Những người khốn khổ: bản tóm tắt dài
Trước khi đọc (không tiết lộ cốt truyện)
Les Misérables là một trong những câu chuyện lớn về con người cố gắng đổi thay. Nhân vật chính, Jean Valjean, đã ngồi tù mười chín năm vì ăn cắp bánh mì. Khi được thả, ông mang tấm hộ chiếu màu vàng đánh dấu mình là kẻ nguy hiểm. Ai cũng xua đuổi ông cho đến khi một giám mục già tốt bụng trao cho ông cơ hội. Phần còn lại kể về nỗ lực sống lương thiện của Valjean, trong khi thanh tra cảnh sát Javert ám ảnh ông trên khắp nước Pháp. Javert xem sự kết án của pháp luật là phán quyết cuối cùng về một con người, không có chỗ cho lòng khoan dung.
Tiểu thuyết cũng khắc họa nước Pháp đầu thế kỷ XIX, từ hậu quả thời Napoleon đến cuộc nổi dậy năm 1832. Hugo đặt người nghèo, kẻ bị ruồng bỏ và những người mang dấu vết của hình phạt vào trung tâm câu chuyện; lời tựa nói rõ tác phẩm chất vấn cảnh khốn cùng xã hội. Sách có nhiều đoạn dài về trận Waterloo, cống ngầm Paris, tu viện và tiếng lóng mà nhiều độc giả thường bỏ qua. Riêng câu chuyện chính có cốt truyện chặt chẽ, đầy kịch tính, tình yêu, bất công và hy sinh.
Bản tiếng Anh tại đây gồm đủ năm quyển và cả những đoạn bàn luận dài bên cạnh cốt truyện chính. Đây là cuốn sách dành cho độc giả kiên trì từ mười ba tuổi trở lên. Một số phần đề cập đến những chủ đề nghiêm trọng, trong đó có việc bóc lột phụ nữ và bạo lực của cuộc nổi dậy; bản thân tiểu thuyết đôi khi miêu tả đau khổ và bạo lực rất chi tiết, còn phần tóm tắt này trình bày ngắn gọn. Dưới đây là toàn bộ cốt truyện, bao gồm cả kết thúc.
Nhân vật
- Jean Valjean: cựu tù nhân cố gắng trở thành người tốt. Ông vô cùng khỏe mạnh và dịu dàng, là trung tâm đạo đức của sách.
- Javert: thanh tra cảnh sát tin vào pháp luật mà không có lòng khoan dung.
- Giám mục Myriel (Đức cha Bienvenu): vị giám mục nhân hậu có hành động rộng lượng làm thay đổi cuộc đời Valjean.
- Fantine: cô gái nghèo bị bỏ rơi và buộc phải chịu cảnh khốn khó để nuôi con gái.
- Cosette: con gái Fantine, từ đứa trẻ làm thuê bị ngược đãi trở thành con gái nuôi yêu dấu của Valjean.
- Vợ chồng Thénardier: chủ quán trọ tham lam, ngược đãi Cosette. Các con họ gồm Éponine, Azelma và Gavroche.
- Marius Pontmercy: chàng trai học luật, đem lòng yêu Cosette.
- Ông Gillenormand: ông ngoại già theo phe bảo hoàng của Marius.
- Enjolras: thủ lĩnh nhóm sinh viên cách mạng Những Người Bạn ABC, có Combeferre, Courfeyrac và Grantaire hoài nghi.
- Fauchelevent: người từng được Valjean cứu khỏi gầm một chiếc xe.
Quyển một: Fantine
Vị giám mục. Năm 1815, một người đàn ông đến thị trấn Digne. Đó là Jean Valjean, vừa được thả sau mười chín năm khổ sai trong trại chèo thuyền. Ông bị kết án năm năm vì ăn cắp ổ bánh mì cho những đứa trẻ đói của chị gái; mỗi lần tìm cách vượt ngục, án lại dài thêm. Vì tấm hộ chiếu màu vàng, không quán trọ nào nhận ông và những người ông xin thức ăn đều xua đuổi. Cuối cùng ông gõ cửa nhà giám mục Myriel, người đón tiếp, mời ông ăn tối và cho ngủ lại.
Trong đêm, Valjean lấy trộm bạc của giám mục rồi bỏ trốn. Cảnh sát bắt ông và đưa về. Trước sự kinh ngạc của Valjean, giám mục nói rằng ông đã tặng số bạc ấy và Valjean còn quên lấy hai chân nến bạc. Ngài đưa nốt chân nến cho ông, khuyên ông để lòng nhân từ này trở thành khởi đầu cho một cuộc đời lương thiện. Bàng hoàng, Valjean rời đi. Sau đó, ông giữ lại đồng xu của một cậu bé rồi kinh hãi trước việc mình vừa làm. Ông quyết định trở thành một con người khác.
Ông Madeleine. Nhiều năm sau, ở Montreuil-sur-Mer, một người lạ tên Monsieur Madeleine làm giàu nhờ một quy trình sản xuất mới, dùng tiền xây bệnh viện và giúp người nghèo. Ông được kính trọng đến mức trở thành thị trưởng. Đó chính là Jean Valjean, đang sống dưới tên giả.
Fantine. Một trong những công nhân nhà máy là Fantine, cô gái trẻ có đứa con bí mật tên Cosette. Cô gửi con cho gia đình chủ quán trọ Thénardier chăm sóc; họ đòi ngày càng nhiều tiền. Khi các phụ nữ khác phát hiện ra, Fantine bị sa thải. Tuyệt vọng, cô bán tóc, bán răng rồi cuối cùng bị đẩy ra đường. Javert, mới được điều đến thị trấn, bắt cô sau một vụ va chạm với người đàn ông xúc phạm cô. Madeleine can thiệp, đưa cô đến bệnh viện và hứa sẽ tìm con gái cô.
Javert nghi ngờ và người vô tội bị buộc tội. Từ lâu Javert đã nghi Madeleine là tù nhân Valjean, nhưng rồi ông nghe tin một người tên Champmathieu bị bắt và bị cho là Valjean. Madeleine đau đớn: nếu để người vô tội bị kết án, ông sẽ tự cứu mình; nếu lên tiếng, ông mất tất cả. Sau một đêm giằng xé, ông đến tòa và tuyên bố mình là Jean Valjean. Sau đó ông quay lại bên Fantine đang hấp hối. Cô qua đời mà chưa từng gặp con, và Javert bắt Valjean.
Quyển hai: Cosette
Trốn thoát. Valjean vượt ngục rồi đến Montfermeil tìm Cosette. Cô bé rách rưới, kiệt sức, làm người hầu cho vợ chồng Thénardier, phải ban đêm kéo nước từ con suối tối trong rừng. Valjean trả một khoản tiền để chuộc tự do cho cô rồi đưa cô đi. Lần đầu trong đời, Cosette có búp bê và một người cha.
Petit-Picpus. Họ đến Paris và sống trong một khu nhà nghèo tên là chuồng Gorbeau cho đến khi Javert lần ra dấu vết. Valjean và Cosette chạy trốn qua phố, trèo tường vào khu vườn tu viện Petit-Picpus. Nhờ may mắn, người làm vườn ở đó chính là Fauchelevent già, người từng được Valjean cứu mạng. Valjean được nhận làm phụ tá, còn Cosette vào trường tu viện. Họ sống ở đó vài năm, an toàn và kín đáo.
Quyển ba: Marius
Một sinh viên. Ở Paris, Marius Pontmercy là sinh viên luật trẻ tuổi, được ông ngoại theo phe bảo hoàng, ông Gillenormand, nuôi dưỡng. Hai ông cháu cãi nhau, và Marius sống nghèo khó. Anh biết cha mình là đại tá từng chiến đấu cho Napoleon ở Waterloo và là một anh hùng. Marius đầy nhiệt huyết, lý tưởng, trở nên thân thiết với nhóm sinh viên Những Người Bạn ABC do Enjolras sôi nổi lãnh đạo; họ bàn về cách mạng và một thế giới tốt đẹp hơn.
Vợ chồng Thénardier trở lại. Marius sống trong chuồng Gorbeau, cạnh một gia đình ăn xin thực chất là vợ chồng Thénardier đang dùng tên khác. Con gái Éponine yêu Marius, dù anh không nhận ra. Gavroche, con trai nhỏ hơn, là một đứa trẻ đường phố vui vẻ và can đảm, chăm sóc những trẻ khác dù cha mẹ bỏ bê mình.
Cô gái trong vườn. Marius để ý một cô gái và cha cô đi dạo trong vườn Luxembourg. Chẳng bao lâu anh đã yêu cô. Cô gái là Cosette đã lớn, còn người đàn ông lớn tuổi là Valjean. Những lần đầu tìm theo họ của Marius đều thất bại. Sau đó Éponine tìm được căn nhà có vườn của họ trên phố Plumet và dẫn anh đến đó.
Quyển bốn: Phố Plumet và phố Saint-Denis
Khu vườn và một tương lai không mong muốn. Sau khi Éponine cho biết địa chỉ, Marius gặp Cosette trong vườn vào ban đêm. Ban đầu Valjean không biết họ gắn bó với nhau. Éponine, dù yêu Marius, ngăn băng nhóm của cha mình đến cướp nhà. Sự giúp đỡ của cô tồn tại cùng lúc với lòng ghen tuông và nỗi sợ mất anh.
Valjean, lo sợ vì những dấu hiệu đáng ngại, chuẩn bị sang Anh và đưa Cosette đến phố l’Homme-Armé. Cosette buồn khổ vì phải chuyển đi. Chỉ đến chỗ ở mới, ông mới thấy, phản chiếu trong một chiếc gương, lá thư cô viết cho Marius, và nhờ đó biết rằng cô đang yêu. Cosette đã đưa lá thư ấy cho Éponine, khi đó cải trang thành cậu bé, để chuyển đi; Éponine giữ nó lại không đưa cho Marius, nên anh thấy căn nhà trống không và tin rằng mình đã mất Cosette.
Chiến lũy. Trong cuộc nổi dậy tháng Sáu năm 1832 sau cái chết của tướng Lamarque, Enjolras và các bạn dựng chiến lũy gần phố Chanvrerie. Javert trà trộn vào làm gián điệp, nhưng Gavroche nhận ra và quân nổi dậy trói ông lại. Marius tuyệt vọng đến tham gia chiến đấu. Éponine cải trang thành con trai, đỡ viên đạn đáng lẽ bắn trúng anh và bị thương chí mạng. Trước khi chết, cô trao cho anh lá thư của Cosette và thú nhận đã giữ nó lại.
Marius viết thư cho Cosette và nhờ Gavroche chuyển đi. Cậu bé mang thư đến địa chỉ mới, nơi Valjean nhận được. Lá thư khiến mối nguy hiểm của Marius trở nên gần gũi, cấp bách với ông. Valjean đến chiến lũy, mang nỗi giằng xé về việc có thể mất Cosette vào nơi một thanh niên khác có thể mất mạng.
Quyển năm: Jean Valjean
Lòng nhân từ ở chiến lũy. Valjean giúp quân nổi dậy nhưng tránh cố ý giết người. Khi ông xin nhận trách nhiệm hành quyết Javert đang bị bắt, những người khác tưởng ông sẽ thi hành án. Thay vào đó, ông cắt dây trói cho viên thanh tra, bảo ông ta đi rồi bắn lên trời để che giấu việc thả người. Valjean, người mà Javert truy lùng suốt nhiều năm, đã chọn tha mạng cho Javert.
Trận phòng thủ cuối cùng. Chiến lũy không được thành phố giải cứu. Gavroche ra ngoài nhặt đạn từ lính tử trận và bị bắn chết. Trong đợt tấn công cuối, những người còn lại bị áp đảo. Grantaire tỉnh dậy sau cơn say và chọn chết bên Enjolras. Valjean tìm thấy Marius bị thương nặng, cõng anh xuống cống ngầm trước khi chiến lũy hoàn toàn thất thủ.
Dưới lòng thành phố. Cõng Marius qua cống ngầm khiến Valjean kiệt sức. Ông vật lộn qua lớp bùn sâu nguy hiểm, cuối cùng tới một cửa ra bị khóa. Thénardier đang ẩn náu ở đó, tưởng người Valjean mang theo là xác chết của một nạn nhân bị sát hại. Hắn mở cổng sắt để lấy tiền và lén xé một mảnh áo của Marius làm bằng chứng có thể dùng sau này. Valjean thoát ra cùng một người còn sống, chứ không phải với động cơ mà Thénardier tưởng tượng.
Lựa chọn cuối cùng của Javert. Javert ở bên ngoài. Ông cho phép Valjean đưa Marius đến nhà ông ngoại, rồi để Valjean về nhà mình một lát. Khi Valjean trở xuống, viên thanh tra đã đi mất. Javert không thể dung hòa lòng nhân từ mình vừa nhận với những nguyên tắc đã chi phối cuộc đời mình. Sau khi viết một báo cáo về cách hành xử của cảnh sát, ông ra sông Seine tự sát. Việc Javert biến mất giúp Valjean tự do, nhưng cũng là kết thúc của một cuộc đời đã mất niềm tin điều khiển mình.
Hôn nhân và chia lìa. Marius hồi phục trong nhà ông ngoại, Gillenormand vui vẻ chấp nhận cuộc hôn nhân với Cosette. Valjean chu cấp một khoản hồi môn lớn. Ngày sau lễ cưới, ông nói với Marius mình là cựu tù nhân chứ không phải cha ruột của Cosette. Ông không kể rằng mình đã cứu Marius. Marius bắt đầu mất lòng tin, còn cảm giác bản thân không xứng đáng của Valjean khiến ông ngày càng xa đôi trẻ. Những lần đến thăm thưa dần và Valjean lâm bệnh trong cô độc.
Sự thật đến muộn. Thénardier tìm đến Marius, hy vọng bán được thông tin bất lợi. Hắn vô tình giải oan cho Valjean về một số nghi ngờ và đưa ra mảnh áo bị xé, cho là bằng chứng giết người. Marius nhận ra đó là áo mình và hiểu rằng chính anh là người được cõng qua cống. Anh và Cosette vội đến bên Valjean. Tình cảm của họ chạm đến ông trước khi ông qua đời. Những chân nến của giám mục cháy bên cạnh; Valjean kể cho Cosette nghe về Fantine. Ngôi mộ cuối cùng giản dị, dấu vết bằng chữ về ký ức của ông phó mặc cho thời gian.
Những khoảnh khắc đáng nhớ khác
Chiếc xe hàng. Ở Montreuil-sur-Mer, ông lão Fauchelevent bị kẹt dưới chiếc xe hàng lật; không ai nhấc nó lên kịp. Madeleine, vị thị trưởng, quỳ trong bùn rồi dùng lưng nâng xe, cứu mạng ông. Javert đứng xem và nhận xét chỉ có một người ông ta từng biết làm được việc như vậy: tù nhân Jean Valjean. Việc đó làm Javert nghi ngờ hơn, đồng thời giải thích vì sao về sau Fauchelevent cảm thấy mắc nợ Valjean.
Con voi thạch cao. Gavroche, cậu bé đường phố, trú trong một con voi thạch cao khổng lồ đang mục nát, dựng trên quảng trường gần Bastille. Khi thấy hai cậu bé nhỏ đói khát lang thang giữa trời lạnh, Gavroche chia sẻ chỗ trú mà không biết đó chính là em ruột mình, bị cha mẹ Thénardier bỏ rơi. Đây là một trong những cảnh đáng nhớ và cảm động nhất sách, cho thấy Hugo trộn lẫn hài hước, nghèo đói và tình yêu như thế nào.
Cái bẫy ở nhà Gorbeau. Vợ chồng Thénardier, sống dưới tên Jondrette bên cạnh Marius, dụ Valjean trở lại sau khi ông đến giúp đỡ họ bằng lòng hảo tâm. Marius báo cho Javert trước, rồi nhận ra Thénardier là người mà cha anh tin rằng đã cứu mình ở Waterloo. Anh giằng xé giữa việc bảo vệ ân nhân tưởng tượng ấy và cứu người đang mắc bẫy. Javert bắt băng nhóm, còn Valjean trốn thoát trước khi viên thanh tra nhận ra ông. Cảnh này cho thấy sự trùng hợp chạy xuyên suốt cuốn sách: các nhân vật liên tục chạm mặt nhau khắp Paris.
Những Người Bạn ABC. Tên nhóm sinh viên là lối chơi chữ tiếng Pháp. Thành viên trải từ Enjolras tận tụy đến Grantaire hoài nghi, người chẳng tin gì ngoài người bạn Enjolras. Tại chiến lũy, Grantaire đang say tỉnh dậy và xin được chết cùng Enjolras. Đó là khoảnh khắc ân tình ngắn ngủi trong câu chuyện về thất bại.
Những giờ cuối của Valjean. Trong căn phòng nhỏ, Valjean mở gói quần áo thời thơ ấu của Cosette mà ông vẫn giữ. Ông thắp những chân nến của giám mục. Câu chuyện bắt đầu bằng món quà bạc và kết thúc bằng chính số bạc ấy, sáng lên trong phòng của một người sắp chết. Đây là sự đối xứng lặng lẽ và hoàn hảo.
Giải thích các cảnh quan trọng
Món quà của giám mục. Cảnh những chân nến là trái tim của cuốn sách: lòng nhân từ, chứ không phải hình phạt, làm con người thay đổi. Nó đặt ra câu hỏi mà toàn bộ tiểu thuyết xem xét: xã hội nên trừng phạt hay giúp con người hoàn lương?
Champmathieu. Quyết định thú tội của Valjean là cuộc đấu tranh đạo đức lớn nhất sách. Đây không phải vấn đề hành động mà là lương tâm; Hugo dành hẳn một chương dài, hồi hộp cho cuộc tranh luận trong tâm trí Valjean.
Cosette bên con suối. Hình ảnh cô bé nhỏ xíu vác xô nước nặng qua khu rừng tối là một trong những cảnh nổi tiếng nhất sách. Nó cho thấy sự tàn nhẫn của vợ chồng Thénardier và lòng can đảm của đứa trẻ.
Chiến lũy. Hugo miêu tả cuộc nổi dậy vừa cảm thông vừa buồn bã. Các sinh viên dũng cảm, cao quý nhưng cuộc khởi nghĩa thất bại và nhiều người trẻ chết. Cái chết của Gavroche là một trong những khoảnh khắc ám ảnh nhất.
Cống ngầm. Hành trình của Valjean qua cống giống như xuống địa ngục rồi trở lại cuộc sống; nó cho thấy sức mạnh thể chất và sự bền bỉ đạo đức của người đàn ông đang cõng mạng sống của người khác trên lưng.
Kết cục của Javert. Việc thanh tra tự sát là sự sụp đổ của cả một thế giới quan. Ông tin pháp luật là tất cả và lòng nhân từ là yếu đuối. Lòng nhân từ của Valjean chứng minh ông sai, và Javert không thể sống với điều đó.
Vì sao cuốn sách vẫn đáng đọc
Dấu hiệu pháp lý vẫn bám theo Valjean sau khi ông đã trả giá cho vụ trộm ban đầu. Tấm hộ chiếu vàng khiến người ta từ chối ông trước khi nghe câu chuyện. Sự đón tiếp của giám mục cắt ngang khuôn mẫu ấy; sau đó vụ Champmathieu hỏi liệu Valjean có bảo vệ cuộc đời mới bằng cách để dấu vết tội tù rơi lên một người vô tội hay không.
Cuốn sách quay lại xung đột ấy qua những cuộc đời khác. Fantine bị trừng phạt vì hoàn cảnh mà chủ lao động không hiểu; Cosette bị những người kiếm lợi từ sự lo lắng của mẹ bắt làm việc; Marius suýt mất người cứu mình vì nhầm một phần câu chuyện là toàn bộ sự thật. Kết cục của Javert thể hiện cuộc đấu tranh rõ rệt nhất: trong hệ thống của ông, lòng thương xót không thể tồn tại cùng bổn phận. Những mối nối này gợi ra một cách đọc về công lý đòi hỏi phải chú ý đến con người cũng như luật lệ. Cuộc đoàn tụ cuối cùng đem lại sự tha thứ, nhưng không thể lấy lại những mất mát trước đó.
Những điều nên chú ý khi đọc
- Hai kiểu công lý. Javert đại diện cho luật pháp; giám mục đại diện cho lòng nhân từ. Hãy chú ý cuốn sách cân nhắc hai điều đó ra sao.
- Những cặp phản chiếu. Valjean và Javert soi chiếu lẫn nhau: cả hai đều khỏe mạnh, kỷ luật và có xuất thân nghèo khó, nhưng chọn những con đường trái ngược.
- Trẻ em. Cosette, Gavroche và Éponine đều là những đứa trẻ bị bỏ bê hoặc ngược đãi. Hãy để ý Hugo dùng họ để phê phán xã hội như thế nào.
- Những đoạn bàn luận dài. Hugo viết tiểu luận dài về lịch sử, kiến trúc và tiếng lóng. Chúng không phải cốt truyện, nhưng mở rộng thế giới quanh nhân vật.
- Hy sinh. Valjean, Éponine, Fantine và Gavroche đều từ bỏ điều gì đó vì người khác. Hãy chú ý họ hy sinh những gì và cái giá phải trả.
Câu hỏi suy ngẫm
- Vì sao vị giám mục tặng chân nến cho Valjean?
- Valjean có đúng khi thú nhận trong vụ Champmathieu, dù điều đó khiến ông mất tất cả không?
- Vì sao Javert kết thúc cuộc đời sau khi Valjean tha mạng?
- Những sinh viên ở chiến lũy mong muốn điều gì, và vì sao họ thất bại?
- Cuộc đời hy sinh lâu dài của Valjean có giúp ông xứng đáng với cái chết bình yên không?
Cách đọc
Nhiều độc giả chọn bản rút gọn hoặc đọc các chương cốt truyện rồi bỏ qua những bài luận của Hugo, chẳng hạn phần dài về Waterloo và cống ngầm. Năm quyển có sắc thái riêng: Fantine là bi kịch, Cosette là phiêu lưu, Marius là chuyện tình, hai quyển cuối là chính kịch về nổi dậy và hoàn lương. Sách nói có thể giúp vượt qua độ dài.
Nếu bạn thích Les Misérables
Hãy thử The Count of Monte Cristo về một người bị giam oan, A Tale of Two Cities về sự hy sinh trong nước Pháp cách mạng, Great Expectations về một tù nhân và một cậu bé, hoặc Crime and Punishment về lương tâm và sự cứu rỗi.
Muốn đọc cả cuốn sách?
Bản tóm tắt chỉ là món khai vị, không phải bữa chính. Đây là nơi tìm cuốn sách đầy đủ.