Cẩm nang đọc to

Tên gốc: The Read-Aloud Handbook

Từ 13 tuổiđọc 8 phútnuôi dạy congiáo dụcđọc sách
Tìm mua sách ↓

Jim Trelease lập luận rằng đọc to cho trẻ nghe mỗi ngày, ngay từ khi còn rất nhỏ, là cách tốt nhất để xây dựng vốn từ, trí tưởng tượng và tình yêu sách của các em, và ông chỉ cho cha mẹ lẫn thầy cô cách làm điều đó.

Giới thiệu

Cẩm nang đọc to được xuất bản thành sách lần đầu năm 1982, sau một tập sách nhỏ tự xuất bản năm 1979, của Jim Trelease, một nhà văn người Mỹ, từng làm họa sĩ cho báo, người bắt đầu đi nói chuyện với cha mẹ và giáo viên về chuyện đọc sách. Sách đã được sửa đổi nhiều lần và là một trong những cuốn hướng dẫn về việc đọc của trẻ em thành công nhất. Cuốn sách kết hợp nghiên cứu, câu chuyện và lời khuyên, và có một kho tàng dài các tựa sách được gợi ý để đọc to. Thông điệp chính của Trelease rất đơn giản: những đứa trẻ được đọc sách cho nghe sẽ trở nên muốn đọc, và niềm ham đọc là nền tảng của việc học.

Tóm tắt đầy đủ

Các ấn bản gần đây của sách được chia thành mười chương, tiếp theo là một kho tàng dài các tựa sách được gợi ý. Các phần dưới đây gom chúng lại theo chủ đề.

1. Vì sao nên đọc to? (chương 1)

Ý chính: Trelease mô tả việc đọc to như một quảng cáo cho việc đọc: giống như quảng cáo, nó gieo một cảm giác tích cực về một thứ gì đó, ở đây là sách. Ông dựa trên hai sự thật đơn giản: con người lặp lại những điều mang lại niềm vui, và đọc là một kỹ năng tiến bộ nhờ luyện tập. Vì vậy, một đứa trẻ thích được đọc cho nghe sẽ có nhiều khả năng đọc nhiều hơn, và nhờ đó đọc giỏi hơn. Ông trích dẫn những con số đáng lo ngại về việc hứng thú đọc sách của trẻ giảm đi khi các em lớn lên và màn hình chiếm chỗ, và lập luận rằng vốn từ của trẻ khi vào trường là yếu tố dự báo mạnh cho thành công về sau. Ông cũng chỉ ra khoảng cách giữa những gia đình có nhiều sách và những gia đình có ít sách, cũng như thư viện công cộng như một nguồn miễn phí.

Trong cuộc sống: Một đứa trẻ từng có những buổi tối ấm cúng bên sách tranh sẽ mong chờ đến lúc học đọc.

2. Bắt đầu khi nào, và các giai đoạn (chương 2 và 3)

Ý chính: Tác giả thúc giục cha mẹ bắt đầu đọc cho em bé nghe, và tiếp tục rất lâu sau khi trẻ đã tự đọc được. Ông nhắc đến nghiên cứu gợi ý rằng em bé đã nhận ra những giọng nói và âm thanh quen thuộc từ trước khi chào đời, và kể câu chuyện về những trẻ khuyết tật đã nở rộ sau khi được đọc sách cho nghe. Ông chỉ ra rằng trẻ thường hiểu được những câu chuyện vượt quá trình độ tự đọc của mình, và hai trình độ ấy không gặp nhau cho đến khoảng lớp tám, nên một em chín tuổi có thể thích một câu chuyện quá khó để tự đọc. Ông cảnh báo không nên gây áp lực bắt trẻ nhỏ đọc sớm, vì niềm vui hiệu quả hơn nỗi lo. Với em bé và trẻ chập chững, ông gợi ý những cuốn sách sinh động, có nhịp điệu, như vần thơ và các tác phẩm của Dr. Seuss, và nhắc cha mẹ rằng sự chú ý của trẻ nhỏ lúc có lúc không. Khi trẻ lớn lên, các em có thể chuyển từ sách tranh sang những câu chuyện dài hơn, trong khi cha mẹ vẫn trò chuyện về câu chuyện cùng các em.

Trong cuộc sống: Một người cha hay mẹ đọc to một cuốn tiểu thuyết dài cho đứa con mười tuổi nghe là chia sẻ một trải nghiệm mà đứa trẻ không thể tự làm một mình.

3. Nên và không nên (chương 4)

Ý chính: Chương này là một danh sách dài các lời khuyên thực tế. Hãy đọc đủ chậm để trẻ hình dung được câu chuyện, đọc có biểu cảm, và để trẻ nhìn thấy tranh. Hãy đọc trước cuốn sách, trò chuyện về nó, và hỏi xem điều gì có thể xảy ra tiếp theo mà không biến nó thành một bài kiểm tra. Hãy dành ra một giờ cố định mỗi ngày, để sách ở gần cho những lúc rảnh, và thỉnh thoảng đọc một câu chuyện hơi vượt quá trình độ của trẻ. Ngược lại, đừng đọc một cuốn sách mà bạn không thích, hãy bỏ nhanh một lựa chọn không hay, đừng bắt đầu nếu bạn không thể đọc đến hết, và đừng bao giờ dùng sách làm hình phạt. Ông nói thêm rằng khi trẻ muốn tự đọc cho bạn nghe, một cuốn sách hơi dễ thì tốt hơn một cuốn quá khó.

Trong cuộc sống: Đọc bằng những giọng khác nhau cho từng nhân vật có thể làm câu chuyện sống động hẳn lên.

4. Đọc thầm và việc tiếp cận với sách báo (chương 5 và 6)

Ý chính: Đọc thầm liên tục (sustained silent reading), trong đó mọi người trong một lớp học hay một gia đình cùng đọc cho vui trong một khoảng thời gian định sẵn, được mô tả là người bạn đồng hành tự nhiên của việc đọc to. Trelease lập luận rằng trẻ cần đọc để giải trí chứ không chỉ để học bài, rằng giáo viên nên đọc cùng học sinh để làm gương, và rằng cách này chỉ hiệu quả khi có đủ sách hay để chọn. Ông thừa nhận rằng một hội đồng đọc quốc gia thấy chưa đủ bằng chứng để ủng hộ mạnh mẽ cách này, nhưng ông và những người ủng hộ khác tin rằng nó có ích. Ông cũng bàn về việc kỹ năng đọc bị sút đi trong mùa hè, và về tạp chí cùng truyện tranh như những thứ đáng đọc. Chương 6 nói rằng trẻ cần được tiếp cận với sách báo: các nghiên cứu liên hệ số sách trong nhà với kết quả học tập của học sinh, và các cộng đồng nghèo thường có ít sách và ít cơ hội đến thư viện.

Trong cuộc sống: Một giáo viên đọc to chương đầu của một cuốn sách rồi để nó trên giá thường sẽ thấy nó được nhiều học sinh mượn về.

5. Màn hình, tivi và sách nói (chương 7 và 8)

Ý chính: Trelease xem xét lời hứa hẹn của máy tính bảng, sách điện tử và học trực tuyến. Ông liệt kê những lợi ích thực sự, như chi phí thấp, nhẹ và có thêm tính năng, và những bất lợi thực sự, như dễ bị xao nhãng, làm nhiều việc cùng lúc, và đọc chậm hơn, hiểu kém hơn trên màn hình trong một số nghiên cứu. Kết luận của ông là công cụ số có thể hợp với việc đọc nhẹ nhàng, trong khi sách in vẫn tốt hơn cho việc đọc sâu, và việc học nhanh hơn nhờ công nghệ thì chưa được chứng minh. Về tivi, ông lập luận rằng mối nguy chính là những gì trẻ bỏ lỡ khi xem, như trò chuyện, vui chơi và đọc sách. Ông kể về việc Sonya Carson hạn chế thời gian xem tivi của các con trai và đặt kỳ vọng cao ở chúng, và khuyến khích các gia đình đặt ra giới hạn rõ ràng và bảo vệ thời gian dành cho sách. Ông nói sách nói có thể làm giàu thêm vốn từ của trẻ, nhưng nên bổ sung cho việc cha mẹ đọc chứ không thay thế nó.

Trong cuộc sống: Một gia đình tắt tivi để dành nửa giờ đọc sách có thể thấy đó trở thành khoảng thời gian yêu thích nhất trong ngày.

6. Người cha, và con đường đến với sách của một đứa trẻ hiếu động (chương 9 và 10)

Ý chính: Trelease nhận xét rằng trung bình các bé trai học kém hơn các bé gái ở trường, và ông cho rằng một nguyên nhân là các ông bố ít tham gia vào việc đọc của con. Ông thúc giục các ông bố đọc cùng con trai và cho các em thấy rằng đọc sách quan trọng, chứ không chỉ thể thao. Chương cuối mang tính cá nhân: ông nhớ lại tuổi thơ hiếu động của mình, việc cha đọc sách cho ông nghe vào ban đêm, sách báo có trong nhà, cùng những thầy cô và cuốn sách đã khích lệ ông, và ông kết luận rằng học cách yêu việc đọc hiếm khi là một hành trình đơn độc, mà được định hình bởi những người xung quanh đứa trẻ.

Trong cuộc sống: Một người lớn biết khích lệ, dù là cha, một thầy cô hay một người hàng xóm, có thể thay đổi cảm nhận của đứa trẻ về sách.

7. Kho tàng những cuốn sách nên đọc to

Ý chính: Một phần lớn của cuốn sách là hướng dẫn về những cuốn sách hay để đọc to, gồm các tựa kinh điển và mới cho nhiều lứa tuổi và sở thích khác nhau. Mục đích là giúp người lớn lựa chọn, và cho thấy có rất nhiều loại sách dành cho trẻ. Các ấn bản sau được cập nhật thêm những tựa mới, và bỏ bớt những tựa cũ đã hết bản in, để danh sách vẫn hữu ích với từng thế hệ độc giả mới.

Trong cuộc sống: Có sẵn một danh sách những tựa sách hay giúp bạn dễ tìm cuốn tiếp theo khi vừa đọc xong một cuốn.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Cẩm nang đọc to đã được cha mẹ, giáo viên và thủ thư sử dụng rộng rãi, và bán được với số lượng lớn. Sách góp phần đưa việc đọc to thành một phần cốt lõi trong những lời khuyên về nuôi dạy trẻ, và ảnh hưởng đến các chương trình của trường học và thư viện khuyến khích giờ kể chuyện và việc đọc hằng ngày. Sách đã bán được gần hai triệu bản trên toàn thế giới, và là một ảnh hưởng quan trọng đối với sự lan rộng của giờ đọc thầm ở hàng nghìn trường học và các chiến dịch đọc to ở một số tiểu bang của Mỹ và ở Ba Lan. Thông điệp trung tâm của sách đã được nhiều nghiên cứu về ngôn ngữ và khả năng đọc viết ủng hộ. Cuốn sách còn được quý trọng vì sự nhiệt huyết và ấm áp. Với nhiều gia đình, đó là khởi đầu của một thói quen kéo dài suốt tuổi thơ và làm gắn bó thêm các mối quan hệ của họ.

Những ý chính

  • Hãy đọc to mỗi ngày. Dù chỉ một buổi ngắn mỗi ngày cũng tạo nên khác biệt.
  • Bắt đầu sớm và tiếp tục. Trình độ nghe hiểu cao hơn trình độ tự đọc trong nhiều năm.
  • Hãy làm cho việc đọc thú vị. Niềm vui là mục tiêu.
  • Hạn chế những thứ cạnh tranh như màn hình. Hãy bảo vệ thời gian dành cho sách và trò chuyện.
  • Làm gương về việc đọc. Trẻ bắt chước những người lớn biết đọc.

Bài học có thể rút ra

Bạn có thể bắt đầu ngay, với một người họ hàng nhỏ tuổi, một em nhỏ trong nhà hay một lớp học. Hãy chọn một cuốn sách cả hai cùng thích, và tìm một giờ cố định. Đọc chậm và có biểu cảm, và tận hưởng cả tranh lẫn lời. Nếu bạn lớn hơn, bạn có thể tình nguyện đọc cho các em nhỏ ở thư viện hay trường học. Hãy thường xuyên đến thư viện địa phương, và để trẻ tự chọn sách. Hãy nhớ rằng bạn không cần phải đọc thật hoàn hảo, vì đứa trẻ chủ yếu cần sự chú ý và giọng nói của bạn.

Phê bình và góc nhìn khác

Ngay cả những người ủng hộ cũng thừa nhận rằng bằng chứng cho việc đọc thầm ở trường còn đang tranh luận, vì một hội đồng đọc quốc gia thấy nó quá mỏng để ủng hộ mạnh mẽ. Phần lớn nghiên cứu đằng sau cuốn sách cho thấy mối liên hệ giữa việc được đọc sách cho nghe và việc muốn đọc, mà liên hệ chưa phải là bằng chứng về nguyên nhân: những gia đình đọc to cho con nghe có thể khác nhau ở những điểm khác. Độc giả cũng có thể nhận thấy rằng việc nhấn mạnh một kiểu rèn luyện khả năng đọc viết tại nhà có thể không phù hợp với những gia đình ít thời gian, dùng ngôn ngữ khác hoặc có những truyền thống kể chuyện khác. Các danh sách gợi ý của sách có thể trở nên lỗi thời, và mang góc nhìn của người Mỹ. Tuy vậy, hầu hết các chuyên gia đồng ý rằng đọc sách cho trẻ nghe là có lợi.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho cha mẹ, ông bà, giáo viên, thủ thư và bất kỳ ai dành thời gian cho trẻ em. Sách ấm áp, thực tế và dễ đọc. Ai muốn một bản tổng quan nghiên cứu chặt chẽ về khả năng đọc viết thời thơ ấu nên tham khảo các nguồn học thuật, nhưng để tìm sự khích lệ thì cuốn sách này khó có gì sánh bằng.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Tâm trí thấm hút

Maria Montessori

Maria Montessori, một bác sĩ kiêm nhà giáo dục, giải thích rằng trẻ nhỏ thu nhận thế giới xung quanh một cách dễ dàng như miếng bọt biển hút nước, và người lớn nên chuẩn bị một môi trường để trẻ được học tự do thông qua hoạt động và sự tập trung.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Tại sao học sinh không thích đến trường?

Daniel T. Willingham

Nhà khoa học nhận thức Daniel Willingham dùng các nghiên cứu về cách trí óc vận hành để giải thích vì sao suy nghĩ là việc khó, vì sao kiến thức quan trọng, và làm thế nào giáo viên cùng học sinh có thể khiến việc học hiệu quả và thú vị hơn.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Trường học sáng tạo

Ken Robinson and Lou Aronica

Sir Ken Robinson và Lou Aronica lập luận rằng trường học bị kìm hãm bởi một mô hình kiểu nhà máy với các kỳ thi tiêu chuẩn hóa, và kêu gọi một cách tiếp cận dựa trên sự cá nhân hóa, sáng tạo và mối quan tâm thật sự của học sinh lẫn giáo viên.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Kỷ luật tích cực

Jane Nelsen

Jane Nelsen cho rằng trẻ em cư xử tốt hơn khi được đối xử vừa tử tế vừa kiên định, và bà đưa ra những công cụ thực tế, như họp gia đình và hệ quả hợp lý, để dạy trẻ biết chịu trách nhiệm mà không cần trừng phạt hay nuông chiều.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Trẻ em thành công bằng cách nào

Paul Tough

Nhà báo Paul Tough lập luận rằng những phẩm chất như kiên trì, tò mò và biết tự kiềm chế quan trọng đối với thành công của trẻ hơn là chỉ riêng điểm thi, và những phẩm chất này có thể được vun đắp, nhất là với những đứa trẻ phải đối mặt với khó khăn.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Nói sao cho trẻ chịu nghe và nghe sao cho trẻ chịu nói

Adele Faber and Elaine Mazlish

Cha mẹ có thể có được sự hợp tác tốt hơn và mối quan hệ gần gũi hơn với con bằng cách thừa nhận cảm xúc của trẻ, mô tả vấn đề thay vì trách móc, và dùng những kỹ năng giao tiếp đơn giản, tôn trọng.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →