Khi mọi thứ sụp đổ
Tên gốc: When Things Fall Apart
Ni sư Phật giáo Pema Chodron dạy rằng khi cuộc sống đổ vỡ, con đường phía trước không phải là chạy trốn nỗi đau hay vội vàng sửa chữa mọi thứ, mà là ở lại với sự bất định, mềm lòng ra và đón nhận nỗi sợ cùng nỗi buồn của mình bằng sự tử tế.
Giới thiệu
When Things Fall Apart: Heart Advice for Difficult Times được Pema Chodron, một ni sư Phật giáo người Mỹ theo truyền thống Tây Tạng, xuất bản năm 1996. Bà học với thầy Chogyam Trungpa Rinpoche, xuất gia làm ni sư năm 1974, và năm 1986 trở thành giám đốc Gampo Abbey, một tu viện ở Nova Scotia. Cuốn sách là một tập hợp các chương ngắn về cách đối mặt với khó khăn. Bà dựa vào những giáo lý truyền thống của Tây Tạng, như phép thực hành tonglen, và diễn đạt chúng bằng ngôn ngữ giản dị, đời thường cho đông đảo bạn đọc, dù họ có theo một con đường tâm linh hay không. Sách có 22 chương ngắn, với những tên chương như Intimacy with Fear (thân thiết với nỗi sợ), Hopelessness and Death (tuyệt vọng và cái chết), Widening the Circle of Compassion (mở rộng vòng tròn từ bi) và Three Methods for Working with Chaos (ba cách đối diện với hỗn loạn).
Tóm tắt đầy đủ
1. Nỗi sợ và cảm giác mất chỗ dựa
Ý chính: Chodron nói rằng khi mọi thứ sụp đổ, chẳng hạn một mối quan hệ, một công việc hay cảm giác kiểm soát được cuộc sống, ta thường rơi vào một nỗi hoảng loạn như không còn nền đất dưới chân. Bà mô tả trạng thái không có chỗ dựa này (groundlessness) là một điều kiện cơ bản của đời sống, thường đến với ta dưới dạng bồn chồn và sợ hãi, và xã hội cùng những thói quen của chính ta thúc đẩy ta lẩn tránh nó. Phản ứng thông thường là tìm một thứ gì đó vững chắc để bám vào, hoặc cố thoát khỏi cảm giác ấy. Những chương đầu (Intimacy with Fear và Khi mọi thứ sụp đổ) lại gợi ý rằng nỗi sợ là phản ứng tự nhiên khi ta tiến gần hơn đến sự thật, và rằng khi mọi thứ đổ vỡ, ta có thể ở lại bên bờ vực của điều chưa biết, không hành động bộc phát, không đè nén, không đổ lỗi, và xem quãng thời gian ấy vừa là một thử thách vừa là một dạng chữa lành.
Trong cuộc sống: Khi một kế hoạch đổ bể, nhận ra cảm giác bất định mà không vội vàng tìm cách sửa có thể là bước đầu tiên.
2. Hãy là một người bạn của chính mình
Ý chính: Một chủ đề được lặp lại là chúng ta không cần phải hoàn hảo hay thay đổi bản thân trước khi bắt đầu thực hành. Ta có thể làm việc với chính con người mình, với lỗi lầm, tâm trạng và sự rối bời của mình, và coi khoảnh khắc hiện tại là người thầy (This Very Moment Is the Perfect Teacher và Relax as It Is là những chương đầu của sách). Bà khuyến khích “maitri”, một thái độ thân thiện vô điều kiện với chính mình, mà bà trình bày như sự chấp nhận chân thật chứ không phải sự cải thiện bản thân, và điều này quan trọng nhất những lúc ta nghi ngờ chính mình.
Trong cuộc sống: Đối xử với bản thân như với một người bạn tốt sau khi mắc lỗi có thể giúp bạn rút ra bài học từ đó.
3. Ở lại với cảm giác khó chịu
Ý chính: Chodron dạy rằng thói quen của ta là trốn tránh nỗi đau, qua những cơn nghiện và các hình thức xao nhãng khác, và những thói quen này giữ ta mắc kẹt. Cách khác là ở lại, dù chỉ trong giây lát, với cảm giác thô ráp ấy và để nó được là chính nó, không nuông chiều cũng không đè nén. Bà trình bày điều này như một việc đòi hỏi lòng can đảm. Theo bà, dần dần việc ấy nuôi dưỡng lòng từ bi và sự dũng cảm. Những cảm xúc mạnh như xấu hổ, giận dữ và ghen tị cũng có thể được đón nhận theo cách ấy, với sự cởi mở thay vì để chúng bộc phát hay đẩy chúng đi.
Trong cuộc sống: Thay vì lập tức cầm điện thoại lên khi thấy bứt rứt, bạn có thể ngồi lại với cảm giác ấy trong một phút.
4. Tonglen: hít vào đau khổ, thở ra sự nhẹ nhõm
Ý chính: Bà mô tả tonglen, một phép thiền trong đó người thực hành hít vào nỗi đau của một người đang đau khổ, với mong muốn lấy nó đi, và thở ra sự bình an hoặc bất cứ điều gì mang lại sự nhẹ nhõm. Ta có thể bắt đầu từ nỗi đau của chính mình, rồi mở rộng điều ước ấy đến tất cả chúng sinh đang chịu đau khổ giống như vậy. Phép thực hành này đảo ngược thói quen né tránh đau khổ, có thể thực hiện một cách chính thức trong lúc thiền hoặc không chính thức bất cứ khi nào ta gặp đau khổ trong cuộc sống hằng ngày, và nuôi dưỡng lòng từ bi.
Trong cuộc sống: Khi buồn, bạn có thể nghĩ đến tất cả những người đang buồn vào lúc này, và cầu cho họ được bình an.
5. Buông bỏ hy vọng và sợ hãi
Ý chính: Một trong những lời dạy gây bất ngờ là hãy từ bỏ sự đung đưa không ngừng giữa hy vọng và sợ hãi. Theo bà, việc hy vọng vào một điều tốt đẹp hơn ở một nơi nào khác ngăn ta thư giãn với cuộc sống hiện có, và chương Hopelessness and Death nằm trong chủ đề này. Điều đó không có nghĩa là tuyệt vọng theo kiểu u ám, mà là bỏ đi ý nghĩ rằng ta phải ở một nơi nào khác thì mới được bình an. Bà cũng gắn nỗi lo âu và những hy vọng về một điều khác đi của ta với nỗi sợ cái chết, và nói rằng đối diện với cái chết nghĩa là đối diện với sự thật mà không trốn tránh.
Trong cuộc sống: Một người thôi chờ đợi một tương lai lý tưởng có thể bắt đầu tận hưởng hiện tại.
6. Ba cách đối diện với hỗn loạn
Ý chính: Trong một chương về sau, bà đưa ra ba cách làm việc với hỗn loạn và rối bời. Cách thứ nhất là ngừng vật lộn: khi thiền, ta chấp nhận bất cứ điều gì khởi lên và chỉ gọi nó là “suy nghĩ” (thinking), không phán xét. Cách thứ hai là dùng chất độc làm thuốc, bằng cách hít vào khó khăn, như trong tonglen, và biến nó thành lòng từ bi với chính mình và người khác. Cách thứ ba là xem bất cứ điều gì khởi lên như năng lượng của sự tỉnh thức, và tìm thấy trí tuệ trong chính ta cũng như trong thế giới đúng như hiện có.
Trong cuộc sống: Khi bị choáng ngợp, bạn có thể thôi cố chống lại những ý nghĩ của mình, chỉ gọi tên chúng và để chúng trôi qua.
7. Lòng từ bi và sự kết nối
Ý chính: Chodron nối sự thực hành cá nhân với việc quan tâm đến người khác. Khi quen dần với nỗi đau của chính mình, ta nhận ra mọi người đều chia sẻ nó, và lòng từ bi tự nhiên nảy sinh, như trong chương Widening the Circle of Compassion. Bà nói về bồ đề tâm (bodhichitta), tức trái tim tỉnh thức hay cao quý mà theo bà có mặt trong mọi chúng sinh và có thể tìm thấy ngay trong sự mềm mại của chính nỗi đau, và tonglen là một phép thực hành để đánh thức nó, đi từ nỗi đau của bản thân ra đến mọi người. Bà cũng gắn hòa bình với sự không gây hấn, kể cả không thù ghét những người mà ta coi là kẻ thù.
Trong cuộc sống: Kiên nhẫn lắng nghe một người bạn đang gặp khó khăn là một hình thức của lòng từ bi.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Khi mọi thứ sụp đổ là một cuốn sách bán chạy lâu dài, và đã trở thành tác phẩm kinh điển cho những ai đang đối mặt với mất mát và những khó khăn khác. Thông điệp rằng ta có thể đối diện khó khăn bằng sự cởi mở được viết cho đông đảo bạn đọc, dù theo Phật giáo hay không. Cuốn sách đã giới thiệu những ý tưởng của Phật giáo Tây Tạng, như tonglen, cho nhiều độc giả ngoài truyền thống ấy. Nhà xuất bản Shambhala gọi đây là cuốn bán chạy bền bỉ qua năm tháng và đã phát hành một ấn bản kỷ niệm hai mươi năm mới vào năm 2016, với lời bạt mới của tác giả. Các chương bàn cả những vấn đề thực tế lẫn thiền định, từ cách làm việc với những cảm xúc khó khăn và bỏ những thói quen tiêu cực, đến giao tiếp cởi mở và hành động từ bi trong thế giới. Quỹ Pema Chodron (Pema Chodron Foundation) đã tặng sách của bà, trong đó có cuốn này, cho các nhà tù, nơi trú ẩn và các tổ chức phi lợi nhuận. Đây là một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất trong rất nhiều tác phẩm của bà.
Những ý chính
- Không có chỗ dựa vững chắc là một phần của cuộc sống. Sự bất định có thể là cánh cửa dẫn đến trí tuệ.
- Hãy tử tế với chính mình. Hãy bắt đầu từ con người bạn đang là.
- Hãy quay về phía nỗi đau. Né tránh chỉ giữ ta mắc kẹt.
- Hãy thực hành lòng từ bi. Hít vào đau khổ và thở ra sự nhẹ nhõm có thể mở rộng trái tim.
- Hãy buông bỏ hy vọng và sợ hãi. Có mặt trọn vẹn giúp ích hơn là chờ đợi.
- Hãy làm việc với hỗn loạn. Ngừng vật lộn, dùng khó khăn như thuốc và nhìn những gì khởi lên như năng lượng.
Bài học có thể rút ra
Khi gặp khó khăn, hãy thử dừng lại vài hơi thở và chú ý xem bạn cảm thấy gì trong cơ thể. Hãy tự nhủ rằng điều này thật khó, và như thế cũng không sao. Hãy cố dịu dàng với bản thân, như bạn sẽ làm với một người bạn. Bạn có thể thử tonglen bằng cách nghĩ đến một người đang đau khổ, hít vào với mong muốn lấy đi nỗi đau của họ, và thở ra với mong muốn họ được nhẹ nhõm. Đừng ép mình làm bất cứ điều gì khiến bạn thấy quá sức, và hãy tìm sự giúp đỡ chuyên môn khi gặp đau khổ nghiêm trọng hoặc chấn thương tâm lý.
Phê bình và góc nhìn khác
Như mọi cuốn sách khuyên về đời sống tinh thần, lời gợi ý ở lại với nỗi đau và buông bỏ hy vọng không nhằm thay thế trị liệu hay những hành động thiết thực, và có thể không phù hợp với những người đang gặp nguy hiểm hoặc mắc trầm cảm nặng hay chấn thương tâm lý. Một số độc giả có thể thấy cuốn sách trình bày một phiên bản đơn giản hóa, mang màu sắc cá nhân của Phật giáo Tây Tạng, thiếu những nghi lễ và cộng đồng của truyền thống, và có thể thấy lối viết lặp lại hoặc quá nhẹ nhàng. Ý tưởng từ bỏ hy vọng cũng có thể bị hiểu nhầm; nó là một cách để có mặt trọn vẹn, chứ không phải sự buông xuôi.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho bất kỳ ai đang trải qua thời gian khó khăn, hoặc quan tâm đến cách tiếp cận của Phật giáo đối với đau khổ. Sách ấm áp và dễ đọc nhờ các chương ngắn. Những ai cần sự giúp đỡ khẩn cấp, hoặc muốn một trình bày mang tính học thuật về Phật giáo, nên tìm đến những nguồn khác.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Bình an từng bước chân
Thích Nhất Hạnh
Nhà sư Phật giáo người Việt Thích Nhất Hạnh chỉ cách tìm thấy sự bình yên và niềm vui trong những khoảnh khắc bình thường, qua việc thở, đi bộ và sống trong chánh niệm, và cách sự bình an của mỗi người có thể lớn lên thành hòa bình cho thế giới.
🕊️ Triết học & tôn giáoCuốn sách của niềm vui
Dalai Lama and Desmond Tutu with Douglas Abrams
Hai người từng đoạt giải Nobel Hòa bình, Dalai Lama và Tổng giám mục Desmond Tutu, trò chuyện về cách tìm thấy niềm vui bền lâu ngay cả khi đối mặt với đau khổ, và chia sẻ những thói quen, thái độ mà họ tin sẽ dẫn đến niềm vui ấy.
🕊️ Triết học & tôn giáoThiền tâm, sơ tâm
Shunryu Suzuki
Qua những buổi nói chuyện giản dị, trực tiếp, thầy dạy Thiền người Nhật Shunryu Suzuki giải thích rằng cốt lõi của việc tu tập Thiền là ngồi yên lặng, thở và đón nhận từng khoảnh khắc với sự cởi mở của một người mới bắt đầu.
🕊️ Triết học & tôn giáoSức mạnh của hiện tại
Eckhart Tolle
Eckhart Tolle cho rằng phần lớn nỗi khổ của chúng ta đến từ việc sống trong những suy nghĩ về quá khứ và tương lai, và sự bình yên có được khi ta dồn toàn bộ sự chú ý vào khoảnh khắc hiện tại.
🌱 Phát triển bản thânLý do để sống tiếp
Matt Haig
Tiểu thuyết gia Matt Haig kể lại việc ông đã vượt qua chứng trầm cảm và lo âu nặng như thế nào, ông tìm được đường quay trở lại ra sao, và vì sao ông tin rằng hy vọng luôn có thể có, ngay cả khi nó dường như ở ngoài tầm với.
🍎 Sức khỏeBinh pháp Tôn Tử
Tôn Tử
Chiến thắng lớn nhất là chiến thắng giành được mà không cần đánh, nhờ lập kế hoạch cẩn thận, hiểu rõ cả mình lẫn đối phương, và biết dùng mưu mẹo, sự linh hoạt và thời điểm.
🕊️ Triết học & tôn giáoMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.