Người truyền ký ức
Tên gốc: The Giver
Trong một cộng đồng được kiểm soát hoàn hảo, nơi không có đau đớn, không có lựa chọn và cũng không có màu sắc, một cậu bé sắp tròn mười hai tuổi được chọn làm người giữ những ký ức của quá khứ, và khám phá ra cái giá khủng khiếp mà người dân phải trả cho sự an toàn của mình.
Giới thiệu
Jonas sống trong một cộng đồng yên bình, ngăn nắp, nơi mọi thứ đều được sắp đặt sẵn: công việc do cấp trên giao, gia đình do các viên chức lập ra, và ai cũng tuân theo những quy tắc lịch sự nghiêm ngặt. Ở đó không có chiến tranh, đói kém hay tội phạm, nhưng cũng không có màu sắc, âm nhạc, tình yêu sâu sắc hay quyền lựa chọn thật sự. Tại Lễ Mười Hai Tuổi (Ceremony of Twelve), khi các em nhỏ nhận công việc sẽ làm suốt đời, Jonas được chọn vào một vai trò hiếm có và đáng kính: Người Nhận Ký Ức (Receiver of Memory). Một ông lão, người trao lại ký ức (the Giver), bắt đầu truyền cho cậu những ký ức về thế giới như nó từng có, cả niềm vui lẫn nỗi đau. Cuốn tiểu thuyết giàu suy ngẫm của Lois Lowry đã giành Huy chương Newbery (Newbery Medal) và được đọc rộng rãi trong trường học.
Nhân vật chính
- Jonas: cậu bé mười một tuổi, hay suy nghĩ và nhạy cảm, người trở thành Người Nhận Ký Ức.
- Giver: ông lão mệt mỏi đang giữ toàn bộ ký ức của cộng đồng.
- Gabriel (Gabe): một em bé ở nhờ trong gia đình Jonas vào ban đêm.
- Bố của Jonas: một Người Chăm Sóc Trẻ Sơ Sinh (Nurturer) hiền lành.
- Mẹ của Jonas: một viên chức trong Sở Tư Pháp.
- Lily: em gái nhỏ hay nói của Jonas.
- Asher và Fiona: những người bạn của Jonas.
- Rosemary: người từng được đào tạo làm Người Nhận Ký Ức trước Jonas, câu chuyện về cô luôn ám ảnh Giver.
Tóm tắt đầy đủ
Một cộng đồng hoàn hảo
Jonas sống trong một cộng đồng nơi cuộc sống được kiểm soát chặt chẽ. Mỗi gia đình gồm một mẹ, một bố và hai con, một trai một gái; các em được giao cho gia đình chứ không do cha mẹ sinh ra. Mọi người dùng từ ngữ thật chính xác và xin lỗi cả những lỗi nhỏ. Mỗi tối, các gia đình chia sẻ cảm xúc với nhau, và mỗi sáng, họ kể lại những giấc mơ. Khi một người già đi, hoặc khi một em bé không lớn lên được như mong đợi, người ta bị “tiễn đi” (released), và ai cũng tin rằng điều đó nghĩa là được đến một nơi dễ chịu gọi là Nơi Khác (Elsewhere).
Bố của Jonas là một Người Chăm Sóc Trẻ Sơ Sinh. Một em bé tên Gabriel không phát triển tốt, nên ông đưa em về nhà vào ban đêm, hy vọng giúp được em.
Lễ Mười Hai Tuổi
Mỗi năm có một buổi lễ, và mỗi em tròn mười hai tuổi được giao một Nhiệm vụ (Assignment), tức là công việc em sẽ làm suốt đời. Asher, bạn của Jonas, trở thành Phó Giám đốc phụ trách giải trí, còn Fiona sẽ chăm sóc người già. Nhưng Jonas bị bỏ qua, và đám đông bắt đầu bồn chồn. Cuối cùng, vị Trưởng lão (Chief Elder) tuyên bố rằng cậu được chọn làm Người Nhận Ký Ức kế tiếp, vai trò đáng kính nhất. Cậu sẽ cần lòng can đảm, sự khôn ngoan và khả năng nhìn xa hơn những gì trước mắt. Theo những quy tắc mới dành riêng cho cậu, cậu được phép nói dối và không được kể với ai về việc huấn luyện của mình.
Những ký ức đầu tiên
Jonas bắt đầu học với Giver, một ông lão sống một mình giữa những cuốn sách. Ông đặt tay lên lưng Jonas và truyền cho cậu những ký ức từ rất lâu về trước. Ký ức đầu tiên là cảm giác phấn khích khi trượt xe trượt tuyết xuống một ngọn đồi phủ đầy tuyết, điều mà Jonas chưa bao giờ thấy, vì cộng đồng kiểm soát cả khí hậu. Jonas biết được rằng từ rất lâu trước đây, con người đã chọn Sự Đồng Nhất (Sameness), từ bỏ thời tiết, màu sắc và sự khác biệt để đổi lấy an toàn và trật tự.
Jonas đã thoáng thấy màu đỏ, ở một quả táo và trên mái tóc của Fiona, và khi việc học tiếp tục, thế giới của cậu có thêm nhiều màu sắc hơn. Cậu nhận được ký ức về ánh nắng, nhưng cũng về cảm giác cháy nắng. Giver giải thích rằng công việc của ông là giữ ký ức của cả cộng đồng để những người khác không phải chịu nỗi đau của chúng, và dùng sự thông thái của mình để cố vấn cho các Trưởng lão.
Nỗi đau và tình yêu
Các ký ức ngày càng nặng nề hơn. Jonas trải qua cảm giác đói, xương gãy, và một chiến trường khủng khiếp, nơi một cậu bé bị thương cầu xin nước uống. Cậu cũng nhận được ký ức mà Giver yêu thích nhất: một gia đình quây quần quanh một cái cây, có ông bà và những ngọn nến, tràn ngập tình yêu thương. Jonas nhận ra rằng gia đình của chính mình không thật sự yêu thương nhau, vì trong cộng đồng này không ai biết từ “yêu” có nghĩa là gì. Khi cậu ngừng uống những viên thuốc mà mọi người đều phải dùng để dập tắt cảm xúc mạnh, cậu bắt đầu cảm nhận mọi thứ sâu sắc hơn.
Ban đêm, Jonas lén truyền những ký ức dịu êm cho Gabriel để em bé ngủ ngon. Cậu biết được rằng nhiều năm trước, Giver từng đào tạo một cô gái tên Rosemary, chính là con gái của ông, làm Người Nhận Ký Ức kế tiếp. Sau khi nhận những ký ức đau đớn, cô xin được “tiễn đi”, và các ký ức của cô tràn ra khắp cộng đồng, gây nên nỗi hoang mang lớn.
Sự thật về việc “tiễn đi”
Jonas xin được xem một đoạn ghi hình về việc “tiễn đi”. Cậu thấy chính bố mình, mỉm cười và dịu dàng, kết liễu sự sống của đứa nhỏ hơn trong một cặp song sinh mới chào đời. “Tiễn đi” nghĩa là cái chết. Jonas kinh hoàng. Giver thú nhận rằng Rosemary đã chọn tự “tiễn đi” bằng cách tương tự.
Giver và Jonas lập một kế hoạch. Nếu Jonas rời khỏi cộng đồng, tất cả ký ức cậu đang giữ sẽ trở về với mọi người, và họ buộc phải cảm nhận và thấu hiểu. Giver sẽ ở lại để giúp họ vượt qua việc đó.
Cuộc trốn chạy
Trước khi kế hoạch được thực hiện, Jonas biết rằng sáng hôm sau Gabriel sẽ bị “tiễn đi”. Cậu không thể để điều đó xảy ra. Đêm đó, cậu bế Gabriel và đạp xe của bố bỏ trốn. Máy bay tìm kiếm bay trên đầu, và Jonas lẩn tránh bằng cách truyền ký ức về cái lạnh cho cả hai, để thiết bị dò nhiệt của máy bay không phát hiện ra họ.
Họ đi nhiều ngày, yếu dần vì đói, và vùng đất bên ngoài cộng đồng thay đổi dần. Họ thấy chim, hoa dại và mưa. Rồi tuyết bắt đầu rơi. Lạnh cóng và kiệt sức, Jonas leo lên một ngọn đồi và thấy một chiếc xe trượt tuyết đang chờ ở trên đỉnh, giống hệt trong ký ức đầu tiên của cậu. Cậu và Gabriel trượt xuống về phía một ngôi làng có ánh đèn nhiều màu sáng sau khung cửa sổ, và cậu nghe thấy tiếng nhạc. Cái kết để người đọc tự quyết định: họ đã tìm được một mái nhà mới, hay chỉ đang mơ trong lúc hấp hối.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Người truyền ký ức giành Huy chương Newbery năm 1994 và trở thành một trong những tiểu thuyết được đọc nhiều nhất ở các trường trung học cơ sở Mỹ. Cuốn sách góp phần làm cho truyện phản địa đàng được độc giả trẻ yêu thích, mở đường cho những bộ truyện sau này như The Hunger Games và Divergent. Đây là cuốn đầu trong bộ bốn cuốn có liên quan với nhau, và đã được chuyển thể thành phim năm 2014.
Tiểu thuyết đặt ra những câu hỏi sâu sắc về tự do, sự lựa chọn và điều làm cho cuộc sống có ý nghĩa. Nó cho thấy một xã hội cố gắng loại bỏ mọi đau đớn cũng loại bỏ luôn niềm vui, tình yêu và cá tính riêng. Đây cũng là một trong những cuốn sách bị phản đối nhiều nhất trong các trường học ở Mỹ vì những đề tài như trợ tử (euthanasia) và tự tử, và vì thế thường được nhắc đến khi bàn về chuyện kiểm duyệt sách.
Những ý chính
- Đau khổ và niềm vui đi liền với nhau. Một cuộc sống không có đau khổ cũng là một cuộc sống không có hạnh phúc sâu sắc.
- Tự do cần có quyền lựa chọn. An toàn và trật tự không đáng để đánh đổi quyền được lựa chọn.
- Ký ức giúp ta khôn ngoan hơn. Nhớ về quá khứ, kể cả phần đau đớn, giúp con người đưa ra quyết định đúng đắn.
- Những lời nói dễ nghe có thể che giấu sự thật khủng khiếp. Từ “tiễn đi” ngụy trang cho việc giết người.
- Một người có thể tạo nên khác biệt. Lòng can đảm của Jonas có thể thay đổi cả cộng đồng của cậu.
Bài học có thể rút ra
Người truyền ký ức khuyến khích chúng ta trân trọng cảm xúc của mình, kể cả những cảm xúc khó chịu. Buồn, giận và sợ hãi là một phần của con người, và chúng giúp ta hiểu người khác và biết quý trọng niềm vui.
Cuốn sách cũng dạy ta biết đặt câu hỏi về những điều mà mọi người đều chấp nhận. Cộng đồng của Jonas chưa bao giờ hỏi “tiễn đi” thật sự nghĩa là gì. Trong cuộc sống của mình, việc đặt câu hỏi về các quy tắc và tập quán, và lắng nghe kỹ những từ ngữ người ta dùng, giúp ta tìm ra sự thật.
Cuối cùng, cuốn sách nhắc ta rằng ký ức và lịch sử rất quan trọng. Tìm hiểu về quá khứ, kể cả chiến tranh và bất công, có thể đau lòng, nhưng giúp ta tránh lặp lại sai lầm và dạy ta biết quan tâm đến nhau.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số phụ huynh và nhà giáo dục phản đối việc cuốn sách miêu tả chuyện trợ tử và cái chết của một em bé, cho rằng như thế quá đáng sợ với độc giả nhỏ tuổi. Những người ủng hộ đáp rằng sách xử lý các đề tài này một cách thận trọng và mở ra những cuộc trò chuyện quan trọng.
Một số độc giả khác thấy cái kết mơ hồ đến mức khó chịu, vì số phận của Jonas không rõ ràng. Các cuốn tiếp theo trong bộ truyện cung cấp thêm lời giải đáp. Vài nhà phê bình cũng nhận xét rằng các quy tắc của cộng đồng chưa được giải thích đầy đủ, chẳng hạn Sự Đồng Nhất đã đạt được bằng cách nào, và rằng thế giới trong truyện đơn giản hơn so với các tiểu thuyết phản địa đàng dành cho thanh thiếu niên ra đời sau này.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này phù hợp với độc giả từ khoảng 11 hoặc 12 tuổi trở lên, và rất hay để cùng thảo luận trong lớp hoặc trong gia đình. Người lớn cũng thấy nó gợi nhiều suy nghĩ. Những bạn đọc nhỏ tuổi rất nhạy cảm có thể cần được hỗ trợ ở cảnh tiết lộ sự thật về việc “tiễn đi”.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Đếm sao
Lois Lowry
Năm 1943, cô bé người Đan Mạch mười tuổi Annemarie giúp người bạn thân là Ellen, một cô bé Do Thái, trốn khỏi Copenhagen đang bị phát xít Đức chiếm đóng bằng cách giả vờ rằng Ellen là chị (hoặc em) gái ruột của mình, và còn góp sức vào một cuộc giải cứu đầy táo bạo.
🧸 Sách thiếu nhiĐấu trường sinh tử
Suzanne Collins
Một cô gái tuổi thiếu niên xung phong tham gia một cuộc đấu sinh tử được truyền hình trực tiếp, và học cách biến chính màn trình diễn của chế độ thành phương tiện mong manh để sống sót và chống đối.
🎒 Tuổi mới lớn451 độ F
Ray Bradbury
Trong một nước Mỹ tương lai nơi sách bị cấm và lính cứu hỏa đi châm lửa thay vì dập lửa, một người lính cứu hỏa bắt đầu đọc những cuốn sách mà anh có nhiệm vụ đốt, và khám phá ra xã hội của mình đã đánh mất điều gì.
🚀 Khoa học viễn tưởng & giả tưởngMột chín tám tư
George Orwell
Trong một nước Anh tương lai do một Đảng toàn năng cai trị, một người đàn ông bí mật nổi loạn bằng cách viết nhật ký và yêu, rồi nhận ra một nhà nước toàn trị có thể nghiền nát tâm trí con người hoàn toàn đến mức nào.
📜 Kinh điểnNếp gấp thời gian
Madeleine L'Engle
Một cô bé vụng về cùng cậu em trai thiên tài và một người bạn mới băng qua vũ trụ để giải cứu người cha là nhà khoa học khỏi một hành tinh tối tăm do một bộ não khổng lồ độc ác cai trị, và khám phá ra rằng tình yêu là sức mạnh lớn nhất của mình.
🧸 Sách thiếu nhiNhững kẻ ngoài cuộc
S. E. Hinton
Sau một cuộc đụng độ chết người giữa hai nhóm xã hội đối địch, cậu thiếu niên Ponyboy Curtis nhận ra rằng lòng trung thành có thể nâng đỡ con người, nhưng không biến bạo lực thành cao thượng và cũng không xóa đi tình người chung của họ.
🎒 Tuổi mới lớnMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.