớn nhận ra tuổi thơ của chính mình trong các trang sách, và muốn làm khác đi. Sách được khen vì lòng cảm thông dành cho cả cha mẹ lẫn con cái, và vì chống lại áp lực phải hoàn hảo. Nó phù hợp với một sự chuyển hướng rộng hơn trong cách nghĩ về việc nuôi dạy trẻ, từ kỷ luật nghiêm khắc sang thấu hiểu và hàn gắn.

Những ý chính

  • Hãy hiểu lịch sử của chính mình. Cách ta được nuôi lớn định hình phản ứng của ta.
  • Hàn gắn quan trọng hơn hoàn hảo. Hãy xin lỗi và kết nối lại.
  • Hãy chấp nhận cảm xúc. Gọi tên cảm xúc giúp trẻ kiểm soát chúng.
  • Hãy lắng nghe hành vi. Nó mang theo thông điệp.
  • Hãy có mặt. Sự chú ý và thời gian thong thả là cốt lõi của mọi mối quan hệ gần gũi.

Bài học có thể rút ra

Dù có phải cha mẹ hay không, bạn cũng có thể dùng những ý tưởng này trong các mối quan hệ của mình. Hãy để ý cách bạn phản ứng khi ai đó buồn bã, và xem nó có vang lại cách bạn từng được đối xử không. Hãy tập gọi tên cảm xúc, của bạn và của người khác, và xin lỗi khi bạn làm ai đó tổn thương. Nếu bạn còn trẻ, bạn có thể nhận ra một số mô thức trong chính gia đình mình, và nói chuyện về chúng. Cuốn sách cũng nhắc ta rằng người lớn cũng cần sự tử tế, và không bao giờ là quá muộn để thay đổi một khuôn mẫu. Nếu những ký ức đau buồn trỗi dậy, hãy cân nhắc trò chuyện với một chuyên viên tư vấn.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình thấy cuốn sách đáng ngưỡng mộ nhưng đơn giản hóa, cho rằng nó xử lý các vấn đề tâm lý phức tạp quá nhẹ tay, và một số độc giả vốn đã quen với thể loại sách nuôi dạy con thấy vài phần lặp lại. Một cách tiếp cận rút ra từ trị liệu tâm lý, yêu cầu cha mẹ nhìn kỹ vào lịch sử của chính mình, sẽ không hợp với mọi gia đình hay mọi thời điểm. Những người ủng hộ đánh giá cao sự ấm áp, lẽ thường và việc sách từ chối coi trẻ em là những dự án cần làm cho đúng.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho cha mẹ, người chăm sóc trẻ, giáo viên và bất kỳ ai muốn hiểu tuổi thơ định hình các mối quan hệ ra sao. Sách dễ tiếp cận và có giọng điệu tử tế. Những ai muốn một chương trình từng bước hoặc lời khuyên cho một rối loạn hay khủng hoảng cụ thể sẽ cần tham khảo các nguồn khác hoặc một chuyên gia.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Kỷ luật tích cực

Jane Nelsen

Jane Nelsen cho rằng trẻ em cư xử tốt hơn khi được đối xử vừa tử tế vừa kiên định, và bà đưa ra những công cụ thực tế, như họp gia đình và hệ quả hợp lý, để dạy trẻ biết chịu trách nhiệm mà không cần trừng phạt hay nuông chiều.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Nuôi dạy một người trưởng thành

Julie Lythcott-Haims

Một cựu trưởng khoa ở Đại học Stanford cho rằng những bậc cha mẹ thời nay làm quá nhiều thay con, từ bài tập về nhà đến hồ sơ xin vào đại học, đang khiến con lo âu và thiếu chuẩn bị, và bà kêu gọi họ lùi lại để người trẻ học cách tự đứng vững.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Trẻ em thành công bằng cách nào

Paul Tough

Nhà báo Paul Tough lập luận rằng những phẩm chất như kiên trì, tò mò và biết tự kiềm chế quan trọng đối với thành công của trẻ hơn là chỉ riêng điểm thi, và những phẩm chất này có thể được vun đắp, nhất là với những đứa trẻ phải đối mặt với khó khăn.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Sự liều lĩnh vĩ đại

Brene Brown

Nhà nghiên cứu Brené Brown lập luận rằng sự dễ tổn thương (vulnerability), tức sẵn sàng xuất hiện và để người khác nhìn thấy mình khi kết quả còn bất định, không phải là yếu đuối mà là nền tảng của lòng can đảm, sự gắn kết và óc sáng tạo.

🌱 Phát triển bản thân

Sang chấn tâm lý: Hiểu để chữa lành

Bessel van der Kolk

Bác sĩ tâm thần Bessel van der Kolk cho rằng sang chấn (trauma, tức những tổn thương tâm lý nặng nề) để lại dấu vết lâu dài trong não và cơ thể, và để chữa lành thì chỉ trò chuyện là chưa đủ: người ta cần lấy lại cảm giác an toàn, biết lắng nghe cơ thể mình và gắn kết với những người xung quanh.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Nói sao cho trẻ chịu nghe và nghe sao cho trẻ chịu nói

Adele Faber and Elaine Mazlish

Cha mẹ có thể có được sự hợp tác tốt hơn và mối quan hệ gần gũi hơn với con bằng cách thừa nhận cảm xúc của trẻ, mô tả vấn đề thay vì trách móc, và dùng những kỹ năng giao tiếp đơn giản, tôn trọng.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →