Bình an từng bước chân
Tên gốc: Peace Is Every Step
Nhà sư Phật giáo người Việt Thích Nhất Hạnh chỉ cách tìm thấy sự bình yên và niềm vui trong những khoảnh khắc bình thường, qua việc thở, đi bộ và sống trong chánh niệm, và cách sự bình an của mỗi người có thể lớn lên thành hòa bình cho thế giới.
Giới thiệu
Peace Is Every Step: The Path of Mindfulness in Everyday Life được xuất bản năm 1991 bởi Thích Nhất Hạnh, một thiền sư, thầy dạy, nhà thơ và nhà hoạt động vì hòa bình đến từ Việt Nam. Trong Chiến tranh Việt Nam, ông làm việc để giúp những nạn nhân của cuộc xung đột, và sau đó bị buộc phải sống lưu vong. Ông sống ở Pháp, nơi ông lập ra một cộng đồng gọi là Làng Mai (Plum Village). Cuốn sách là một tập hợp các chương ngắn, giản dị, có thể đọc từng đoạn nhỏ, kèm những bài tập thực hành để đưa chánh niệm (mindfulness) vào đời sống hằng ngày. Sách được viết với giọng nhẹ nhàng, với những hình ảnh lấy từ trải nghiệm thường ngày, và phù hợp với độc giả thuộc bất kỳ tín ngưỡng nào.
Tóm tắt đầy đủ
1. Hơi thở và việc trở về với hiện tại
Ý chính: Nền tảng của cuốn sách là thực hành thở trong chánh niệm. Thích Nhất Hạnh nói rằng khi thở vào, ta có thể chỉ cần biết rằng mình đang thở vào, và khi thở ra, ta biết rằng mình đang thở ra. Điều này đưa ta từ những lo lắng về quá khứ và tương lai trở về với khoảnh khắc hiện tại, nơi cuộc sống thực sự diễn ra. Ông đưa ra những câu ngắn để thầm đọc theo hơi thở, như làm dịu thân thể và mỉm cười.
Trong cuộc sống: Hít thở chậm ba lần trước một kỳ thi hay một cuộc nói chuyện khó khăn có thể làm tâm trí lắng xuống.
2. Nụ cười và tiếng chuông chánh niệm
Ý chính: Ông gợi ý rằng ta hãy mỉm cười, dù chỉ là một nụ cười nhỏ, nhẹ nhàng, như một cách thư giãn khuôn mặt và tâm trí. Ông cũng mô tả việc dùng những âm thanh thường ngày để nhắc mình sống chánh niệm. Trong cộng đồng của ông, tiếng chuông chùa vang lên là tín hiệu để dừng lại và thở. Ở nhà, ông nói, ta có thể dùng tiếng chuông điện thoại, hay đèn giao thông đỏ, như một tiếng chuông: thay vì vội vàng bắt máy, ta đứng yên tại chỗ, thở và mỉm cười, rồi nhấc máy sau vài hồi chuông.
Trong cuộc sống: Mỗi lần nghe thấy một thông báo, bạn có thể hít một hơi thở trước khi nhìn vào.
3. Đi bộ và rửa chén
Ý chính: Ông nói rằng chánh niệm không cần thời gian hay nơi chốn đặc biệt. Thiền hành nghĩa là bước những bước chậm rãi, thong thả và thưởng thức từng bước, như thể bạn đang hôn lên mặt đất bằng đôi chân. Cũng vậy, rửa chén có thể là một niềm vui nếu ta làm vì chính việc đó, cảm nhận dòng nước ấm và chuyển động của đôi tay, chứ không chỉ để cho xong. Ông mô tả những việc đơn giản như những cơ hội để sống trọn vẹn.
Trong cuộc sống: Một buổi đi bộ đến trường có thể là một khoảnh khắc bình yên, nếu bạn để ý đến bầu trời và không khí, chứ không chỉ những suy nghĩ của mình.
4. Đối diện với cơn giận và những cảm xúc khó chịu
Ý chính: Tác giả dạy rằng cơn giận và những cảm xúc mạnh khác không phải kẻ thù, và rằng chánh niệm có thể ôm giữ chúng như một người mẹ dịu dàng ôm một đứa bé đang khóc. Thay vì kìm nén hoặc hành động theo chúng, ta có thể thở, và nhận ra chúng bằng lòng tử tế, ghi nhận rằng cơn giận đang có mặt trong ta. Điều này làm dịu cảm xúc, và cho phép ta nhìn sâu vào nguyên nhân của nó. Ông khuyên ta không nên nói hay hành động khi đang bị cơn giận chi phối, và hãy đợi đến khi bình tĩnh hơn.
Trong cuộc sống: Bước đi chỗ khác để thở, trước khi trả lời một tin nhắn giận dữ, có thể ngăn được tổn thương.
5. Sự tương tức (interbeing) và sự thấu hiểu
Ý chính: Một lời dạy trung tâm là không có gì tồn tại riêng lẻ, và mọi thứ đều nương vào nhau. Ông gọi đó là “tương tức”, tức mọi thứ cùng hiện hữu nhờ nhau (interbeing). Chẳng hạn, một tờ giấy chứa trong nó đám mây đã đổ mưa xuống cái cây, ánh nắng, người thợ đốn gỗ đã chặt cây và chở nó đến nhà máy, và thậm chí cả lúa mì đã thành bánh mì của người thợ đốn gỗ ấy. Khi thấy điều này, ta cảm thấy mình gắn kết, và lòng từ bi lớn lên. Ông nói rằng hiểu được nỗi khổ của người khác khiến ta có thể thương yêu họ, và tình thương, đến lượt nó, đem lại bình an.
Trong cuộc sống: Nghĩ về những người đã trồng, đóng gói và giao thức ăn của bạn có thể khiến một bữa ăn trở nên quý giá hơn.
6. Hòa bình trong thế giới
Ý chính: Thích Nhất Hạnh nối sự bình an bên trong với hòa bình trong xã hội. Ông nói rằng sức mạnh thực sự nằm ở sự bình an sâu xa bên trong, và những người làm việc vì công lý chỉ có thể duy trì nỗ lực của mình nếu họ nuôi dưỡng nó. Ông kể về công việc của mình trong chiến tranh, về tầm quan trọng của việc nhìn thấy gốc rễ của chiến tranh trong đời sống thường ngày và hiểu rằng cả hai bên trong một cuộc xung đột đều là nạn nhân. Chánh niệm, ông nói, giúp ta bảo vệ trái đất và đáp lại nỗi khổ bằng lòng từ bi, để hòa bình trở thành một lối sống, chứ không phải một mục tiêu xa vời.
Trong cuộc sống: Một người bạn bình tĩnh và biết quan tâm có thể gắn kết một nhóm lại sau một cuộc cãi vã.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Bình an từng bước chân là một trong những cuốn sách về chánh niệm được đọc rộng rãi nhất, và đã được dịch ra nhiều thứ tiếng. Sự giản dị và ấm áp của nó đã khiến nó được người mới bắt đầu yêu thích, và nhiều người dùng những bài thực hành ngắn của sách trong đời sống hằng ngày. Thích Nhất Hạnh, người từng được Martin Luther King Jr. đề cử giải Nobel Hòa bình, đã trở thành một trong những thầy dạy Phật giáo được kính trọng nhất thế giới, và các ý tưởng của ông đã định hình phong trào chánh niệm hiện đại. Cuốn sách cho thấy một thực hành tâm linh có thể là một phần của đời sống thường ngày, ai cũng tiếp cận được, không cần dụng cụ đặc biệt hay một niềm tin nào.
Những ý chính
- Hãy trở về với hơi thở. Nó neo bạn vào hiện tại.
- Hãy dùng những tín hiệu thường ngày. Một tiếng chuông, một chiếc điện thoại hay một khung cửa có thể nhắc bạn dừng lại.
- Hãy chăm sóc cảm xúc của mình. Ôm giữ cơn giận một cách nhẹ nhàng, và nhìn vào gốc rễ của nó.
- Chúng ta gắn kết với nhau. Thấy được điều này đem lại lòng từ bi.
- Bình an bắt đầu từ bên trong. Sự bình an nội tâm nuôi dưỡng công việc vì hòa bình trong thế giới.
Bài học có thể rút ra
Hãy bắt đầu từ một điều nhỏ: hít thở chậm ba lần vào đầu mỗi tiết học hay bữa ăn, và thử đi bộ chậm một đoạn ngắn mỗi ngày. Hãy chọn một tín hiệu đều đặn, như một khung cửa hay một tiếng chuông, để nhắc mình dừng lại. Khi bạn cảm thấy bực bội, hãy gọi tên cảm xúc ấy, thở, và đợi đến khi bình tĩnh hơn rồi mới đáp lại. Hãy nhìn những vật bình thường và nghĩ về nhiều thứ và nhiều người đã làm nên chúng. Những thói quen này dễ làm và không cần dụng cụ đặc biệt, và chúng có thể làm cuộc sống hằng ngày bình yên hơn.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số nhà phê bình nói rằng sự giản dị của cuốn sách có thể trông ngây thơ khi đối diện với những vấn đề nghiêm trọng như bạo lực hay bất công, và rằng chánh niệm khi bị tách khỏi khuôn khổ đạo đức của Phật giáo có thể trở thành một kỹ thuật tự giúp mình mà không thách thức những nguyên nhân của đau khổ. Những người khác chỉ ra rằng văn phong lặp lại, và hơi ngọt ngào so với khẩu vị của một số người. Một vài học giả lưu ý rằng việc phổ biến chánh niệm đôi khi đã bỏ qua những mục đích sâu hơn của lời dạy. Những người ủng hộ đáp lại rằng các thực hành này là thật và hữu ích, và chính tác giả đã nối chánh niệm với hành động xã hội.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho bất kỳ ai muốn có một lời giới thiệu nhẹ nhàng về chánh niệm, kể cả các bạn tuổi teen và trẻ em lớn hơn nếu có người giúp. Sách ngắn và dễ đọc từng đoạn nhỏ. Những ai đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe tâm thần nghiêm trọng cũng nên tìm sự hỗ trợ chuyên môn, còn những ai tìm một nghiên cứu chi tiết hơn về triết học Phật giáo có thể muốn đọc những tác phẩm khác.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Thiền tâm, sơ tâm
Shunryu Suzuki
Qua những buổi nói chuyện giản dị, trực tiếp, thầy dạy Thiền người Nhật Shunryu Suzuki giải thích rằng cốt lõi của việc tu tập Thiền là ngồi yên lặng, thở và đón nhận từng khoảnh khắc với sự cởi mở của một người mới bắt đầu.
🕊️ Triết học & tôn giáoThiền Đạo
Alan Watts
Alan Watts lần theo lịch sử và tinh thần của Thiền từ Ấn Độ và Trung Quốc đến Nhật Bản, và giải thích cho độc giả phương Tây lời dạy của Thiền rằng sự giải thoát đến từ trải nghiệm trực tiếp chứ không phải từ khái niệm và giáo lý.
🕊️ Triết học & tôn giáoSức mạnh của hiện tại
Eckhart Tolle
Eckhart Tolle cho rằng phần lớn nỗi khổ của chúng ta đến từ việc sống trong những suy nghĩ về quá khứ và tương lai, và sự bình yên có được khi ta dồn toàn bộ sự chú ý vào khoảnh khắc hiện tại.
🌱 Phát triển bản thânCuốn sách của niềm vui
Dalai Lama and Desmond Tutu with Douglas Abrams
Hai người từng đoạt giải Nobel Hòa bình, Dalai Lama và Tổng giám mục Desmond Tutu, trò chuyện về cách tìm thấy niềm vui bền lâu ngay cả khi đối mặt với đau khổ, và chia sẻ những thói quen, thái độ mà họ tin sẽ dẫn đến niềm vui ấy.
🕊️ Triết học & tôn giáoKhi mọi thứ sụp đổ
Pema Chodron
Ni sư Phật giáo Pema Chodron dạy rằng khi cuộc sống đổ vỡ, con đường phía trước không phải là chạy trốn nỗi đau hay vội vàng sửa chữa mọi thứ, mà là ở lại với sự bất định, mềm lòng ra và đón nhận nỗi sợ cùng nỗi buồn của mình bằng sự tử tế.
🕊️ Triết học & tôn giáoBinh pháp Tôn Tử
Tôn Tử
Chiến thắng lớn nhất là chiến thắng giành được mà không cần đánh, nhờ lập kế hoạch cẩn thận, hiểu rõ cả mình lẫn đối phương, và biết dùng mưu mẹo, sự linh hoạt và thời điểm.
🕊️ Triết học & tôn giáoMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.