Con chim ưng Malta
Tên gốc: The Maltese Falcon
Thám tử tư ở San Francisco Sam Spade bị cuốn vào vụ giết người cộng sự của mình và cuộc săn lùng của một băng tội phạm tàn nhẫn nhằm chiếm một bức tượng vô giá, chim ưng Malta (Maltese falcon), và phải quyết định mình nên tin người phụ nữ đã thuê anh đến mức nào.
Giới thiệu
Con chim ưng Malta là tiểu thuyết của Dashiell Hammett, xuất bản năm 1930, và là một trong những tác phẩm đặt nền móng cho trinh thám kiểu “cứng rắn” (hardboiled), nơi thám tử lạnh lùng, từng trải và không đa cảm. Hammett từng là thám tử của hãng Pinkerton và dựa vào kinh nghiệm ấy để mang lại cho cuốn sách một vẻ chân thực. Truyện diễn ra ở San Francisco và được viết bằng lối văn ngắn gọn, khách quan, trong đó suy nghĩ của thám tử không bao giờ được miêu tả, chỉ có hành động của anh. Năm 1941, nó được dựng thành phim với Humphrey Bogart, một tác phẩm kinh điển của dòng phim đen (film noir). Cuốn sách kể về cuộc tìm kiếm một báu vật có thể không phải như vẻ ngoài, và về một nhân vật chính sống theo bộ nguyên tắc riêng của mình.
Nhân vật chính
- Sam Spade: một thám tử tư cứng rắn, thông minh, có đạo đức nhập nhằng.
- Brigid O’Shaughnessy: một phụ nữ xinh đẹp, lọc lừa, người thuê Spade.
- Miles Archer: cộng sự của Spade, bị giết từ sớm.
- Iva Archer: vợ của Miles, người từng có quan hệ tình cảm với Spade.
- Joel Cairo: một tên tội phạm người nước ngoài xức nước hoa, đang săn tìm bức tượng chim ưng.
- Casper Gutman: kẻ béo phị, nho nhã và tàn nhẫn cầm đầu cuộc truy tìm.
- Wilmer Cook: tay súng trẻ của Gutman.
- Effie Perine: cô thư ký trung thành của Spade.
Tóm tắt đầy đủ
Một vụ giết người
Sam Spade điều hành một văn phòng thám tử cùng cộng sự là Miles Archer. Một ngày nọ, một cô gái trẻ tự xưng là cô Wonderly đến văn phòng, nói rằng cô cần giúp tìm chị (hoặc em) gái ruột đã bỏ trốn cùng một người đàn ông tên Thursby. Archer nhận việc, và đêm đó ông bị bắn chết khi đang theo dõi Thursby. Sau đó, Thursby cũng bị phát hiện đã chết. Spade, người không ưa cộng sự của mình nhưng cảm thấy có bổn phận trả thù cho ông, bị cảnh sát nghi ngờ.
Spade là một thám tử không tin ai cả. Anh chỉ nói với cảnh sát những gì buộc phải nói, giữ kín ý nghĩ của mình, và coi luật pháp như một công cụ. Khi người vợ góa của Archer, người từng có quan hệ với anh, xuất hiện, anh tỏ ra lạnh nhạt. Điều này cho thấy Spade sống theo một bộ nguyên tắc không hẳn là luật pháp, cũng không hẳn là sự trung thực.
Brigid
Spade đối chất với người phụ nữ ấy, và cô thừa nhận tên thật của mình là Brigid O’Shaughnessy và rằng cô đã nói dối. Cô nói rằng mình đang gặp nguy hiểm và cần anh bảo vệ. Spade bị cô thu hút, dù biết cô là kẻ dối trá. Anh bắt đầu có quan hệ tình cảm với cô. Trong lúc đó, cảnh sát, do trung úy Dundy và trung sĩ Polhaus dẫn đầu, dồn anh bằng những câu hỏi về các vụ giết người, và anh chơi trò đấu trí với họ.
Bộ mặt của những kẻ xấu
Spade được Joel Cairo, một người đàn ông nước ngoài, tìm đến và đề nghị trả tiền để anh tìm một bức tượng nhỏ màu đen hình con chim ưng. Chẳng bao lâu anh gặp ông chủ của Cairo, Casper Gutman, một người to lớn, lịch sự, mang vẻ nhã nhặn có học. Gutman giải thích rằng con chim ưng được các Hiệp sĩ Malta chế tạo vào thế kỷ mười sáu và được phủ đầy đá quý, những viên đá ấy được giấu dưới lớp sơn đen. Ông ta đã tìm nó mười bảy năm, và sẵn sàng trả một khoản tiền khổng lồ.
Con chim ưng
Con chim ưng đến văn phòng Spade, do một thuyền trưởng đang hấp hối mang tới, người đã chở nó từ Hong Kong. Trước khi chết, ông trao nó cho Spade. Ai cũng muốn có nó: Brigid, Cairo, Gutman và cảnh sát. Spade xúi họ đấu với nhau. Anh sắp xếp một cuộc trao đổi với Gutman, người đưa ra một khoản tiền lớn. Trong quá trình đó, anh đòi phải có người chịu tội về cái chết của Archer và Thursby, và đề nghị Wilmer Cook, tay súng trẻ của Gutman, làm kẻ chịu tội thay.
Bức tượng nhỏ chính là biểu tượng của nỗi ám ảnh của các nhân vật. Gutman kể một câu chuyện dài về việc nó được làm ra cho hoàng đế Charles V, phủ đầy ngọc, rồi thất lạc suốt nhiều thế kỷ. Câu chuyện được kể bằng giọng điềm tĩnh, khiến lòng tham của những người đàn ông quanh bàn có vẻ cổ xưa và vô lý.
Cuộc trao đổi
Trong căn hộ của Spade, bọn xấu và Spade cùng xem xét con chim, và Gutman, sau khi cạo lớp ngoài, phát hiện đó là đồ giả, làm bằng chì sơn. Trong cơn giận dữ, bọn chúng cãi nhau. Gutman, không chịu thua, quyết định tiếp tục tìm kiếm và bỏ đi cùng Cairo, trong khi Spade lặng lẽ sắp xếp để cảnh sát biết nơi tìm ra bọn tội phạm. Spade, người còn lại cùng Brigid, đưa ra một quyết định.
Quyết định của Spade
Spade đối chất với Brigid và nói rằng anh biết cô đã giết Archer, bằng khẩu súng của Thursby. Cô van nài anh, nói rằng cô yêu anh. Spade nói rằng anh sẽ không để mình bị cô biến thành kẻ khờ, rằng anh là thám tử, và khi cộng sự của một người bị giết, người đó phải làm điều gì đó về chuyện ấy; bộ nguyên tắc mà anh tuyên bố không giải thích trọn vẹn động cơ của anh, vốn vẫn còn mơ hồ. Anh nói với cô rằng nếu cô bị kết án tù dài hạn, anh sẽ đợi cô, còn nếu cô bị treo cổ, anh sẽ mãi nhớ đến cô. Khi cảnh sát đến, anh giao cô cho họ. Cuốn sách khép lại với sự không tán thành của Effie và việc Iva xuất hiện, báo hiệu tâm trạng ảm đạm của anh.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Con chim ưng Malta được coi là một trong những tiểu thuyết trinh thám hay nhất từng được viết, và nó định hình hình ảnh người thám tử tư “cứng rắn”: mạnh mẽ, hóm hỉnh và cô độc. Sam Spade đã ảnh hưởng đến cả một dòng dài các thám tử hư cấu, như Philip Marlowe. Bộ phim năm 1941, do John Huston đạo diễn, là một tác phẩm định hình dòng phim đen.
Lối văn lạnh lùng, tiết chế của Hammett, dựa vào đối thoại và hành động, đã ảnh hưởng đến các nhà văn như Raymond Chandler.
Câu thoại về chất liệu làm nên những giấc mơ, nói trong phim, bắt nguồn từ Shakespeare, và đã đưa câu chuyện vào văn hóa đại chúng, dù cuốn sách có kết thúc khác phim ở một vài chi tiết.
Những ý chính
- Lòng trung thành có bộ nguyên tắc riêng. Spade hành động vì cộng sự của mình, dù anh không ưa ông.
- Lòng tham khiến con người trở nên nguy hiểm. Cuộc săn tìm con chim ưng làm hư hỏng tất cả mọi người.
- Tin người là việc nhiều rủi ro. Brigid xinh đẹp nhưng lừa lọc.
- Sự việc không phải lúc nào cũng như vẻ ngoài. Con chim ưng là đồ giả.
