Cách tránh một thảm họa khí hậu

Tên gốc: How to Avoid a Climate Disaster

Từ 13 tuổiđọc 6 phútkhí hậunăng lượngchính sách công nghệ
Tìm mua sách ↓

Bill Gates lập luận rằng thế giới phải đạt mức phát thải khí nhà kính ròng bằng không vào năm 2050, và đưa ra một kế hoạch thực tế dựa trên công nghệ mới, việc thu hẹp "chênh lệch giá xanh" (green premium), chính sách thông minh và đầu tư lớn.

Giới thiệu

How to Avoid a Climate Disaster: The Solutions We Have and the Breakthroughs We Need được Bill Gates, đồng sáng lập Microsoft, xuất bản năm 2021. Ông sau đó chuyển sang làm từ thiện và đầu tư vào các công nghệ năng lượng và khí hậu. Ông nói rằng mình đến với chủ đề này qua công việc về tình trạng nghèo năng lượng, và sau những cuộc trao đổi với các nhà khoa học. Cuốn sách mang tính thực tế. Nó bắt đầu từ một mục tiêu, phát thải bằng không, giải thích vì sao điều đó khó, rồi đi qua các lĩnh vực thải ra khí nhà kính, và ở mỗi lĩnh vực đều hỏi có thể làm gì. Gates viết với giọng gần gũi, kèm theo số liệu và ví dụ.

Tóm tắt đầy đủ

1. Vì sao phải về không?

Ý chính: Gates giải thích rằng, để ngăn trái đất nóng lên, chỉ giảm phát thải là chưa đủ: thế giới phải đưa mức phát thải về ròng bằng không (net zero), vì khí carbon dioxide ở lại trong khí quyển rất lâu. Một bồn tắm đang đầy dần nước sẽ tràn ra trừ khi vòi nước được khóa lại, chứ không chỉ vặn nhỏ đi. Ông nói rằng mỗi năm có khoảng năm mươi mốt tỉ tấn khí nhà kính được thải thêm vào không khí, và mục tiêu là đưa con số đó về không vào năm 2050, để tránh những tác động tồi tệ nhất.

Trong cuộc sống: Vặn nhỏ vòi nước thì có ích, nhưng bồn vẫn cứ đầy dần cho đến khi vòi được khóa hẳn.

2. Năm câu hỏi cần đặt ra

Ý chính: Tác giả đưa ra năm câu hỏi để đặt với bất kỳ đề xuất nào về khí hậu: Nó giải quyết được bao nhiêu trong số năm mươi mốt tỉ tấn đó? Kế hoạch của nó cho xi măng, một trong những vật liệu khó làm sạch nhất, là gì? Nó cần bao nhiêu điện? Nó cần bao nhiêu không gian? Và nó tốn bao nhiêu? Gắn với câu hỏi cuối cùng là ý niệm “chênh lệch giá xanh” (green premium) của ông, tức khoản chi phí thêm của một lựa chọn sạch so với lựa chọn gây ô nhiễm. Những câu hỏi này giúp đặt các ý tưởng vào đúng tầm của chúng, và thấy điều gì quan trọng nhất.

Trong cuộc sống: Trước khi mua một thiết bị đắt tiền để tiết kiệm năng lượng, bạn có thể hỏi nó thật sự tiết kiệm được bao nhiêu.

3. Điện: lưới điện sạch

Ý chính: Điện, nguồn tạo ra khoảng một phần tư lượng phát thải, có thể được làm sạch bằng điện mặt trời, điện gió, điện hạt nhân và các nguồn khác. Gates lập luận rằng điện gió và điện mặt trời phải được xây dựng rộng khắp nhất có thể, nhưng mặt trời không phải lúc nào cũng chiếu và gió không phải lúc nào cũng thổi, nên ta cần những cách lưu trữ năng lượng, các đường dây điện tốt hơn và một ít nguồn điện sạch ổn định, luôn sẵn có, như điện hạt nhân tiên tiến hoặc địa nhiệt. Ông cũng chỉ ra rằng điện sẽ được cần cho nhiều việc hơn, như xe hơi, khi các lĩnh vực khác chuyển sang dùng điện.

Trong cuộc sống: Một ngôi nhà có tấm pin mặt trời vẫn cần điện vào ban đêm.

4. Làm ra đồ vật, trồng trọt và di chuyển

Ý chính: Những lĩnh vực khó làm sạch hơn gồm sản xuất, như xi măng và thép, vốn thải carbon trong quá trình sản xuất; nông nghiệp, nơi bò và phân bón tạo ra methane và oxit nitơ; và giao thông vận tải. Gates nói xe điện là một khởi đầu tốt, nhưng máy bay, tàu thủy và xe tải cần những loại nhiên liệu mới, như nhiên liệu sinh học tiên tiến hoặc nhiên liệu tổng hợp từ điện (electrofuel). Ông xem xét thịt có nguồn gốc thực vật và thịt nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, cùng những cách làm xi măng và thép với ít khí thải hơn, và nói rằng cần có những đột phá lớn.

Trong cuộc sống: Một nhà máy xi măng không thể chuyển sang chạy bằng pin, nên cần một giải pháp khác.

5. Sưởi ấm, làm mát và thích ứng

Ý chính: Các tòa nhà gây ra khí thải qua việc sưởi ấm, làm mát và các thiết bị. Gates đề xuất dùng bơm nhiệt và nâng hiệu quả sử dụng năng lượng, cùng với điện sạch hơn, và chỉ ra điều hòa không khí là một nơi tiêu thụ điện lớn. Ông cũng dành một chương cho việc thích ứng với biến đổi khí hậu, vì một mức nóng lên nhất định là không tránh khỏi. Ông bàn về việc hỗ trợ các nước nghèo hơn và nông dân, như bằng các loại cây chịu hạn, trong đó có những giống ngô và lúa mới. Ông nhấn mạnh rằng những người nghèo nhất thế giới sẽ chịu thiệt nhiều nhất vì biến đổi khí hậu, dù họ đóng góp ít nhất vào nó.

Trong cuộc sống: Cách nhiệt tốt hơn giúp ngôi nhà giữ ấm mà tốn ít năng lượng hơn.

6. Làm sao đạt được: chính sách và kế hoạch

Ý chính: Ở những chương cuối, tác giả nói rằng riêng công nghệ là chưa đủ; ta cần các chính sách của chính phủ, như định giá carbon, tài trợ nghiên cứu, các tiêu chuẩn và quy định về năng lượng sạch, và một vai trò lớn hơn cho thị trường và đầu tư tư nhân. Ông đề xuất thu hẹp chênh lệch giá xanh bằng đổi mới, để các lựa chọn sạch trở nên rẻ hơn lựa chọn gây ô nhiễm, nhờ đó các nước nghèo hơn cũng có thể áp dụng. Ông cũng đưa ra lời khuyên cho cá nhân, như tham gia chính trị và ủng hộ công nghệ sạch.

Trong cuộc sống: Khi một sản phẩm sạch có giá bằng sản phẩm gây ô nhiễm, mọi người sẽ chọn nó.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Cách tránh một thảm họa khí hậu trở thành sách bán chạy, và đưa ra một khung đơn giản để nghĩ về quy mô của thách thức khí hậu. Những khái niệm chủ chốt của sách, như phát thải ròng bằng không và chênh lệch giá xanh, đã được dùng rộng rãi trong các cuộc thảo luận. Nhờ tiếng tăm của tác giả, sách đến được những độc giả có thể chưa đọc các sách khí hậu khác, và trình bày một cái nhìn phần lớn lạc quan, thiên về công nghệ. Sách cũng thu hút sự chú ý đến những lĩnh vực khó giải quyết, và đến tầm quan trọng của đổi mới. Cuốn sách góp phần vào cuộc tranh luận về cách sắp xếp thứ tự ưu tiên cho hành động vì khí hậu, và vẫn tiếp tục được dùng như một lời giới thiệu.

Những ý chính

  • Phát thải ròng bằng không là mục tiêu. Khí thải phải về không, chứ không chỉ giảm.
  • Chênh lệch giá xanh là chìa khóa. Hãy làm cho các lựa chọn sạch rẻ hơn.
  • Đổi mới là thiết yếu. Ta cần những đột phá ở các lĩnh vực khó.
  • Chính sách và thị trường phải phối hợp. Cả chính phủ lẫn doanh nghiệp đều quan trọng.
  • Cũng cần thích ứng. Một mức nóng lên nhất định đã không thể tránh.

Bài học có thể rút ra

Bạn có thể dùng năm câu hỏi này với bất kỳ tuyên bố nào về khí hậu, để xem nó có đáng kể hay không. Hãy tìm hiểu khí thải đến từ đâu trong chính cuộc sống của bạn, như đi lại, ăn uống và năng lượng dùng trong nhà, và tìm những thay đổi lớn nhất mà bạn có thể thực hiện. Hãy ủng hộ các chính sách và doanh nghiệp làm giảm chi phí của công nghệ sạch. Hãy luôn cập nhật thông tin, và hoài nghi những câu trả lời quá đơn giản. Và hãy nhớ rằng những vấn đề lớn được giải quyết bởi nhiều người làm việc ở các cấp độ khác nhau, từ nghiên cứu đến hành động tại địa phương. Hãy thử theo dõi lượng năng lượng dùng trong gia đình mình trong một tháng để xem nó đi về đâu.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số nhà phê bình cho rằng Gates đặt quá nhiều niềm tin vào công nghệ tương lai và thị trường, mà chưa đủ vào chính sách, thay đổi xã hội và việc giảm tiêu dùng. Những người khác lưu ý rằng ông là một cá nhân giàu có với các khoản đầu tư vào các công ty năng lượng, điều có thể ảnh hưởng đến quan điểm của ông, và rằng các đề xuất của ông ưu ái điện hạt nhân và thu giữ carbon, những thứ mà một số nhà môi trường phản đối. Dấu chân carbon cá nhân của ông, kể cả việc dùng máy bay riêng, đã bị chỉ trích. Một số người khác nói rằng ông đánh giá thấp tốc độ tiến bộ của năng lượng tái tạo, hoặc rằng khung thời gian là quá dài. Những người ủng hộ khen sách rõ ràng và thực tế.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho những độc giả muốn có một cái nhìn tổng quan rõ ràng, thực tế và khá hy vọng về các giải pháp khí hậu. Sách ngắn và dễ đọc. Ai muốn tìm hiểu sâu hơn về chính sách hoặc một góc nhìn khác có thể đọc thêm các sách khí hậu khác song song.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Trái Đất không thể sống được

David Wallace-Wells

Nhà báo David Wallace-Wells trình bày, không hề làm nhẹ đi, hàng loạt tác hại mà tình trạng nóng lên toàn cầu không được kiềm chế có thể gây ra, từ nắng nóng và đói kém đến thiên tai và xung đột, để người đọc hiểu được điều gì đang bị đặt cược trong những lựa chọn của chúng ta.

🔬 Khoa học

Không phải ngày tận thế

Hannah Ritchie

Nhà khoa học dữ liệu Hannah Ritchie lập luận rằng các vấn đề môi trường tuy nghiêm trọng nhưng có thể giải quyết được, và rằng thái độ thực tế mà vẫn hy vọng, thay vì bi quan tận thế hay phủ nhận, chính là cách để thế hệ chúng ta trở thành thế hệ đầu tiên xây dựng được một thế giới bền vững.

🔬 Khoa học

Mùa xuân vắng lặng

Rachel Carson

Việc phun bừa bãi các loại thuốc trừ sâu hóa học mạnh như DDT đang đầu độc chim, cá, đất, nước và cả con người, và nhân loại cần học cách sống cùng thiên nhiên thay vì gây chiến với nó.

🔬 Khoa học

Sóng thần công nghệ

Mustafa Suleyman with Michael Bhaskar

Mustafa Suleyman, một trong những người đồng sáng lập công ty trí tuệ nhân tạo (AI) DeepMind, lập luận rằng một làn sóng sắp tới gồm trí tuệ nhân tạo và sinh học tổng hợp sẽ mang lại cả lợi ích khổng lồ lẫn những mối nguy nghiêm trọng, và việc kiềm chế các công nghệ này tuy trông như bất khả thi nhưng vẫn phải bằng cách nào đó làm cho khả thi.

💡 Công nghệ

Khai sáng ngay bây giờ

Steven Pinker

Steven Pinker lập luận rằng những lý tưởng của thời Khai sáng, gồm lý trí, khoa học, chủ nghĩa nhân văn và tiến bộ, đã làm cho thế giới khỏe mạnh hơn, giàu có hơn, an toàn hơn và tự do hơn, và đáng được bảo vệ trước sự bi quan cùng những cuộc công kích từ nhiều phía.

🔬 Khoa học

Lược sử thời gian

Stephen Hawking

Một trong những nhà vật lý vĩ đại nhất thế giới giải thích, gần như không dùng toán, những gì chúng ta biết về nguồn gốc, cấu trúc và số phận của vũ trụ, từ vụ nổ Big Bang đến các lỗ đen và bản chất của chính thời gian.

🔬 Khoa học

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →