Cuốn sách của niềm vui
Tên gốc: The Book of Joy
Hai người từng đoạt giải Nobel Hòa bình, Dalai Lama và Tổng giám mục Desmond Tutu, trò chuyện về cách tìm thấy niềm vui bền lâu ngay cả khi đối mặt với đau khổ, và chia sẻ những thói quen, thái độ mà họ tin sẽ dẫn đến niềm vui ấy.
Giới thiệu
The Book of Joy: Lasting Happiness in a Changing World ra mắt năm 2016. Sách ghi lại một tuần trò chuyện vào tháng 4 năm 2015 tại Dharamsala, Ấn Độ, nơi Dalai Lama sống lưu vong. Tuần lễ ấy được tổ chức để mừng sinh nhật lần thứ tám mươi của Dalai Lama cùng người bạn cũ của ông là Tổng giám mục Tutu, người sống ở Cape Town, và kết thúc bằng một bữa tiệc sinh nhật tại Làng Nhi đồng Tây Tạng (Tibetan Children’s Village). Nhà văn Douglas Abrams phỏng vấn hai vị trong năm ngày đối thoại, và bổ sung thêm những suy ngẫm từ khoa học cùng những quan sát riêng của ông về tuần lễ ấy. Cả hai người đều đã chịu đau khổ, một người vì lưu vong và mất quê hương, người kia vì cuộc đấu tranh chống chế độ apartheid, và Tổng giám mục lúc ấy còn phải đối mặt với việc ung thư tuyến tiền liệt tái phát. Họ cũng nổi tiếng vì sự hài hước, cười đùa và trêu nhau suốt cả tuần.
Tóm tắt đầy đủ
1. Niềm vui là gì, và vì sao nó quan trọng
Ý chính: Hai người bạn cho rằng niềm vui sâu sắc hơn một thú vui thoáng qua. Tutu nói niềm vui lớn hơn hạnh phúc nhiều, vì nó không phụ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài, và ông lấy ví dụ một người mẹ chấp nhận cơn đau sinh nở rồi sau đó cảm thấy niềm vui vô bờ. Dalai Lama nói rằng nguồn gốc thật sự của một cuộc sống tốt đẹp nằm bên trong chúng ta, chứ không nằm ở tiền bạc, quyền lực hay địa vị. Tutu nói thêm rằng niềm vui là một sản phẩm phụ, và những ai lao đi theo đuổi nó trực tiếp thường lại bỏ lỡ, còn những ai hướng về người khác thì tìm thấy nó. Họ cũng nói rằng niềm vui không đồng nghĩa với việc không có khó khăn, và nó có thể được tìm thấy ngay trong những lúc khó khăn. Để minh họa, Dalai Lama giải thích vì sao ông không cay đắng sau hơn năm mươi năm sống lưu vong: ông nhìn sự mất mát của mình từ một góc rộng hơn và thấy những cơ hội mới mà nó mang lại.
Trong cuộc sống: Một người đã trải qua nhiều thử thách mà vẫn dễ dàng bật cười có thể là một tấm gương tốt.
2. Những trở ngại của niềm vui
Ý chính: Họ bàn về những trở ngại thường gặp, trong đó có nỗi sợ, căng thẳng và lo âu, sự bực bội và giận dữ, nỗi buồn và sự đau buồn mất mát, sự tuyệt vọng, cô đơn, ghen tị, nghịch cảnh, bệnh tật và nỗi sợ cái chết. Thay vì chối bỏ chúng, họ cho rằng ta nên chấp nhận thực tế của đau khổ, và rằng phần lớn đau khổ phụ thuộc vào cách tâm trí ta phản ứng. Dalai Lama nói về việc xây dựng dần một dạng miễn dịch tinh thần theo thời gian, và chỉ ra rằng ta thường tự gây rắc rối cho mình khi quá tập trung vào vấn đề của bản thân, còn mở rộng góc nhìn sẽ giúp làm chúng nhẹ đi. Tutu nói rằng ta không nên xấu hổ vì những cảm xúc tự nhiên hay tự trách mình vì chúng, và rằng nỗi buồn và sự đau buồn mất mát, vốn có thể kéo con người lại gần nhau hơn, không hề xóa bỏ niềm vui.
Trong cuộc sống: Nói được “bây giờ mình đang buồn” mà không hoảng sợ có thể giúp ta bước tiếp dễ hơn.
3. Góc nhìn, sự khiêm tốn và óc hài hước
Ý chính: Tám trụ cột của niềm vui mà hai vị mô tả được chia thành bốn phẩm chất của trí óc (góc nhìn, khiêm tốn, hài hước và chấp nhận) và bốn phẩm chất của trái tim (tha thứ, biết ơn, lòng trắc ẩn và sự rộng lượng). Ba trụ cột đầu là góc nhìn, khiêm tốn và hài hước. Hai vị gợi ý rằng ta có thể chọn nhìn khó khăn của mình từ một tầm cao hơn, như một trong rất nhiều khó khăn chứ không phải khó khăn duy nhất. Khiêm tốn là không coi mình quan trọng hơn người khác, và chẳng hạn Dalai Lama nói rằng ông vẫn thấy mình là một học trò. Còn hài hước, điều mà cả hai luôn thể hiện, giúp ta mang những thứ nặng nề một cách nhẹ nhàng và thấy được cái buồn cười của chính mình. Tutu nói rằng kiểu hài hước biết cười chính mình, chứ không hạ thấp người khác, sẽ gắn kết mọi người.
Trong cuộc sống: Biết cười khi vấp ngã trước mặt người khác giúp sự ngượng ngùng không lấn át mình.
4. Chấp nhận, tha thứ và biết ơn
Ý chính: Các trụ cột tiếp theo là chấp nhận, tha thứ và biết ơn. Chấp nhận không phải là cam chịu, mà là đối diện với thực tế như nó vốn có, như một điểm xuất phát để thay đổi. Tha thứ giải phóng ta khỏi quá khứ, và Tutu nói đó là dấu hiệu của sức mạnh chứ không phải của sự yếu đuối. Tutu, người được Nelson Mandela đề nghị làm chủ tịch Ủy ban Sự thật và Hòa giải (Truth and Reconciliation Commission) ở Nam Phi sau chế độ apartheid, kể về những người ông đã gặp qua công việc ấy, như những người mẹ đã tha thứ cho kẻ chịu trách nhiệm về cái chết của con trai họ, và một gia đình ủng hộ việc ân xá cho những kẻ giết con gái mình. Biết ơn là nhận ra rằng phần lớn may mắn của ta đến từ người khác và từ chính cuộc sống, điều giúp ta biết trân trọng những gì mình có.
Trong cuộc sống: Mỗi tối viết ra ba điều mình biết ơn có thể giúp tâm trạng khá lên theo thời gian.
5. Lòng trắc ẩn và sự rộng lượng
Ý chính: Hai trụ cột cuối là lòng trắc ẩn và sự rộng lượng. Dalai Lama nói rằng quan tâm đến phúc lợi của người khác là nguồn của hạnh phúc, còn suy nghĩ quá nhiều về bản thân là nguồn của đau khổ. Tutu đồng ý, và nói rằng con người về cơ bản là tốt và sinh ra để làm điều tốt. Ông nói thêm rằng cho đi khiến ta vui hơn, và ta khám phá ra điều đó khi thôi quay vào bên trong chính mình. Abrams dẫn ra những nghiên cứu cho thấy việc giúp đỡ người khác có liên quan đến sức khỏe tinh thần.
Trong cuộc sống: Giúp một bạn cùng lớp làm bài tập hay nói với ai đó một lời tử tế thường cũng khiến chính bạn cảm thấy vui hơn.
6. Những thực hành hằng ngày và những câu chuyện cá nhân
Ý chính: Sau câu chuyện về buổi lễ sinh nhật và lời chia tay, cuốn sách khép lại bằng một loạt thực hành niềm vui, như bài tập thở, bài thiền đi bộ buổi sáng, viết nhật ký về ba điều mình biết ơn, một lộ trình tha thứ và nhiều hình thức cho đi khác nhau. Xuyên suốt, sách kể những câu chuyện từ cuộc đời của hai người bạn: cuộc trốn khỏi Tây Tạng của Dalai Lama năm 1959, những trải nghiệm của Tutu dưới chế độ apartheid, và các căn bệnh của ông, trong đó có bại liệt và lao khi còn nhỏ và việc ung thư tái phát. Hai vị thừa nhận cả những khó khăn của chính mình, và nói rằng niềm vui là điều phải được vun trồng. Tutu nói rằng tất cả chúng ta đều là những kiệt tác đang được hoàn thiện, và đó là một việc phải rèn luyện suốt đời.
Trong cuộc sống: Một thực hành ngắn mỗi ngày, như vài phút suy ngẫm yên lặng, có thể trở thành thói quen nâng đỡ bạn.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Cuốn sách của niềm vui từng là sách bán chạy của New York Times và đã bán được hơn một triệu bản. Cuốn sách đưa hai nhà lãnh đạo tinh thần đến từ hai truyền thống khác nhau, một Phật giáo, một Kitô giáo, vốn có tình bạn sâu sắc, đến với nhau, và cho thấy người thuộc những tín ngưỡng khác nhau vẫn có thể tìm ra điểm chung. Cuộc trò chuyện ấm áp và hài hước của họ làm một chủ đề nghiêm túc trở nên dễ tiếp cận, và nhiều độc giả đã tìm thấy hy vọng trong thông điệp của hai vị. Cuốn sách cũng kết hợp trí tuệ tâm linh với những phát hiện của tâm lý học, nhờ vậy nói được với cả người có tín ngưỡng lẫn người không theo tôn giáo. Một bộ phim năm 2021, Mission: Joy, được dựng dựa trên cuốn sách, và một ấn bản dành cho thiếu nhi ra đời năm 2022. Cuốn sách vẫn là một món quà tặng được ưa chuộng và là nguồn suy ngẫm hằng ngày.
Những ý chính
- Niềm vui có thể cùng tồn tại với đau khổ. Niềm vui không phải là việc không có đau đớn.
- Góc nhìn và óc hài hước giúp ích. Nhìn thấy bức tranh rộng hơn làm gánh nặng nhẹ đi.
- Tha thứ giải phóng ta. Nó gỡ ta khỏi sự oán giận.
- Lòng biết ơn thay đổi sự chú ý. Nhận ra những điều tốt đẹp nuôi dưỡng sự mãn nguyện.
- Lòng trắc ẩn và sự rộng lượng mang lại hạnh phúc. Quan tâm đến người khác cũng nuôi dưỡng chính ta.
Bài học có thể rút ra
Bạn có thể thử một số thực hành trong sách: mỗi ngày dành vài phút ghi lại những điều mình biết ơn, và làm một việc tử tế nhỏ cho ai đó. Khi bực bội, hãy tự hỏi tình huống ấy sẽ trông thế nào nếu nhìn từ xa hơn, hoặc từ phía người kia. Hãy tập nhẹ nhàng cười chính mình. Hãy nghĩ về người mà có thể bạn cần tha thứ, và xem liệu bạn có thể buông bớt phần nào gánh nặng. Hãy nhớ rằng niềm vui, giống như một kỹ năng, lớn lên nhờ luyện tập, và rằng nó được chia sẻ cùng người khác.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả có thể thấy thông điệp của sách đem lại sự an ủi nhưng khá chung chung, và có thể cảm thấy những thực hành như lòng biết ơn là chưa đủ cho những người đang đối mặt với những vấn đề nghiêm trọng như nghèo đói, bạo lực hay bệnh tâm thần, dù sách có đặt câu hỏi làm sao ta có thể sống với niềm vui khi còn quá nhiều người khác đang đau khổ. Cuộc trò chuyện diễn ra giữa hai nhà lãnh đạo tôn giáo phần lớn đồng quan điểm, chỉ khác nhau đôi chút, nên hầu như không có tranh luận thực sự. Phần khoa học được tóm tắt ngắn gọn, và độc giả muốn biết chi tiết sẽ phải tìm đọc các nghiên cứu gốc. Một số người có thể thấy giọng văn hơi ủy mị hoặc lời khuyên lặp lại. Dù vậy, nhiều người vẫn thấy đây là một cuốn sách ấm lòng và truyền cảm hứng.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho độc giả ở mọi lứa tuổi và hoàn cảnh muốn có một cái nhìn tích cực và sâu sắc về hạnh phúc. Sách dễ đọc và đầy hài hước. Những ai đang vật lộn với trầm cảm hoặc sang chấn tâm lý nên tìm sự giúp đỡ chuyên môn, và có thể dùng cuốn sách như một nguồn hỗ trợ thêm.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Bình an từng bước chân
Thích Nhất Hạnh
Nhà sư Phật giáo người Việt Thích Nhất Hạnh chỉ cách tìm thấy sự bình yên và niềm vui trong những khoảnh khắc bình thường, qua việc thở, đi bộ và sống trong chánh niệm, và cách sự bình an của mỗi người có thể lớn lên thành hòa bình cho thế giới.
🕊️ Triết học & tôn giáoĐi tìm lẽ sống
Viktor E. Frankl
Một bác sĩ tâm thần từng sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã giải thích rằng ngay cả trong nỗi đau tồi tệ nhất, con người vẫn có thể chọn thái độ của mình, và việc tìm được một lý do để sống chính là điều cho ta sức mạnh để chịu đựng.
👤 Chuyện đời thựcGiải mã hạnh phúc
Jonathan Haidt
Nhà tâm lý học Jonathan Haidt đem mười ý tưởng cổ xưa về hạnh phúc và đức hạnh ra thử với khoa học hiện đại, và kết luận rằng hạnh phúc không chỉ đến từ bên trong, cũng không chỉ đến từ bên ngoài, mà đến từ khoảng giữa: từ việc sắp xếp đúng các mối quan hệ giữa bản thân, người khác, công việc và một điều gì đó lớn lao hơn.
🧩 Tâm trí & tâm lý họcHành trình dài đến tự do
Nelson Mandela
Nelson Mandela tự kể câu chuyện đời mình, từ tuổi thơ ở một ngôi làng, qua hai mươi bảy năm tù, đến khi trở thành tổng thống đầu tiên của Nam Phi được bầu theo nguyên tắc dân chủ, và cho thấy sự kiên nhẫn, lòng can đảm và sự tha thứ đã góp phần chấm dứt chế độ apartheid như thế nào.
👤 Chuyện đời thựcKhi mọi thứ sụp đổ
Pema Chodron
Ni sư Phật giáo Pema Chodron dạy rằng khi cuộc sống đổ vỡ, con đường phía trước không phải là chạy trốn nỗi đau hay vội vàng sửa chữa mọi thứ, mà là ở lại với sự bất định, mềm lòng ra và đón nhận nỗi sợ cùng nỗi buồn của mình bằng sự tử tế.
🕊️ Triết học & tôn giáoBinh pháp Tôn Tử
Tôn Tử
Chiến thắng lớn nhất là chiến thắng giành được mà không cần đánh, nhờ lập kế hoạch cẩn thận, hiểu rõ cả mình lẫn đối phương, và biết dùng mưu mẹo, sự linh hoạt và thời điểm.
🕊️ Triết học & tôn giáoMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.