Vụ án mạng ở phố Morgue
Tên gốc: The Murders in the Rue Morgue
Ở Paris, một thám tử nghiệp dư tài ba, C. Auguste Dupin, phá được vụ án mạng khó hiểu của hai mẹ con trong một căn phòng khóa kín bằng cách suy nghĩ kỹ xem các bằng chứng thật sự cho thấy điều gì, và đi đến một kết luận gây sửng sốt.
Giới thiệu
Vụ án mạng ở phố Morgue là truyện ngắn của Edgar Allan Poe, xuất bản lần đầu năm 1841, và thường được coi là truyện trinh thám hiện đại đầu tiên. Poe gọi nó là một “tale of ratiocination”, nghĩa là một câu chuyện dựa vào suy luận. Truyện giới thiệu hình mẫu người điều tra tài giỏi, lập dị, với một người bạn làm người kể chuyện, sau này được Arthur Conan Doyle phát triển trong các truyện về Sherlock Holmes. Truyện là một câu đố về căn phòng khóa kín, với lời giải bất ngờ, và đã tạo ra nhiều khuôn mẫu mà truyện trinh thám theo đuổi từ đó đến nay.
Nhân vật chính
- C. Auguste Dupin: một thanh niên Paris tài giỏi, sống ẩn dật, phá án bằng phân tích.
- Người kể chuyện: người bạn không rõ tên của Dupin, ở chung phòng với anh và kể lại câu chuyện.
- Bà L’Espanaye: một bà cụ sống cùng con gái.
- Camille L’Espanaye: con gái của bà, cũng bị giết.
- Adolphe Le Bon: một nhân viên bị bắt vì vụ án.
- Giám đốc cảnh sát Paris: người đứng đầu cảnh sát Paris, một viên chức khôn khéo nhưng thiếu trí tưởng tượng, không giải được vụ án.
- Người thủy thủ: người chủ của một con đười ươi.
Tóm tắt đầy đủ
Phân tích và Dupin
Truyện bắt đầu bằng một bàn luận về bản chất của sự phân tích, và về việc một trí óc có thể nhìn ra những quy luật mà người khác bỏ sót, lấy các trò cờ đam, cờ vua và bài whist làm ví dụ. Sau đó người kể chuyện giới thiệu Dupin, một thanh niên xuất thân gia đình tử tế nhưng đã mất hết gia sản, chẳng quan tâm điều gì ngoài sách. Hai người gặp nhau trong một thư viện ở Paris, nơi cả hai cùng tìm một cuốn sách hiếm, và họ quyết định ở chung. Họ ở trong một ngôi nhà cũ kỹ, ảm đạm, đóng chặt cửa chớp ban ngày và ra ngoài vào ban đêm. Một buổi tối, khi hai người đi bộ trong im lặng, Dupin khiến bạn mình kinh ngạc khi nói to đúng điều bạn đang nghĩ đến, một người thợ đóng giày chuyển sang làm diễn viên sân khấu tên là Chantilly. Rồi anh giải thích mình đã đến được điều đó bằng một chuỗi những manh mối nhỏ, bắt đầu từ một người bán trái cây đã va vào người kể chuyện ngoài phố.
Vụ án
Không lâu sau, hai người bạn đọc trên một tờ báo buổi tối về một tội ác khủng khiếp ở phố Rue Morgue. Khoảng ba giờ sáng, hàng xóm nghe thấy những tiếng thét kinh hoàng từ một căn hộ ở tầng bốn, và đã đột nhập vào nhà. Họ thấy căn phòng sau bị khóa trái, bừa bộn, có một con dao cạo dính máu và những búi tóc bạc dày bị giật bật cả gốc. Thi thể cô con gái Camille bị nhét lộn đầu xuống ống khói, còn thi thể bà mẹ nằm ngoài sân, cổ bị cắt sâu đến mức đầu rơi ra khi người ta di chuyển xác.
Các nhân chứng
Các tờ báo đăng lời khai của nhiều nhân chứng, những người đã nghe thấy hai giọng nói trên cầu thang. Tất cả đều đồng ý rằng giọng trầm, khàn là tiếng Pháp. Giọng the thé thì là một câu đố: mỗi nhân chứng đều cho rằng đó là giọng của một người nước ngoài, người thì nói tiếng Tây Ban Nha, Ý, Đức, Anh, Nga, thậm chí cả Pháp, và trong mọi trường hợp, người làm chứng thực ra không nói được thứ tiếng đó. Không ai nghe ra được từ nào. Các cửa đều bị khóa từ bên trong, và cửa sổ đều được cài chặt. Hàng nghìn franc vàng vẫn nằm vương vãi trên sàn, nên có vẻ động cơ không phải là cướp của. Adolphe Le Bon, một nhân viên ngân hàng đã mang một khoản vàng lớn đến nhà hai mẹ con ba ngày trước vụ án, bị bắt. Cảnh sát hoàn toàn bó tay.
Dupin điều tra
Dupin, thấy hứng thú, xin phép giám đốc cảnh sát được khám xét hiện trường. Anh cùng người kể chuyện xem xét căn phòng và các tòa nhà xung quanh. Dupin nhận xét rằng cảnh sát đã không tìm những điều bất thường. Anh chỉ ra rằng các cửa sổ chỉ có vẻ như được cài chặt, vì có một chiếc đinh gãy và một chiếc lò xo có thể ấn vào, và anh giải thích rằng kẻ giết người hẳn đã vào bằng đường cửa sổ. Anh chỉ ra rằng sức mạnh và sự nhanh nhẹn cần có vượt quá khả năng của bất kỳ người bình thường nào, và anh chứng minh rằng một búi tóc màu nâu vàng, bị giật ra từ những ngón tay đang nắm chặt của bà cụ, không phải tóc người. Các dấu ngón tay trên cổ Camille cũng không khớp với bàn tay người.
Lời giải
Dupin kết luận rằng thủ phạm là một con đười ươi, đã trốn khỏi người chủ của nó, một thủy thủ. Giọng nói mà không ai nhận ra là tiếng của con vật, còn giọng trầm khàn là của người thủy thủ. Dupin đăng một thông báo trên báo, nói rằng mình đã tìm thấy một con đười ươi, để xem chủ nhân của nó có đến nhận không. Người thủy thủ xuất hiện, và Dupin khóa cửa lại và đưa ra một khẩu súng lục, dù anh hứa rằng mình không có ý làm hại. Người thủy thủ hoảng sợ kể lại câu chuyện của mình: ông đã mang con khỉ từ Borneo về nhà, và nó xổng ra, lấy con dao cạo của ông, bắt chước ông cạo râu. Khi ông dùng roi dọa nó, nó chạy ra đường, và ông đuổi theo. Nó trèo lên cột thu lôi vào cửa sổ đang mở của hai người phụ nữ, và người thủy thủ leo theo hết mức có thể, và nhìn thấy cảnh khủng khiếp qua cửa sổ. Con khỉ dùng dao cạo tấn công bà L’Espanaye trong cơn giận dữ, rồi giết Camille, và sau đó, vì sợ bị trừng phạt, nó cố giấu các thi thể rồi trốn đi theo đường nó đã vào.
Kết thúc
Sau đó, người thủy thủ tự mình bắt lại được con đười ươi và bán nó với giá lớn cho Jardin des Plantes, khu vườn kiêm sở thú của Paris. Le Bon được thả ngay khi sự thật được kể cho giám đốc cảnh sát. Ông này không giấu nổi sự bực bội, và buông một hai câu mỉa mai về chuyện người ta nên lo việc của mình. Dupin, hơi tự mãn, nói rằng vị giám đốc quá khôn khéo mà không sâu sắc. Truyện kết thúc với cảm giác rằng một thám tử thực thụ là người biết suy luận về những điều bất thường, và rằng câu trả lời vốn nằm sẵn trong các manh mối từ đầu.
Vì sao tác phẩm đáng đọc
Vụ án mạng ở phố Morgue là một cột mốc trong lịch sử văn học, và là khởi đầu của thể loại trinh thám. Poe đã tạo ra công thức gồm một thám tử tài ba, người bạn ngưỡng mộ làm người kể chuyện, cảnh sát lúng túng, và lời giải bất ngờ nhưng hợp lý. Truyện về căn phòng khóa kín từ đó luôn là món ưa thích của các tác giả và độc giả. Dupin trở thành hình mẫu cho các thám tử hư cấu sau này, trong đó có Sherlock Holmes của Conan Doyle và Hercule Poirot của Agatha Christie. Truyện cũng cho thấy văn chương đại chúng có thể kết hợp câu đố với kỹ năng văn học, và mang lại cho độc giả niềm vui được cùng thám tử giải một bài toán. Ảnh hưởng của nó hiện diện trong hầu hết mọi truyện trinh thám, từ những truyện đi tìm hung thủ cổ điển đến phim truyền hình hình sự hiện đại.
Những ý chính
- Suy luận giải được bí ẩn. Dupin dùng logic, không dựa vào may rủi.
- Hãy nhìn vào điều bất thường. Những manh mối kỳ lạ chỉ về sự thật.
- Phương pháp chính thống có thể thất bại. Cảnh sát bỏ sót điều hiển nhiên.
- Quan sát có ý nghĩa. Những chi tiết nhỏ hé lộ những quy luật lớn hơn.
- Một câu chuyện hay giấu lời giải ngay trước mắt. Câu trả lời công bằng với người đọc.
Bài học có thể rút ra
Từ Dupin, bạn có thể học cách quan sát kỹ, đặt câu hỏi về những giả định, và nghĩ đến những đặc điểm bất thường của một vấn đề thay vì bỏ qua chúng. Truyện khuyến khích ta thấy rằng những điều tưởng như bất khả có thể có lời giải đơn giản, nếu ta cân nhắc mọi bằng chứng. Nếu đọc truyện, hãy thử giải bí ẩn trước khi Dupin giải, và để ý xem Poe chơi công bằng với các manh mối ra sao. Truyện có thể truyền cảm hứng để người đọc tò mò và suy nghĩ logic trong đời sống hằng ngày, và biết quý sự kiên nhẫn khi một vấn đề có vẻ bất khả.
Phê bình và góc nhìn khác
Một số độc giả hiện đại thấy phần mở đầu bàn dài về phân tích là chậm, và lời giải của truyện, một con đười ươi, là khó tin hoặc thậm chí là gian lận, vì người đọc khó mà đoán ra. Những người khác thấy Dupin kiêu ngạo, người kể chuyện là một nhân vật nhạt nhẽo, và cốt truyện dựa vào sự tiện lợi. Một vài nhà phê bình chỉ ra rằng phần mô tả tội ác bạo lực là rùng rợn. Một số người cũng thấy ngôn ngữ đã lỗi thời. Tuy vậy, truyện vẫn là một cột mốc của sự sáng tạo.
Ai nên đọc cuốn sách này?
Cuốn sách này dành cho những độc giả từ khoảng mười ba tuổi thích truyện bí ẩn và truyện kinh điển, và cho bất cứ ai quan tâm đến lịch sử của truyện trinh thám. Đây là một truyện ngắn, đọc mất khoảng một giờ. Những ai thích nó có thể đọc tiếp các truyện khác của Poe, rồi đến Sherlock Holmes.
Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.
Bạn đã đọc đến cuối 🎉
Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.
Nên đọc tiếp
Những cuộc phiêu lưu của Sherlock Holmes
Arthur Conan Doyle
Tuyển tập mười hai truyện ngắn, trong đó thám tử lỗi lạc của London là Sherlock Holmes dùng khả năng quan sát và suy luận để giải những vụ án hóc búa, do người bạn đồng hành của ông, bác sĩ John Watson, kể lại.
🔍 Trinh thám & kinh dịChiếc nhẫn tình cờ
Arthur Conan Doyle
Bác sĩ John Watson gặp thám tử tư lập dị Sherlock Holmes và ở chung phòng với ông tại số 221B phố Baker, rồi cả hai cùng điều tra một vụ giết người bí ẩn trong một ngôi nhà bỏ trống ở London, trong câu chuyện đầu tiên về Sherlock Holmes.
🔍 Trinh thám & kinh dịCon chó săn của dòng họ Baskerville
Arthur Conan Doyle
Sherlock Holmes và bác sĩ Watson điều tra lời nguyền của một gia tộc, gắn với con chó khổng lồ như hồn ma trên vùng đồng hoang Devon tối tăm, mù sương, và phát hiện ra rằng truyền thuyết ấy đang được dùng để che đậy một tội ác rất đỗi con người.
🔍 Trinh thám & kinh dịMười người da đen nhỏ
Agatha Christie
Mười người bị dụ đến một hòn đảo biệt lập, bị buộc tội về những tội ác trong quá khứ và lần lượt bị giết theo từng câu của một bài đồng dao, cho đến khi không còn ai.
🔍 Trinh thám & kinh dịBức chân dung của Dorian Gray
Oscar Wilde
Một chàng trai trẻ đẹp ước rằng bức chân dung của mình sẽ già đi thay cho mình, và khi anh sống một cuộc đời ích kỷ, chỉ biết hưởng lạc và tàn nhẫn, gương mặt anh vẫn hoàn hảo còn bức tranh thì phơi bày sự xấu xí trong tâm hồn anh.
📜 Kinh điểnVụ ám sát Roger Ackroyd
Agatha Christie
Ở làng King's Abbot nước Anh, một người đàn ông giàu có bị đâm chết trong phòng làm việc, và thám tử người Bỉ Hercule Poirot, người đã nghỉ hưu để trồng bí xanh quả dài (vegetable marrow), được thuyết phục vào cuộc điều tra, với một cái kết bất ngờ đã làm thay đổi truyện trinh thám.
🔍 Trinh thám & kinh dịMuốn thứ gì khác?
Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.