- Bổn phận có thể thắng ham muốn. Spade giao Brigid cho cảnh sát.
Bài học có thể rút ra
Cuốn tiểu thuyết mời chúng ta nghĩ về sự chính trực, và về những gì ta nợ những người làm việc cùng mình, ngay cả khi ta không ưa họ. Spade hành động theo nguyên tắc, dù phải trả giá.
Nó cũng cho thấy lòng tham có thể khiến người ta làm ngơ trước sự thật, và ham muốn một thứ quý giá có thể làm họ mù quáng.
Cuối cùng, nó nhắc ta thận trọng với những ai chỉ nói điều ta muốn nghe.
Nó cũng cho thấy các nguyên tắc chỉ thật sự được thử thách khi giữ chúng tốn kém, và quyết định của Spade, dù đau đớn đến đâu, là một lựa chọn trung thành với ý thức bổn phận của anh.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả hiện đại chê cuốn tiểu thuyết vì tư tưởng coi thường phụ nữ, khi miêu tả phụ nữ hoặc là lọc lừa hoặc là phục tùng, và vì thái độ xúc phạm đối với các nhân vật đồng tính và người nước ngoài. Những người khác thấy cốt truyện rối, nhất là ở giữa truyện, với quá nhiều liên minh thay đổi. Một số người nói Spade quá lạnh lùng nên khó mến.
Một số người cho rằng lối văn nổi tiếng của cuốn sách, thiếu phần nội tâm, khiến các nhân vật không có chiều sâu. Dù vậy, nó vẫn có ảnh hưởng lớn.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách phù hợp với thiếu niên đã lớn và người trưởng thành. Nó có bạo lực và những quan niệm lỗi thời. Đây là một tác phẩm kinh điển của thể loại, và hợp với những ai thích phong cách noir.
Đây là một cuốn sách ngắn, đọc nhanh.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Giấc ngủ dài
Raymond Chandler
Thám tử tư Philip Marlowe được một vị tướng giàu có đang hấp hối thuê để xử lý một kẻ tống tiền, và bị cuốn vào một mớ hỗn độn gồm những vụ giết người, ma túy và bí mật gia đình giữa giới giàu có và thối nát ở Los Angeles.
🔍 Trinh thám & kinh dịTài năng của Ripley
Patricia Highsmith
Một chàng trai New York nghèo mà quyến rũ tên là Tom Ripley được cử sang Ý để đưa người bạn giàu có Dickie Greenleaf về nước, rồi cuối cùng giết anh ta và chiếm lấy danh tính của anh ta.
🔍 Trinh thám & kinh dịVụ án mạng ở phố Morgue
Edgar Allan Poe
Ở Paris, một thám tử nghiệp dư tài ba, C. Auguste Dupin, phá được vụ án mạng khó hiểu của hai mẹ con trong một căn phòng khóa kín bằng cách suy nghĩ kỹ xem các bằng chứng thật sự cho thấy điều gì, và đi đến một kết luận gây sửng sốt.
🔍 Trinh thám & kinh dịChiếc nhẫn tình cờ
Arthur Conan Doyle
Bác sĩ John Watson gặp thám tử tư lập dị Sherlock Holmes và ở chung phòng với ông tại số 221B phố Baker, rồi cả hai cùng điều tra một vụ giết người bí ẩn trong một ngôi nhà bỏ trống ở London, trong câu chuyện đầu tiên về Sherlock Holmes.
🔍 Trinh thám & kinh dịCon chó săn của dòng họ Baskerville
Arthur Conan Doyle
Sherlock Holmes và bác sĩ Watson điều tra lời nguyền của một gia tộc, gắn với con chó khổng lồ như hồn ma trên vùng đồng hoang Devon tối tăm, mù sương, và phát hiện ra rằng truyền thuyết ấy đang được dùng để che đậy một tội ác rất đỗi con người.
🔍 Trinh thám & kinh dịNhững cuộc phiêu lưu của Sherlock Holmes
Arthur Conan Doyle
Tuyển tập mười hai truyện ngắn, trong đó thám tử lỗi lạc của London là Sherlock Holmes dùng khả năng quan sát và suy luận để giải những vụ án hóc búa, do người bạn đồng hành của ông, bác sĩ John Watson, kể lại.
🔍 Trinh thám & kinh dịMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.