Tại sao học sinh không thích đến trường?

Tên gốc: Why Don't Students Like School?

Từ 13 tuổiđọc 6 phútgiáo dụckhoa học nhận thứcgiảng dạy
Tìm mua sách ↓

Nhà khoa học nhận thức Daniel Willingham dùng các nghiên cứu về cách trí óc vận hành để giải thích vì sao suy nghĩ là việc khó, vì sao kiến thức quan trọng, và làm thế nào giáo viên cùng học sinh có thể khiến việc học hiệu quả và thú vị hơn.

Giới thiệu

Why Don’t Students Like School? A Cognitive Scientist Answers Questions About How the Mind Works and What It Means for the Classroom được Daniel T. Willingham, giáo sư tâm lý học tại Đại học Virginia, xuất bản năm 2009. Ông viết cuốn sách cho giáo viên, cũng như cho phụ huynh và học sinh muốn hiểu về việc học. Mỗi chương nêu một câu hỏi, chẳng hạn vì sao học sinh nhớ những gì xem trên tivi mà không nhớ điều được dạy trên lớp, rồi trả lời bằng các phát hiện của khoa học nhận thức. Các chương kết thúc bằng lời khuyên thực tế. Cuốn sách được tổ chức quanh chín nguyên lý về cách trí óc vận hành, mà Willingham trình bày một cách rõ ràng và thân thiện.

Tóm tắt đầy đủ

1. Suy nghĩ là việc khó, và sự tò mò cần có điều kiện phù hợp

Ý chính: Willingham nói rằng con người vốn tò mò, nhưng không vốn giỏi suy nghĩ, vì suy nghĩ thì chậm, tốn sức và không chắc chắn. Bộ não thích dựa vào trí nhớ khi có thể. Con người thích suy nghĩ khi vấn đề không quá dễ cũng không quá khó, và khi họ thấy mình tiến bộ được. Vì vậy giáo viên nên đưa ra những vấn đề ở mức độ khó vừa phải, và khơi gợi hứng thú bằng cách giải thích câu hỏi đằng sau một chủ đề, để học sinh muốn tự tìm hiểu.

Trong cuộc sống: Một câu đố mà bạn gần giải được thì vui hơn một câu đố hiển nhiên là dễ hoặc không thể giải.

2. Kiến thức đi trước

Ý chính: Tác giả lập luận rằng bạn không thể suy nghĩ phản biện về một điều mà bạn biết rất ít. Những sự kiện nằm trong trí nhớ dài hạn là thứ giúp ta hiểu được ý tưởng mới, đọc hiểu và giải quyết vấn đề. Những kỹ năng như tư duy phản biện phụ thuộc vào kiến thức nền trong từng lĩnh vực. Ông nói vì thế các trường nên bảo đảm học sinh học được một nền tảng vững chắc về sự kiện, chứ không chỉ về kỹ năng.

Trong cuộc sống: Bạn dễ theo dõi một bản tin về một quốc gia hơn nếu đã biết đôi điều về lịch sử và địa lý của nước đó.

3. Trí nhớ là dấu vết còn lại của suy nghĩ

Ý chính: Willingham nói rằng ta nhớ những gì ta đã nghĩ đến. Nếu một bài học khiến học sinh suy nghĩ về ý nghĩa của nội dung, các em có nhiều khả năng nhớ hơn. Nếu các em chỉ chú ý đến bề ngoài, chẳng hạn cốt truyện của một đoạn video, các em có thể quên bài học nói về điều gì. Vì thế giáo viên có thể lên kế hoạch bài học sao cho những ý chính là điều học sinh sẽ suy nghĩ, và dùng các câu chuyện và câu hỏi để làm cho nội dung có ý nghĩa.

Trong cuộc sống: Nếu bạn nghĩ xem vì sao một nhân vật hành động như vậy, bạn sẽ nhớ câu chuyện tốt hơn so với chỉ đọc từng con chữ.

4. Luyện tập và giới hạn của trí nhớ làm việc

Ý chính: Trí óc có một bộ nhớ làm việc (working memory) hạn chế, nơi giữ những gì ta đang nghĩ đến lúc này. Luyện tập khiến kỹ năng trở nên tự động, giải phóng bộ nhớ làm việc cho những suy nghĩ ở mức cao hơn. Chẳng hạn, một đứa trẻ phải dồn sự tập trung vào việc đánh vần từng từ thì khó hiểu được ý nghĩa của văn bản. Willingham giải thích rằng luyện tập kéo dài là điều thiết yếu để thành thạo bất kỳ việc nào đòi hỏi nhiều trí lực, và đó là lý do vì sao việc luyện đi luyện lại đáng làm.

Trong cuộc sống: Khi đã thuộc lòng bảng cửu chương, bạn có thể tập trung vào những phần khó hơn của một bài toán.

5. Chuyên gia nghĩ khác, và “phong cách học” bị đề cao quá mức

Ý chính: Willingham nói rằng không nên mong người mới học suy nghĩ như chuyên gia quá sớm, và rằng những ý tưởng trừu tượng sẽ rõ hơn qua các ví dụ cụ thể và phép so sánh đa dạng. Ông cũng bác bỏ quan niệm phổ biến cho rằng học sinh có những “phong cách học” cố định, chẳng hạn người học bằng mắt hay bằng tai, và sẽ học tốt hơn nếu được dạy theo phong cách đó. Ông nói nghiên cứu không ủng hộ điều này, và nội dung quyết định cách dạy tốt nhất, nên ai cũng được lợi khi được nhìn, nghe và làm ở những chỗ thích hợp.

Trong cuộc sống: Học vẽ bản đồ thì tốt nhất là xem bản đồ, dù bạn có tự cho mình là người học bằng ngôn từ hay không.

6. Trí thông minh có thể thay đổi, và dạy học là một nghề thủ công

Ý chính: Những nguyên lý cuối cùng mang tính lạc quan. Willingham nói rằng trí thông minh có thể thay đổi nhờ nỗ lực và môi trường, nên giáo viên có thể giúp học sinh thấy rằng luyện tập đem lại kết quả. Ở chương cuối, ông quay sang chính trí óc của người thầy, và nói rằng dạy học là một kỹ năng có thể được cải thiện nhờ luyện tập có chủ đích và phản hồi, chẳng hạn phản hồi từ đồng nghiệp và việc xem lại các đoạn ghi hình bài giảng của chính mình.

Trong cuộc sống: Một học sinh nghĩ “mình không phải người học toán” có thể làm tốt hơn nếu thử một cách tiếp cận khác và đều đặn luyện tập.

Vì sao tác phẩm đáng đọc

Tại sao học sinh không thích đến trường? đã ảnh hưởng đến các cuộc thảo luận về cách dạy tốt. Sách đưa nghiên cứu của khoa học nhận thức vào lớp học bằng ngôn ngữ dễ hiểu, và phản bác một số quan niệm phổ biến, như ý niệm về phong cách học và ý kiến cho rằng kiến thức ít quan trọng hơn kỹ năng. Cuốn sách ủng hộ những cách làm như luyện tập kéo dài, xây dựng kiến thức nền và dùng ví dụ cụ thể. Sách được trân trọng vì dễ tiếp cận và vì nhấn mạnh bằng chứng. Nó được giáo viên đọc rộng rãi và thường được kể trong số những cuốn sách giáo dục có ảnh hưởng của những năm gần đây.

Những ý chính

  • Suy nghĩ tốn sức. Niềm vui đến từ một thử thách vừa sức.
  • Sự kiện quan trọng. Kiến thức làm cho tư duy phản biện trở nên khả thi.
  • Sự chú ý định hình trí nhớ. Ta nhớ những gì ta đã nghĩ đến.
  • Luyện tập xây nên kỹ năng. Sự lặp lại giải phóng không gian trong đầu.
  • Phong cách học là một huyền thoại. Hãy chọn phương pháp dạy hợp với nội dung, chứ không phải với một nhãn mác.

Bài học có thể rút ra

Nếu bạn là học sinh, hãy cố nghĩ về điều mình đang học, thay vì chỉ đọc lại. Hãy luyện những điều cơ bản của một kỹ năng cho đến khi chúng đến dễ dàng, để đầu óc bạn rảnh rang cho những phần khó hơn. Hãy xây dựng kiến thức ở những lĩnh vực bạn quan tâm, vì nó sẽ giúp bạn hiểu được nhiều hơn. Nếu bạn là giáo viên hay phụ huynh, hãy đưa ra những vấn đề không quá dễ cũng không quá khó, và dành thời gian cho việc luyện tập. Đừng nản vì khó khăn: đó là dấu hiệu bộ não đang làm việc. Và hãy sẵn sàng thay đổi phương pháp khi bằng chứng cho thấy có cách khác hiệu quả hơn.

Phê bình và góc nhìn khác

Một số độc giả lo rằng việc nhấn mạnh sự kiện có thể dẫn đến những lớp học tẻ nhạt, và cuốn sách dành ít chỗ hơn cho sự sáng tạo, động lực và khía cạnh xã hội của việc học. Việc đem nghiên cứu trong phòng thí nghiệm áp dụng thẳng vào lớp học thực tế cũng khó, và các phát hiện nghiên cứu thay đổi theo thời gian. Chẳng hạn, các nghiên cứu về sau cho thấy tác động của việc khuyến khích tư duy phát triển (growth mindset) là nhỏ, nên thông điệp lạc quan về trí thông minh cần được đọc một cách thận trọng. Khoa học nhận thức chỉ là một nguồn hướng dẫn cho giáo viên, bên cạnh kinh nghiệm và phán đoán của chính họ.

Ai nên đọc cuốn sách này?

Cuốn sách này dành cho giáo viên, cha mẹ, học sinh và bất kỳ ai quan tâm đến cách con người học. Sách ngắn, rõ ràng và được tổ chức tốt. Ai muốn có một bản tổng quan kỹ thuật sâu về nghiên cứu sẽ cần đọc các nghiên cứu gốc, nhưng đây là một điểm khởi đầu tuyệt vời.

Bản tóm tắt này được dịch từ tiếng Anh với sự hỗ trợ của AI.

Muốn đọc cả cuốn sách?

Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.

Bạn đã đọc đến cuối 🎉

Tuyệt vời. Hãy đánh dấu cuốn này là đã đọc, chúng tôi sẽ gợi ý cuốn tiếp theo.

Nên đọc tiếp

Trẻ em thành công bằng cách nào

Paul Tough

Nhà báo Paul Tough lập luận rằng những phẩm chất như kiên trì, tò mò và biết tự kiềm chế quan trọng đối với thành công của trẻ hơn là chỉ riêng điểm thi, và những phẩm chất này có thể được vun đắp, nhất là với những đứa trẻ phải đối mặt với khó khăn.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Trường học sáng tạo

Ken Robinson and Lou Aronica

Sir Ken Robinson và Lou Aronica lập luận rằng trường học bị kìm hãm bởi một mô hình kiểu nhà máy với các kỳ thi tiêu chuẩn hóa, và kêu gọi một cách tiếp cận dựa trên sự cá nhân hóa, sáng tạo và mối quan tâm thật sự của học sinh lẫn giáo viên.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Tâm trí thấm hút

Maria Montessori

Maria Montessori, một bác sĩ kiêm nhà giáo dục, giải thích rằng trẻ nhỏ thu nhận thế giới xung quanh một cách dễ dàng như miếng bọt biển hút nước, và người lớn nên chuẩn bị một môi trường để trẻ được học tự do thông qua hoạt động và sự tập trung.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Tư duy nhanh và chậm

Daniel Kahneman

Tâm trí chúng ta chạy bằng hai hệ thống, một hệ thống nhanh, trực giác và một hệ thống chậm, cẩn thận, và hiểu được hệ thống nhanh đánh lừa ta như thế nào có thể giúp ta quyết định tốt hơn về tiền bạc, rủi ro, công việc và hạnh phúc.

🧩 Tâm trí & tâm lý học

Học thế nào cho nhớ lâu

Peter C. Brown, Henry L. Roediger III and Mark A. McDaniel

Một nhà văn và hai nhà khoa học nhận thức dùng nghiên cứu và các câu chuyện thực tế để giải thích rằng học hiệu quả thường đòi hỏi nhiều nỗ lực: tự kiểm tra trí nhớ, giãn cách các buổi học, xen kẽ các dạng bài và những "khó khăn có lợi" (desirable difficulties) khác giúp kiến thức ở lại lâu, còn những thói quen quen thuộc như đọc đi đọc lại thì không.

🌱 Phát triển bản thân

Nói sao cho trẻ chịu nghe và nghe sao cho trẻ chịu nói

Adele Faber and Elaine Mazlish

Cha mẹ có thể có được sự hợp tác tốt hơn và mối quan hệ gần gũi hơn với con bằng cách thừa nhận cảm xúc của trẻ, mô tả vấn đề thay vì trách móc, và dùng những kỹ năng giao tiếp đơn giản, tôn trọng.

🎓 Nuôi dạy con & giáo dục

Muốn thứ gì khác?

Chọn một chủ đề khác, chúng tôi sẽ gợi ý ba cuốn để bắt đầu.

Hiển thị sách cho:
Duyệt tất cả sách →