Sếp xịn - Trở thành vị sếp khó tính thân tình
Tên gốc: Radical Candor
Kim Scott lập luận rằng những người sếp và đồng nghiệp tốt nhất kết hợp hai thói quen, quan tâm đến con người một cách chân thành và thẳng thắn thách thức họ, và bà chỉ cách đưa ra phản hồi trung thực mà không tàn nhẫn hay giả tạo.
Giới thiệu
Sếp xịn - Trở thành vị sếp khó tính thân tình là một cuốn sách về quản lý của Kim Scott, xuất bản năm 2017. Scott từng giữ các vị trí lãnh đạo tại những công ty công nghệ, trong đó có Google và Apple, và sau đó làm huấn luyện cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp. Cuốn sách bắt đầu từ một vấn đề đơn giản: hầu hết mọi người đều thấy khó nói cho người khác biết mình thật sự nghĩ gì về công việc của họ. Có sếp thì im lặng cho dễ chịu, có sếp thì chê thẳng thừng khiến người ta tổn thương. Scott đưa ra một sơ đồ đơn giản về các lựa chọn và một loạt thói quen thực tế để xây dựng những nhóm mà nói chuyện thẳng thắn là chuyện bình thường. Các ý tưởng này áp dụng tốt ở nhiều nơi ngoài văn phòng, như trường học, đội thể thao và gia đình.
Tóm tắt đầy đủ
1. Quan tâm chân thành, thách thức thẳng thắn
Ý chính: Toàn bộ cách tiếp cận của Scott dựa trên hai đường kẻ trên một trang giấy. Một là “quan tâm chân thành” (care personally): cho thấy rằng bạn thật lòng quan tâm đến người trước mặt như một con người. Hai là “thách thức thẳng thắn” (challenge directly): nói rõ ràng khi công việc chưa đủ tốt, hoặc khi có điều cần thay đổi. Bà nói rằng những mối quan hệ tuyệt vời ở nơi làm việc có cả hai điều này cùng một lúc.
Ví dụ trong sách: Scott gọi việc quan tâm mà không thách thức, mà bà đặt tên là đồng cảm có hại (ruinous empathy), là sai lầm phổ biến nhất trong quản lý, và nói rằng đó là một nguyên nhân chính khiến phản hồi trung thực hiếm khi xuất hiện.
Trong cuộc sống: Một huấn luyện viên nói “Thầy biết em đã tập luyện vất vả thế nào, nhưng nhịp chạy của em ở vòng cuối vẫn chưa đúng” là vừa quan tâm vừa thách thức trong cùng một hơi.
2. Bốn kiểu phản hồi
Ý chính: Ghép hai đường kẻ lại với nhau cho ra bốn phong cách. Khi bạn vừa quan tâm vừa thách thức, bạn đang thực hành “thẳng thắn triệt để” (radical candor). Khi bạn quan tâm nhưng không thách thức, bạn rơi vào “đồng cảm có hại”, tức tử tế đến mức mọi người không bao giờ biết mình cần sửa gì. Khi bạn thách thức nhưng không quan tâm, bạn rơi vào “gay gắt khó chịu” (obnoxious aggression). Khi bạn không quan tâm cũng không thách thức, bạn rơi vào “giả dối thao túng” (manipulative insincerity), nói điều dễ nói hoặc điều hợp với mục đích riêng của mình.
Trong cuộc sống: Một người bạn lúc nào cũng nói bài luận của bạn “hay lắm” trong khi nó rối rắm là đang tử tế trong ngắn hạn, nhưng bạn sẽ không tiến bộ được.
3. Xây dựng mối quan hệ trước
Ý chính: Phản hồi trung thực chỉ có tác dụng khi người kia tin bạn. Scott nói rằng người sếp nên dành thời gian tìm hiểu điều gì thúc đẩy từng người, mục tiêu của họ là gì và cuộc sống của họ đang diễn ra thế nào. Bà cũng nói rằng người lãnh đạo nên xin lời phê bình dành cho chính mình trước, rồi cho thấy mình tiếp nhận tốt, để người khác cảm thấy an toàn khi làm điều tương tự.
Ví dụ trong sách: Bà gợi ý đặt một câu hỏi trực tiếp, mở, chẳng hạn bạn có thể làm gì hoặc thôi làm gì để làm việc với bạn dễ dàng hơn, rồi kiên nhẫn chờ người kia tự quyết định mức độ thành thật của họ.
Trong cuộc sống: Một giáo viên hỏi cả lớp xem điều gì còn khó hiểu, rồi cảm ơn các em, sẽ nghe được nhiều hơn rất nhiều vào lần sau.
4. Cách đưa ra và đón nhận góp ý
Ý chính: Scott đưa ra những quy tắc thực tế cho việc đưa ra phản hồi. Hãy làm ngay sau sự việc, trực tiếp gặp mặt nếu có thể, và nói riêng khi đó là lời phê bình. Khen ngợi thì nên công khai. Tập trung vào công việc và tác động của nó, chứ không phải tính cách của con người. Hãy nói điều bạn đã thấy và tác động của nó là gì. Khi nhận phản hồi, hãy lắng nghe, đừng tranh cãi ngay, và hãy chắc chắn rằng mình đã hiểu.
Trong cuộc sống: Thay vì nói “bạn lười”, bạn có thể nói “bản báo cáo nộp muộn hai ngày, và điều đó khiến cả nhóm trễ hạn”.
5. Hai kiểu người làm việc xuất sắc
Ý chính: Scott chia những người làm việc xuất sắc thành hai loại, mà bà gọi là “người vững như đá” (rock stars) và “ngôi sao vươn lên” (superstars). Những người vững như đá thì ổn định, yêu công việc mình làm và là nền tảng vững chắc của một nhóm. Những ngôi sao vươn lên muốn thăng tiến và đón nhận những thử thách mới. Một người quản lý giỏi hỗ trợ mỗi loại theo cách khác nhau: sự ổn định và ghi nhận cho loại thứ nhất, những thử thách vươn xa và cơ hội phát triển cho loại thứ hai.
Trong cuộc sống: Một tiệm bánh cần cả người làm ra những ổ bánh mì hoàn hảo mỗi sáng suốt nhiều năm lẫn người muốn mở một cửa hàng thứ hai.
6. Cùng nhau hoàn thành công việc
Ý chính: Một phần về sau của cuốn sách nói về cách một nhóm ra quyết định và hoàn thành công việc. Scott mô tả một chu trình lặp lại gồm lắng nghe các ý tưởng, làm cho chúng rõ ràng, tranh luận, quyết định, thuyết phục những người khác, thực hiện và rút kinh nghiệm từ kết quả. Bà cho thấy sự thẳng thắn gắn vào từng bước ra sao, để những ý tưởng tồi bị phát hiện sớm, và những ý tưởng hay không bị mất đi chỉ vì ai đó sợ lên tiếng.
Trong cuộc sống: Một câu lạc bộ ở trường tranh luận cởi mở về một kế hoạch, rồi mọi người cùng ủng hộ lựa chọn cuối cùng, sẽ làm tốt hơn một câu lạc bộ mà sau đó người ta cứ càu nhàu.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Sếp xịn - Trở thành vị sếp khó tính thân tình trở thành một cuốn sách quản lý được ưa chuộng và bàn luận nhiều sau năm 2017, và cụm từ của nó đã đi vào vốn từ vựng nơi công sở. Nhiều công ty và chương trình đào tạo hiện nay dùng ý tưởng quan tâm chân thành và thách thức thẳng thắn, và hình bốn góc phần tư thường được dùng trên các slide và trong các buổi huấn luyện. Cuốn sách quan trọng vì nó biến một mong muốn mơ hồ, “hãy đưa ra phản hồi trung thực”, thành một mô hình đơn giản mà mọi người có thể ghi nhớ và thực hành. Nó cũng thách thức quan niệm rằng tử tế nghĩa là tránh những sự thật khó nghe. Lập luận của Scott là việc giữ lại lời phê bình trung thực thường là một cách để tự bảo vệ mình, và sự tử tế thật sự đôi khi nghĩa là nói điều khó nói một cách rõ ràng. Cuốn sách cũng đã truyền cảm hứng cho những công trình sau này về văn hóa phản hồi, trong đó có các bài viết tiếp theo của chính tác giả về sự tôn trọng ở nơi làm việc, và một công ty cung cấp khóa đào tạo dựa trên những ý tưởng này.
Những ý chính
- Quan tâm và thách thức cùng nhau. Phản hồi trung thực có tác dụng nhất khi người kia biết bạn đứng về phía họ.
- Im lặng vì tử tế có thể gây hại. Quá nể nang để nói một sự thật khó nghe nghĩa là ai đó mất cơ hội tiến bộ.
- Hãy xin lời phê bình trước. Những nhà lãnh đạo mời gọi và đón nhận phản hồi khiến người khác thấy an toàn khi đưa ra phản hồi.
- Khen và chê đều là sự hướng dẫn. Cả hai đều nên cụ thể, kịp thời và tập trung vào công việc, không phải con người.
- Mỗi người muốn một điều khác nhau. Có người muốn sự ổn định, có người muốn vươn lên, và những người quản lý giỏi nhận ra sự khác biệt.
Bài học có thể rút ra
Bạn không cần là người quản lý mới dùng được những ý tưởng này. Hãy nghĩ đến một lần bạn đã giữ lại một nhận xét thật lòng vì không muốn làm ai buồn. Hãy thử nói nhận xét đó một cách tử tế, vào một lúc thích hợp, kèm một ví dụ rõ ràng. Tương tự, hãy tập đón nhận phản hồi. Khi có người chê công việc của bạn, hãy hỏi một câu để hiểu họ muốn nói gì trước khi bạn bênh vực mình. Một thói quen khác đáng học theo là hỏi một người bạn, một đồng đội hay một người thân trong gia đình xem bạn có thể làm khác đi điều gì, rồi lắng nghe mà không ngắt lời. Dần dần, điều này xây dựng lòng tin và làm các mối quan hệ vững chắc hơn, vì cả hai bên đều biết người kia sẽ nói thật và công bằng.
Phê bình và góc nhìn khác
Giới phê bình chỉ ra rằng cuốn sách chủ yếu dựa trên kinh nghiệm của chính tác giả và những câu chuyện từ các công ty công nghệ, chứ không dựa trên nghiên cứu có hệ thống. Một số độc giả nói rằng sự thẳng thắn “triệt để” có thể bị lạm dụng như giấy phép để cư xử gay gắt, và phần quan tâm thì dễ bị quên trong lúc nóng nảy. Những người khác nhận xét rằng các nền văn hóa khác nhau rất nhiều: ở nơi mà lời phê bình trực tiếp bị coi là thô lỗ hoặc nơi ông chủ có quyền lực rất lớn, lời khuyên có thể cần được điều chỉnh. Những người có ít quyền lực hơn ở nơi làm việc cũng có thể thấy việc thách thức sếp của mình là mạo hiểm. Mô hình này là một hướng dẫn hữu ích nhưng không phải câu trả lời trọn vẹn cho những nơi làm việc khó khăn.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho nhà quản lý, trưởng nhóm, giáo viên, huấn luyện viên và bất kỳ ai thấy khó để thành thật mà vẫn tử tế. Sách dễ đọc và đầy những mẹo thực tế. Những độc giả muốn nghiên cứu chuyên sâu có thể thấy sách nhẹ, và những người làm việc ở một nơi làm việc độc hại có thể cần nhiều hơn lời khuyên hãy lên tiếng.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Hội thoại
Kerry Patterson and others
Bốn chuyên gia giao tiếp chỉ cách xử lý những cuộc trò chuyện mà mức độ rủi ro cao, ý kiến khác nhau và cảm xúc mạnh, bằng cách giữ cho cuộc đối thoại luôn mở, tạo cảm giác an toàn để nói chuyện và chuyển từ lời nói sang hành động.
🌱 Phát triển bản thân5 điểm chết trong teamwork
Patrick Lencioni
Các nhóm thất bại vì năm lý do liên kết với nhau, bắt đầu từ việc thiếu lòng tin, và cách xây dựng một nhóm mạnh là sửa từng lý do theo thứ tự, từ đáy kim tự tháp đi lên.
💼 Kinh doanhNhà lãnh đạo ăn sau cùng
Simon Sinek
Một cuốn sách lập luận rằng những nhà lãnh đạo xuất sắc tạo ra một "vòng tròn an toàn" (circle of safety) cho người của mình, và rằng lòng tin cùng sự hợp tác bắt nguồn từ cách cơ thể và bộ não chúng ta phản ứng khi cảm thấy an toàn.
💼 Kinh doanhQuản trị đầu ra cao
Andrew S. Grove
Andy Grove, người nhiều năm lãnh đạo hãng sản xuất chip Intel, giải thích rằng thành quả thật sự của một nhà quản lý chính là thành quả của cả đội, và chỉ ra cách nâng nó lên bằng đòn bẩy (leverage), những cuộc họp tốt, các chỉ số trung thực và những buổi trò chuyện một kèm một.
💼 Kinh doanhĐắc nhân tâm
Dale Carnegie
Con người bị chi phối bởi cảm xúc và khao khát được cảm thấy mình quan trọng, nên cách để hòa hợp với họ, và thuyết phục họ theo quan điểm của bạn, là thôi chỉ trích, thể hiện sự quan tâm và trân trọng chân thành, và nhìn sự việc từ phía họ.
🌱 Phát triển bản thânKhởi nghiệp tinh gọn
Eric Ries
Các công ty khởi nghiệp thành công không phải nhờ làm theo một kế hoạch chi tiết, mà nhờ nhanh chóng thử nghiệm ý tưởng với khách hàng thật, học từ kết quả và đổi hướng khi cần.
💼 Kinh doanhMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.