Có lẽ bạn nên trò chuyện với ai đó
Tên gốc: Maybe You Should Talk to Someone
Nhà trị liệu tâm lý Lori Gottlieb, sau cuộc chia tay đột ngột của chính mình, trở thành bệnh nhân, và đan câu chuyện của bà với câu chuyện của các thân chủ để cho thấy rằng ai cũng cần được giúp đỡ để hiểu cuộc đời mình, và rằng thay đổi là điều có thể.
Giới thiệu
Maybe You Should Talk to Someone: A Therapist, HER Therapist, and Our Lives Revealed được Lori Gottlieb xuất bản năm 2019. Bà là một nhà trị liệu tâm lý, đồng thời viết chuyên mục tư vấn Dear Therapist cho tạp chí The Atlantic, và trước đó từng làm trong ngành truyền hình. Cuốn sách được kể qua 58 chương ngắn và theo năm mạch chính: liệu trình trị liệu của chính bà, sau khi bạn trai đột ngột bỏ đi, và câu chuyện của bốn bệnh nhân, một nhà sản xuất truyền hình, một cô gái trẻ mắc bệnh nan y, một bà cụ nói rằng nếu mọi chuyện không khá lên thì sẽ tự kết liễu đời mình vào ngày sinh nhật, và một phụ nữ ngoài hai mươi tuổi mà chuyện uống rượu và cách chọn bạn tình cứ khiến cô tổn thương. Các chi tiết của bệnh nhân đã được thay đổi để bảo vệ sự riêng tư của họ. Giọng văn ấm áp, hài hước và thẳng thắn.
Tóm tắt đầy đủ
1. Nhà trị liệu cũng cần một nhà trị liệu
Ý chính: Gottlieb mở đầu bằng cú sốc của cuộc chia tay. Bạn trai bà bỏ đi, nói rằng anh không thể để một đứa trẻ sống trong nhà mình thêm mười năm nữa, sau một mối quan hệ tưởng như đang hướng tới một tương lai chung. Bà suy sụp, và nhận ra rằng mình không thể dựa vào các kỹ năng nghề nghiệp của chính mình để vượt qua. Một người bạn thúc giục bà tìm người giúp, một đồng nghiệp giới thiệu bà đến một nhà trị liệu tên là Wendell, và, trước sự ngạc nhiên của bà, bà thấy mình ở vị trí của bệnh nhân. Trong buổi đầu tiên, bà hy vọng ông sẽ đồng ý rằng người yêu cũ mới là người có lỗi, nhưng Wendell lại gợi ý rằng bà có thể đang đau buồn vì điều gì đó vượt ra ngoài mối quan hệ này, khiến bà bất ngờ. Trong phần còn lại của cuốn sách, bà phải đối mặt với một vấn đề sức khỏe bí ẩn mà các bác sĩ không xác định được, và với một hợp đồng viết sách về hạnh phúc mà bà không thể tự mình viết nổi và cuối cùng đã hủy. Trên đường đi, bà nhìn lại cuộc đời trước đây của mình, gồm công việc trong ngành truyền hình, một thời gian học y khoa mà bà bỏ dở, việc trở thành bà mẹ đơn thân do tự lựa chọn, rồi theo học để trở thành nhà trị liệu. Bà cho thấy các nhà trị liệu cũng có những vấn đề riêng, và làm một con người là điều mà ai cũng chung.
Trong cuộc sống: Ngay cả người làm nghề đưa ra lời khuyên cũng có thể cần được giúp đỡ.
2. John, nhà sản xuất truyền hình hay nổi giận
Ý chính: Một trong những bệnh nhân của Gottlieb là John, một nhà sản xuất truyền hình thành đạt ở Hollywood, đã có vợ con. Ông kiêu căng và hay nổi nóng, đến trị liệu với niềm tin rằng mọi người quanh mình đều là đồ ngốc và chính họ mới là vấn đề. Ông không phải một bệnh nhân dễ chịu: ông chiếm hết cuộc trò chuyện, xúc phạm người khác, và lúc đầu cứ liếc điện thoại suốt buổi hẹn cho đến khi bà yêu cầu ông cất đi. Gottlieb nhận ra cách cư xử của ông đang đẩy mọi người ra xa, kể cả vợ ông, Margo, và rằng ông đang che giấu một nỗi đau. Có lúc ông bỏ ra khỏi buổi trị liệu, rồi sau đó quay lại. Về sau bà biết rằng ông đã chịu một mất mát khủng khiếp, cái chết của đứa con trai nhỏ Gabe, điều mà ông gần như không thể nói ra. Bà khuyến khích ông cho phép mình trải qua đầy đủ mọi cung bậc cảm xúc thay vì nén chúng lại, và khi ông bắt đầu đau buồn một cách cởi mở, ông có thể chia sẻ nhiều hơn với Margo. Cuốn sách cũng tiết lộ rằng Margo là bệnh nhân của Wendell.
Trong cuộc sống: Người đổ lỗi cho tất cả mọi người khác có thể đang giấu một vết thương mà họ không dám đối diện.
3. Julie, sống cùng một thời hạn
Ý chính: Julie là một giảng viên đại học ngoài ba mươi tuổi, mới kết hôn. Ngay sau đám cưới, cô được điều trị ung thư, và cô cũng mất một thai kỳ. Cô hy vọng căn bệnh đã ở lại phía sau, nhưng về sau cô biết mình mắc một dạng bệnh hiếm và không thể chữa khỏi, và cô nhờ Gottlieb giúp mình đối diện với cái chết. Cuốn sách theo chân cô khi cô vật lộn với hoàn cảnh của mình và với những phản ứng thường vụng về của những người xung quanh, trong đó có một người bạn gửi cho cô một bài tiểu luận về một sự thay đổi kế hoạch bất ngờ. Cô mơ ước được làm thu ngân ở một cửa hàng tạp hóa, rồi thực sự đã làm. Cùng chồng, Matt, cô lên kế hoạch cho tang lễ của chính mình bằng sự hài hước đen, và Gottlieb ở bên cô đến cuối cuộc đời. Việc chăm sóc cô nhắc nhà trị liệu nhớ đến sự mong manh của sự sống.
Trong cuộc sống: Đối diện với một quãng thời gian có hạn có thể khiến người ta thấy rõ điều gì quan trọng.
4. Rita và kế hoạch kết thúc tất cả
Ý chính: Rita là một bà cụ sắp bước sang tuổi bảy mươi, nói rằng bà sẽ tự kết liễu đời mình vào ngày sinh nhật nếu cuộc sống không khá lên. Bà đã ly hôn không chỉ một lần, bà cô đơn, những người con đã trưởng thành không nói chuyện với bà, và bà đầy hối tiếc. Gottlieb xem chuyện này một cách nghiêm túc và cố tìm hiểu điều gì nằm dưới kế hoạch ấy. Rita từ chối nhiều gợi ý của bà, nhưng dần dần Gottlieb phát hiện ra một quá khứ đầy đau đớn, trong đó có cảm giác tội lỗi vì đã không che chắn cho các con khỏi người cha của chúng, và một khao khát được kết nối. Rita bắt đầu chia sẻ các tác phẩm nghệ thuật của mình trên mạng, dạy trẻ con trong khu phố, và trở nên thân thiết với một người bạn cũ, Myron, người có nụ hôn vừa làm bà rung động vừa làm bà sợ hãi. Bà cũng viết thư cho ông về quá khứ của mình, và bắt đầu nhận được tin từ các con. Câu chuyện được xử lý một cách cẩn trọng, và cho thấy sự kiên nhẫn và sự chú tâm có thể trao cho một người một lý do để ở lại.
Trong cuộc sống: Một người nói rằng họ muốn buông bỏ có thể đang kêu cứu để được kết nối.
5. Điều diễn ra trong phòng trị liệu
Ý chính: Gottlieb mô tả công việc trị liệu, với sự pha trộn giữa lắng nghe, thử thách và hài hước, cùng nhiều cách mà con người né tránh thay đổi. Một bệnh nhân nữa, Charlotte, là một phụ nữ hai mươi lăm tuổi hay lo âu và chán công việc, uống rượu mỗi đêm, và cứ phải lòng những người bạn tình không sẵn sàng, thậm chí tán tỉnh một bệnh nhân khác mà cô gặp ở phòng chờ. Sau một vụ lái xe khi say, Charlotte bắt đầu đối diện với chuyện uống rượu, tìm đến điều trị, và có lúc cố bỏ trị liệu trước khi quyết định ở lại. Gottlieb dựa vào các ý tưởng từ tâm lý học, như các giai đoạn thay đổi (stages of change), sức kéo của việc lặp lại những khuôn mẫu cũ, những mối bận tâm hiện sinh về cái chết, sự cô lập, tự do và sự vô nghĩa, và sự khác nhau giữa tư vấn và trị liệu. Cuốn sách cho thấy trị liệu là nơi con người học nhìn rõ chính mình hơn, chứ không phải nơi họ chỉ được bảo phải làm gì.
Trong cuộc sống: Nói chuyện về một vấn đề với một người biết lắng nghe có thể cho bạn thấy điều bạn không thể tự nhìn ra.
6. Thay đổi, lòng trắc ẩn và câu chuyện của mọi người
Ý chính: Cuối cùng, các câu chuyện hội tụ về một chủ đề chung: rằng chúng ta giống nhau nhiều hơn là khác nhau, và rằng con người có thể thay đổi khi cảm thấy được thấu hiểu. Cuộc chia tay của chính Gottlieb dẫn đến sự trưởng thành và hiểu rõ hơn điều bà muốn. Bà lấy lại năng lượng cho việc viết, và sau một quãng dài làm việc với Wendell, bà coi việc kết thúc các buổi hẹn là một khoảng lặng trong cuộc trò chuyện chứ không phải lời tạm biệt cuối cùng. Chính nhan đề sách là một gợi ý nhẹ nhàng rằng nói chuyện với ai đó về những vấn đề của mình có thể giúp ích. Cuốn sách khép lại bằng một nốt hy vọng.
Trong cuộc sống: Nói thành lời điều làm bạn day dứt có thể là khởi đầu của việc cảm thấy khá hơn.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Có lẽ bạn nên trò chuyện với ai đó là sách bán chạy của New York Times và được khen vì đã làm cho trị liệu bớt bí ẩn, bằng cách cho thấy nó từ cả hai phía của chiếc ghế trị liệu, và cho thấy nhà trị liệu cũng là một con người. Sách được khen vì sự hài hước, chân thật và lòng trắc ẩn, và nó đã giúp nhiều độc giả hiểu trị liệu có thể trông như thế nào. Đây cũng là câu chuyện về nhu cầu được kết nối và thấu hiểu của con người, và về khả năng phục hồi. Một bộ phim truyền hình chuyển thể từng được phát triển, và bài nói chuyện TED của Gottlieb nằm trong số được xem nhiều nhất năm 2019. Bà tiếp tục viết và nói về sức khỏe tâm thần.
Những ý chính
- Ai cũng cần được nâng đỡ. Ngay cả các chuyên gia cũng có những khó khăn.
- Hành vi có lý do ẩn giấu. Cơn giận và sự né tránh thường che đi nỗi đau.
- Thay đổi là có thể. Hiểu chính mình có thể giải phóng bạn.
- Sự kết nối chữa lành. Được lắng nghe tạo nên khác biệt.
- Trị liệu không phải là yếu đuối. Tìm kiếm sự giúp đỡ là một cách để hiểu bản thân và trưởng thành.
Bài học có thể rút ra
Bạn có thể dùng cuốn sách để tự hỏi liệu mình có đang mang một điều gì đó mà chia sẻ ra thì sẽ nhẹ hơn. Hãy tập lắng nghe người khác mà không vội đưa lời khuyên, và tự hỏi mình đang kể câu chuyện gì về cuộc đời mình. Nếu bạn đang trải qua một giai đoạn khó khăn, hãy nói chuyện với một người đáng tin, một chuyên viên tư vấn hoặc một bác sĩ, và biết rằng xin giúp đỡ là dấu hiệu của sức mạnh. Nếu bạn lo cho sự an toàn của mình, hãy liên hệ ngay với đường dây hỗ trợ khủng hoảng hoặc dịch vụ cấp cứu. Hãy nhớ rằng trị liệu có nhiều hình thức, và tìm được người phù hợp cần thời gian.
Phê bình và góc nhìn khác
Một nhà phê bình của The New York Times nhận xét rằng Gottlieb có thể hay phán xét và ám ảnh, nhưng cũng chân thực, thậm chí trần trụi, khi nói về chính mình và các bệnh nhân. Vì cuốn sách kể một số ít câu chuyện sinh động có diễn tiến trọn vẹn, độc giả nên nhớ rằng nó có thể trình bày một phiên bản trị liệu được trau chuốt hơn so với điều phần lớn mọi người trải qua, và rằng các chi tiết của bệnh nhân đã được thay đổi để bảo vệ riêng tư, nên những câu chuyện này tốt nhất nên được đọc như những minh họa. Trị liệu cũng không dễ tiếp cận với tất cả mọi người, vì chi phí và nguồn lực, và cuốn sách không tập trung vào vấn đề này. Phần lớn độc giả thấy sách rất cảm động.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho độc giả trưởng thành thích hồi ký, và tò mò về trị liệu hoặc muốn hiểu bản thân và người khác hơn. Sách có những chủ đề nặng nề như bệnh tật, cái chết của một đứa trẻ, tự tử và nghiện ngập, cùng một số lời lẽ thô tục. Ai đang trong khủng hoảng nên tìm sự giúp đỡ ngay lập tức từ một chuyên gia.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Lý do để sống tiếp
Matt Haig
Tiểu thuyết gia Matt Haig kể lại việc ông đã vượt qua chứng trầm cảm và lo âu nặng như thế nào, ông tìm được đường quay trở lại ra sao, và vì sao ông tin rằng hy vọng luôn có thể có, ngay cả khi nó dường như ở ngoài tầm với.
🍎 Sức khỏeNăm của tư duy huyền diệu
Joan Didion
Joan Didion viết, với sự chính xác và tiết chế, về năm sau cái chết đột ngột của chồng bà, khi bà còn phải đối mặt với căn bệnh nặng của con gái, và bà xem xét nỗi đau mất mát có thể làm méo mó suy nghĩ và cảm nhận về thời gian như thế nào.
👤 Chuyện đời thựcKhi mọi thứ sụp đổ
Pema Chodron
Ni sư Phật giáo Pema Chodron dạy rằng khi cuộc sống đổ vỡ, con đường phía trước không phải là chạy trốn nỗi đau hay vội vàng sửa chữa mọi thứ, mà là ở lại với sự bất định, mềm lòng ra và đón nhận nỗi sợ cùng nỗi buồn của mình bằng sự tử tế.
🕊️ Triết học & tôn giáoSang chấn tâm lý: Hiểu để chữa lành
Bessel van der Kolk
Bác sĩ tâm thần Bessel van der Kolk cho rằng sang chấn (trauma, tức những tổn thương tâm lý nặng nề) để lại dấu vết lâu dài trong não và cơ thể, và để chữa lành thì chỉ trò chuyện là chưa đủ: người ta cần lấy lại cảm giác an toàn, biết lắng nghe cơ thể mình và gắn kết với những người xung quanh.
🧩 Tâm trí & tâm lý họcĐừng để trầm cảm tấn công bạn
David D. Burns
Bác sĩ tâm thần David Burns đưa liệu pháp nhận thức đến với công chúng, dạy rằng trầm cảm và lo âu bị thúc đẩy bởi những suy nghĩ méo mó, và chỉ cho người đọc cách nhận ra và thách thức chúng để cảm thấy khá hơn.
🧩 Tâm trí & tâm lý họcTư duy nhanh và chậm
Daniel Kahneman
Tâm trí chúng ta chạy bằng hai hệ thống, một hệ thống nhanh, trực giác và một hệ thống chậm, cẩn thận, và hiểu được hệ thống nhanh đánh lừa ta như thế nào có thể giúp ta quyết định tốt hơn về tiền bạc, rủi ro, công việc và hạnh phúc.
🧩 Tâm trí & tâm lý họcMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.